Ontwerpen van mens-machine-interactie: methodes en praktijkervaringen voor soft- en hardware design

Gebruikersinterfaces - de soft- of hardware langs waar de interactie tussen mens en machine verloopt - zijn alomtegenwoordig. De gebruiksvriendelijkheid (of het usability design) van deze interfaces laat helaas vaak te wensen over. Een goed ontworpen interactie tussen mens en machine is nochtans doorslaggevend voor het succes van producten en systemen.

De ontwerper dient voldoende inzicht te hebben in de manier waarop de gebruiker met een toepassing omgaat. Hiervoor is het belangrijk dat hij op voorhand de behoeften van de toekomstige gebruiker analyseert. Daarna doorloopt hij op basis van een aantal ontwerpmethodieken het ontwikkeltraject, van conceptueel ontwerp over prototype tot detailontwerp. Daarna dient de ontworpen interactie grondig geëvalueerd en gedocumenteerd te worden.

Doelstelling

Deze opleiding biedt een helikopterzicht op de essentiële stappen in het ontwerpproces van een goede mens-machine-interactie. Dit wordt uitgebreid geïllustreerd aan de hand van relevante cases uit de praktijk. Bovendien krijgt u de kans om zelf een case uit te werken tijdens de afsluitende praktijkoefening.

Na het volgen van deze opleiding zal u
* een gestructureerd inzicht hebben in het ontwerpen van goede interfaces,
* bruikbare methodieken kennen om zelf goede interfaces te ontwerpen,
* in staat zijn om deze methodieken toe te passen in uw concrete werksituatie,
* op een kritische manier gebruikersinterfaces kunnen beoordelen,
* de mogelijkheden en beperkingen van documentatie voor toepassingen beter kunnen inschatten.

Doelgroep

Deze opleiding is voor u bedoeld als u op een of andere manier betrokken bent binnen uw bedrijf of organisatie bij de ontwikkeling, het ontwerp, de technologische implementatie, de ergonomie en/of de marketing van mens-machine-interfaces, van welke aard ook: soft- of hardware, systeem- of machinebouw, apparatuur- of productontwikkeling. Enige ervaring met gebruikersinterfaces is een pluspunt voor een goede begripsvorming maar specifieke voorkennis is niet vereist.

Programma

De opleiding bestaat uit een basismodule van 6 sessies en wordt afgesloten met een ervaringsgerichte praktijkoefening.

Sessie 1: Algemene inleiding - Maandag 2 maart 2009

Prof. dr. Erik Duval (K.U.Leuven)
In deze algemene inleiding bekijken we kort wat onder mens-machine-interactie en usability wordt verstaan. Met concrete voorbeelden geven we aan hoe problemen rond bruikbaarheid een grote impact hebben op het (gebrek aan) succes van toepassingen en wat daar de gevolgen van zijn.

Joannes Vandermeulen (Zaakvoerder, Namahn)
Ter illustratie van de algemene inleiding wordt de case Toerisme Limburg besproken. Toerisme Limburg vatte het plan op om een sprekend audio-visueel GPS-navigatiesysteem te ontwikkelen dat fietsers de weg wijst langs een themaroute, onderweg verhalen vertelt en weetjes over de streek prijsgeeft. De applicatie moest draaien op een PDA die, voorzien van een weerbestendige hoes, kan verhuurd worden aan fietsers. Het ontwikkelen van de grafische en gebruikersinterface was van groot belang voor de professionele uitstraling van de applicatie. Het was bovendien een uitdaging om ervoor te zorgen dat alle soorten fietsers plezier zouden beleven aan de verhalenfluisteraar.

Moderator te Kortrijk: Piet Verhoeve (Televic)
Moderator te Leuven: Ruth van Duffel (Mediacentrum K.U.Leuven)

Sessie 2: Gebruikers- en taakanalyse - Donderdag 12 maart 2009

Emely Serruys (Human Interface Expert, Human Interface Group)
Bij het ontwerpen van software voor specifieke doelgroepen, wordt de usability designer geconfronteerd met nieuwe eisen en uitdagingen. Aan de hand van enkele concrete projectvoorbeelden, wordt de problematiek voorgesteld en worden concrete tips en tricks gegeven met betrekking tot gebruikersinformatie- en taakanalyse in gelijkaardige projecten.

Ilka Tuinstra (Design Consultant, Enthoven Associates)
Een veranderd inzicht in 'leren', zoals een vermindering van klassikaal onderwijs en de keuzevrijheid in de werkzaamheden, leiden tot de noodzaak leerlingen hun werkzaamheden deels zelfstandig te laten plannen. 'Plano' beantwoordt aan deze behoefte en geeft tevens de leerkracht de mogelijkheid om dit aan te sturen, te controleren en bij te sturen. Het gebruik van het product is voor kinderen heel intuïtief en gebruiksvriendelijk. Dit is mede tot stand gekomen door analyse van het veranderde onderwijs, observaties en interviews met leerkrachten en leerlingen en gebruikstesten.

