Costumen ende ordonnantie van de
erfscheeders die ghecommitteert worden bij de schepenen van Cortricke, zoo men
van ouden tijden bevindt geuseert te zijne (ca. 1620)
ed. J. Monballyu in: Handelingen van de
Koninklijke Commissie voor de uitgave der oude wetten en verordeningen, 26
(1973-1974), 1975, 202-238.
p. 219
1. Alvooren
dat men vercrijcht binnen der stede van Curtricke ende schependomme ieghens
private persoonen recht van servituijt ruraele ende continuele ofte eenvaudich,
daer s’menschen daet niet van noode en is ghelijck van waeterloop ende ander
dierghelijcke, bij paisible possessie ende der trauwen van XXX jaeren oock
zonder tijtle, ende ieghens kercken, den prince, stede ende ghemeente binnen
veertich iaeren, al uutghesteken uutlandsche ende onbeiaerde.
2. Item,
servituijten urbane die vallen up ofte ter causen van huuse ofte bijvanghen van
eenen anderen, als van veinsteren, luchtgacten, huesieloopen t'hebbene,
waterloopen, greppe ofte dierghelijcke zaeken, en valt bij loope van tijde
gheen prescriptië zonder tijtle, maer wort daeraf gheappointeert ende ghewijst
nae t'advis van de erfscheeeders ofte de teekenen, briefven, bewijsen ende
memorie daeraf wezende.
3. Prescriptie
minder dan van XXX jaeren en heeft gheen stede in wat zake dat zij, uutghedaen
de gone danof anders bij ordonnantie ofte mandement ghedisponeert is, ende gone
die van rechtsweghe zijn van drije iaeren ende daeronder, die sorteren zullen
achtervolghende de voornoemde dispositie van mandemente ofte rechten.
p. 220
4.
D'erfscheeders en gaen niet besoingeren dan ten versoucke van partijen, ten
waere bij laste ende ordonantie van schepenen, ende in zulcken ghevalle en
gheven zij heurlieden ghebesoigneerde niet in handen van partije maer van
schepenen, ende ontfanghen voor huerlieder recht vijf pont parisis boven den
salaris van der copie van t' ghebesoigneerde.
5. Item
stellen heurlieder ghebesoigneerde naer t'wijsen van de paelen ofte briefven
zoo verre datter eenighe bevonden zijn, daer neen uut de apparente teeckenen.
6. Namelick in opene erfve de oudtste struijcken van boomen ofte
haghen, rechte zijden van lancen mueren, pilaeren, mazegaeten, inwerckijnghe
van balcken, rebben, reesen, dueranckerijnghe, upwerken van edificien,
intanderijnghe, slaperpoten ende dierghelijcke.
7. Men useert
dat elck persoon ghehouden es eens binnen zijn leven ieghens zijnen ghebuer te
erfscheeden, om te weten elck zijn ghesceedt, om zekerlick te timmeren ofte
metsen ende om te schuuwen alle questien.
8. Daer de
erfven rechte scheen, en stelt men maer twee palen hoe lanck dat d'erfven zijn,
mackende up de zelve steenen in den rechten middele eenen kerf, ende houden
alzoo het ghescheet line rechte; daert ghebuert dat de steenen moeten zijn
houckpalen, daerop maken zijlieden een zwekert wijsende lancxt ende dwers;
daert ghebuert dat zij vinden oude palen bij de erfscheeders niet ghestelt noch
ghekerft, wijsen naer den middele van den steene.
9. Als
d'erfven crom oft buuckte loopen ende dat men bevindt naer d'uutwijsen der
teeckenen dat alzoo van ouden tijden is gheweest, stellen up elcke cromde een
pale bij consente van beede partijen, die zij voor ghescheedt zijn ghehouden te
houden tot betooch van briefven ofte oude palen.
10. Op uutstekijnghe van
steenen in eenighe mueren alleenelick en wijsen d'erfscheeders gheen recht van
proprieteijt in de anligghende erfve, want zulcke steenen niet en zijn
gherechtighe palen, maer bewijs van huesieval ende dierghelijcke.
p. 221
11. Niemant en
mach palen stellen ofte verstellen tenzij bij wel wetene ende consente van
zijnen aengheerfden, noch oock steenen uuijt te steken omme daerbij te crijghen
huesieval daer hij gheenen en heeft; zulckx werdt ghehouen voor diefte ende
arbitrairlick ghecorrigeert.