Moderator te Kortrijk: Maka De Lameillieure (Flanders InShape)
Moderator te Leuven: Ruth van Duffel (Mediacentrum K.U.Leuven)

Sessie 3: Van scenario's tot conceptueel ontwerp - Donderdag 19 maart 2009

Johan Van Maldeghem (Consultant user-centered design, Namahn)
Tijdens deze sessie verwerken we wat we leerden tijdens de analyse in het eigenlijke ontwerp en behandelen het ontwerpproces tot en met het conceptueel ontwerp. Op basis van de analyse schrijft de ontwerper een aantal gebruikscenario's. Vervolgens wordt een conceptueel model en ontwerp gemaakt van de interface: een eerste reeks schema's en lijntekeningen met het navigatiekader en de grove structuur van de belangrijkste schermtypes voor de toepassing. Dit wordt geïllustreerd aan de hand van een project voor Banksys rond het interactieontwerp voor een nieuwe betaalterminal. Daarbij werden een aantal scenario's parallel uitgewerkt in alternatieve ontwerpen. Na een bespreking met de klant zetten de ontwerpers de beste elementen uit elk van die alternatieven om in een conceptueel ontwerp.

Mieke Van Gils (Centrum voor User Experience Onderzoek, IBBT/K.U.Leuven)
In het IBBT-project TranseCare wordt een communicatieplatform ontwikkeld voor de ondersteuning van het zorgproces in thuiszorg. Dit platform verbindt alle actoren die betrokken zijn bij de zorg voor de patiënt. Een onderdeel van dit platform is een meldcentrale voor een personenalarmeringssysteem. Op basis van een gebruikers- en taakanalyse werd een conceptueel model ontwikkeld voor deze meldcentrale, waarin de verschillende functionaliteiten gedefinieerd werden. Aan de hand van een reeks schematische ontwerpen werd de globale navigatie en schermlay-out vastgelegd.

Moderator te Kortrijk: Tom Stevens (Namahn)
Moderator te Leuven: Wim Van Petegem (AVNet K.U.Leuven)

Sessie 4: Detailontwerp - Donderdag 26 maart 2009

Johan Van Maldeghem (Consultant user-centered design, Namahn)
Eens de fundamentele ontwerpkeuzes gemaakt zijn, kunnen alle elementen geconsolideerd en in detail uitgewerkt worden. De aandachtspunten bij dat detailontwerp vormen de inhoud van de vierde sessie. De resultaten van het detailontwerp zijn de mock-up en de detailspecificatie. De mock-up is een waarheidsgetrouwe tekening van de interface. Deze wordt in detail beschreven in de detailspecificatie met focus op informatieontwerp, navigatiemechanismen en interactieverloop.

Steven Dehollander (Zaakvoerder, Pilipili productontwerp)
Reeds meer dan 10 jaar ontwerpt Pilipili machineafschermingen voor weefgetouwenfabrikant Picanol. Door middel van intensieve analyses van de werkplek tracht Pilipili de kloof te dichten tussen de eindgebruiker en de fabrikant. Weven is een complex proces in een complexe omgeving. Rendabiliteit staat centraal, zowel voor de wever als voor de onderhoudstechnicus. Aspecten zoals materiaalkeuze, ergonomische plaatsing van componenten, geluiddemping en machineveiligheid bepalen mee het industrieel ontwerp van de machine. De casestudy illustreert hoe de link tot stand kwam tussen de eindgebruiker, zijnde de wever en meestergast en de weefgetouwproducent Picanol.

Wim Konings (Centrum voor User Experience Onderzoek, IBBT/K.U.Leuven)
In het Europese project Citizen Media wordt, in samenwerking met Telekom Austria, een quiz ontwikkeld voor interactieve televisie (IPTV) met senioren als voornaamste doelgroep. Niet-professionele gebruikers kunnen op pc een quiz maken die via de televisie door een groot aantal mensen thuis wordt gespeeld. Het concept bestaat dus uit twee verschillende interfaces: een web interface die een algemene template voorziet waarmee mensen zelf een quiz voor anderen kunnen maken, en een televisie interface die toelaat het spel te spelen op een IPTV platform. Na de gebruikers- en taakanalyse en het conceptueel model werd een specifiek ontwerp uitgewerkt. Terwijl fundamentele beslissingen m.b.t. interactie en navigatie gemaakt werden tijdens het conceptuele ontwerp, werd de volledige applicatie verder uitgewerkt in het detailontwerp. Meer bepaald werden specifieke richtlijnen gevolgd voor het ontwerpen van applicaties op een webplatform (het creatie gedeelte) en interactieve televisie (het spel zelf). Deze detailontwerpen zullen tot slot verder uitgewerkt worden op basis van de feedback uit verschillende user experience testen.

Moderator te Kortrijk: Maka De Lameillieure (Flanders InShape)
Moderator te Leuven: Johan Verhaegen (Managing Partner, Human Interface Group)

Sessie 5: Usability evaluatie methodes - Donderdag 23 april 2009

David Geerts (Centrum voor User Experience Onderzoek, IBBT/K.U.Leuven)
In het eerste deel van de sessie wordt het theoretische kader geschetst inzake de evaluatie van gebruikersvriendelijkheid van toepassingen en devices. Hierbij wordt dieper ingegaan op wat evaluatie is, welke technieken hiervoor bestaan, hoe dit gebeurt en wanneer dit binnen het ontwikkelingsproces plaatsvindt. Later passen we deze methodologie specifiek toe op iDTV waarbij de praktische consequenties en ervaringen met deze evaluatietechnieken aan bod komen. Als case wordt hiervoor "CoSe" (Communication services on interactive television) van Siemens gebruikt. Het is een instant messaging toepassing waarmee je kan chatten via televisie, maar ook bestanden delen. Op deze toepassing werden verscheidene expert evaluaties en gebruikerstesten uitgevoerd. Naast usability was er ook aandacht voor de evaluatie van sociability.

Sancho Geentjens (Senior Human Interface Consultant, Human Interface Group)
De portaalsite van de Vlaamse Gemeenschap wil de burger wegwijs maken in de veelheid van officiële websites van de Vlaamse overheidsinstellingen. Aan de hand van gebruikerstesten bij Vlaamse burgers is die portaalsite eerst aan een grondige evaluatie onderworpen. Dat leverde heel wat interessante conclusies en aanbevelingen op om de bruikbaarheid van de portaalsite te verhogen. Op basis van deze evaluatie besliste de Vlaamse overheid om vervolgens een specifiek card sorting-onderzoek te laten uitvoeren, opdat een meer gebruiksvriendelijke informatie-architectuur opgebouwd kon worden. De presentatie zal dieper ingaan op de methodologie van de gebruikerstesten en de analyse en de verwerking van de resultaten ervan, alsook op het card sorting-onderzoek en het resulterende voorstel voor een betere informatie-architectuur.

Moderator te Kortrijk: Brecht Stubbe (Televic)
Moderator te Leuven: Wim Van Petegem (AVNet K.U.Leuven)

Sessie 6: Gebruikersdocumentatie - Donderdag 30 april 2009

Bart Vermeersch (Projectleider, Namahn
Een eerste deel van de presentatie behandelt documentatie voor professionele gebruikers. Om dit aspect van gebruikersdocumentatie te illustreren tonen we voorbeelden uit een project bij De Post. De doelstelling van dit project was de creatie van snel toegankelijke en accurate online help voor loketbedienden in kantoren van De Post. Het tweede deel van de presentatie gaat dieper in op het schrijven van specificaties en stijlgidsen voor gebruikersinterfaces, met de ontwikkelaars en testers als doelgroep. Concrete voorbeelden hiervoor komen uit een project bij Agfa-Gevaert Healthcare. Het eindresultaat van dit project was een touch-applicatie voor verpleegkundigen in een ziekenhuis, verantwoordelijk voor de acquisitie en de kwaliteitsbewaking van digitale medische beelden.

Gerrit Deleu (Senior Human Interface Consultant, Human Interface Group)
De gebruikersdocumentatie van Digital Television won de Excellence Award en de Best of Show Award van de STC Trans European Technical Communication Competition 2005. Tijdens de presentatie zal uitgelegd worden hoe deze documentatie tot stand kwam door een intense samenwerking tussen Human Interface Group en Telenet. Door een uitgebreide gebruikers- en taakanalyse, een gestructureerde methode en gebruikerstesten draagt de handleiding bij tot het succes van digitale televisie.

Moderator te Kortrijk: Piet Verhoeve (Televic)
Moderator te Leuven: Verónica Donoso (Mediacentrum K.U.Leuven)

Sessie 7: Praktijkoefening - Donderdag 7 mei 2009

Tijdens deze interactieve "how to do it"-workshop krijgt u de opdracht om in kleine groepjes een interface te ontwerpen. Als leidraad hiervoor wordt een generieke en toegankelijke voorbeeldcasus aangeboden. Het is de bedoeling dat de beoogde gebruikers een belangrijke rol spelen in het ontwerpproces en daarom zijn testpersonen aanwezig. U kan zelf kiezen welke topic uit de cyclus (met name uit sessies 2 t.e.m. 5) u specifiek in de praktijk wenst te brengen tijdens deze oefening. Zo krijgt u de kans om het geleerde effectief toe te passen en dit bijgestaan door ervaren begeleiders. Op het einde van de oefening rapporteert iedere groep omtrent de bereikte resultaten via videoconferentie.

Moderator te Kortrijk: Tom Stevens (Namahn)
Moderator te Leuven: David Geerts (Mediacentrum K.U.Leuven)

Cursisten van vorige edities aan het woord tijdens de eindevaluatie:
* In tegenstelling tot andere opleidingen wist deze opleiding een eerder academische conceptuele benadering te combineren met praktische voorbeelden die eenieder kent, waardoor in een minimale tijdsbesteding een grote en blijvende kennisoverdracht kan gerealiseerd worden. De videoconferentie heeft enkel meer voordelen hierbij.
* Interessante, interactieve opleiding en een duidelijke indicatie dat onderzoek en testing absoluut de moeite waard is om te investeren.
* Prima opleiding. Goede combinatie praktijk en theorie.

Organisatie

Deze opleiding wordt georganiseerd door het Postuniversitair Centrum van de K.U.Leuven Campus Kortrijk en door het OTC-Mediacentrum K.U.Leuven.
De opleiding wordt via videoconferentie aangeboden in Kortrijk en in Leuven. De dienst AVNet van de K.U.Leuven en de K.U.Leuven Campus Kortrijk beschikken daartoe over kwaliteitsvolle videoconferentiefaciliteiten. Om de interactieve communicatie tussen Leuven en Kortrijk in goede banen te leiden, is er naast een docent per locatie, ook een moderator aanwezig zowel in Leuven als in Kortrijk.

Praktische informatie

Data: sessies 1 - 6 (basismodule): maandag 2, donderdag 12, 19 en 26 maart, 23 en 30 april 2009. Telkens van 17.30 tot 21.00 uur. Sessie 7 (praktijkoefening): donderdag 7 mei 2009 van 17.00 tot 21.30 uur. Er is steeds een pauze met drank en broodjes.

Plaats: K.U.Leuven Campus Kortrijk, E. Sabbelaan 53, te 8500 Kortrijk en AVNet K.U.Leuven, Kapeldreef 62, te 3001 Heverlee (Leuven)

Inschrijving : het inschrijvingsgeld voor het volledige programma (7 sessies) bedraagt 680 EUR. Er kan ook voor één of meerdere sessies van de basismodule afzonderlijk worden ingeschreven, de deelnameprijs per sessie bedraagt dan 130 EUR. Enkel wie minstens sessies 2 t.e.m. 5 volgt uit de basismodule, kan deelnemen aan de afsluitende praktijkoefening (sessie 7).
Inschrijven gebeurt door het terugsturen van de ingevulde antwoordkaart vóór 27 februari 2009. Kort voor aanvang van de opleiding ontvangt u via e-mail onze bevestiging van inschrijving. Inschrijven voor een afzonderlijke sessie dient minstens één week op voorhand te gebeuren.
Indien u een kostennota voor het bedrijf wenst te ontvangen, moet u dit aankruisen op het inschrijvingsformulier. Gelieve steeds het BTW nummer te vermelden. Betaling gebeurt onmiddellijk na ontvangst van de kostennota.
In geval van annulering na 27 februari 2009 wordt 20% van het inschrijvingsgeld in rekening gebracht voor de gemaakte administratiekosten. Bij annulering na de start van de opleiding blijft het volledige bedrag verschuldigd. Vervanging door een collega is mogelijk op voorwaarde dat dit tijdig wordt doorgegeven. Wij aanvaarden enkel schriftelijke annuleringen.
Indien minstens één deelnemer van een bedrijf of organisatie inschrijft voor de volledige opleiding, dan wordt aan alle bijkomende, gelijktijdige inschrijvingen voor de volledige opleiding uit hetzelfde bedrijf, een korting van 20% verleend.
Als door de Vlaamse Overheid erkende opleidingsinstelling aanvaarden wij opleidingscheques voor werknemers en betalingen via de KMO-portefeuille.

Attest van deelname : als u de volledige opleiding volgt (basismodule en praktijkoefening), ontvangt u na afloop een attest van deelname uitgereikt door de K.U.Leuven Campus Kortrijk, als academische bevestiging van uw actieve deelname aan deze opleiding.