12. Elck es
ghehouden met zijnen ghebuer elcander te helpen stoppen, doende elck de hilft
van den erfve ende cost, in opene erfven ten minsten met een haghe, in
huusijnghen blent 'tsij met mueren van steen dicte, half steen off gheplackte
weghen, tenwaere dat in de verdeelijnghe hier te vooren eenen houttenen weech
bevonden waere.
13. Indient
ghebuerde dat een van beede de ghbeurs in zijn erfve, huus ofte plaetse breeder
belijt begheerde te wesen dan hij mette ghemeijne stoppijnghe van ouden tijden
ghehadt heeft, vermach wel de ghemeene stoppijnghe te verlaeten, ende de zelve
te deelen half en half, ende te maeken up zijne erfve tsij muer Brabantsche
weech oft huusinghe alzoo hooghe alst hem belieft, up zijne zijde maekende
teekenen van proprieteijt als op de rechte zijde t'hemwaerts, pilaren oft
mazegaten.
14. Zoo verre
alst ghebuert dat duer lancheijt van tijde,
vorst ofte dierghelijcke, de voorseide stoppijnghe ommeviele, zal den
proprietaris de zelve wederomme up doen maeken uuijt causen dat zijnen ghebuer
in possessie ghecommen is van up die zijde ghestopt te wesen, ende dat den
proprietaris bij zijnen vrijen eijghenen wille hem ghescheeden heeft van de
ghemeene unie van stoppijnghe ende van selfs een ander keure tsijnen wille
ghecoren heeft.
15. Alst
ghebuert dat den eenen ghebuer, erfachtich wezende, verbonden is, tsij bij
coope ofte verdeelijnghe, te maeken bevrijdijnghe, tsij dat naer t'maeken zal
blijven half en half, ofte d'een ofte d'andere partije gheheel, ende zoo verre
ghescil quaeme van hoochde deur dat niet ghespecifieert waere, zal den maeker
ghehouden zijn te ghestaene met zeven off acht voeten hooghe, niet min dan
zeven en dan achte, tenwaere bij consente van beede partijen.
16. In zulcke
mueren ghemaekt half en half zal men maeken teeckenen up beede zijden,
pilaeren, ofte mazegaten, ende en zullen daerop niet moghen anderssins wercken,
dan elck up de hilft van de voorseide mueren.
p. 222
17. Daert
ghebuert dat iemandt wilt maken eenighe edificien, t'sij huus ofte andere,
streckende dwersloofde ieghen zijnen erfachtighen ghebuer, es ghehouden zijnen
muer te stellen vier dumen en half binnen den kerf van der pale t'sijnder
erfvewaert inne omme te hebben huesieval, de welck erfve van vier dumen en half
vermach zijnen ghebuer te ghebruucken met zaijen ende planten met vruchten van
eene jaere, voordat hij gedoocht het speijten ende suweren van den waetere van
den voorseiden huesieval.
18. Inder
ghelijcken, als iemandt begheert te wercken ghevelende ieghens zijnen ghebuer,
zal ghehouden zijn zijne ghevele te vertrecken tot binnen zijn paele eenen dume
een half voor d'uutsteken van de cnoopen, van de anckers end andersins.
19. Gheene
timmerlieden noch metsers en vermoghen aen te legghen noch fonderen eenighe
nieuwe wercken, tenzij dat hemlieden blijckt van t'rechte ghesceedt bij palen
oft andere teeckenen, anderssins misdoen zij, tenwaere dat beede partijen
daerinne consenteerden.
20. Als iemant
ghevrocht heeft buijten t'ghesceedt up eens anders erfve, ende men bevindt dat
ghebuert is wetens ende willens, hem wort ghewesen zijn werck te weirene van
zijnen ghebuers grondt ofte hem promptelick te contenteren.
21. Maer alst
ghebeurde dat iemant gevrocht hadde bij ignorantie up zijnen ghebuers gront,
zal dat werck blijven staen midts daeraf te gheven jaerlicxsche rente naer het
bevindt.
22. Ende als
den erfachtighen begheert in dat edificie staende up zijnen gront, vermach dat
wel te doene alzoo verre als zijn erfve bestreckt, maer in dien ghevalle zo
wert de rente ghecasseert.
23. Den
proprietaris van den nieuwen huuse bij hem ghemaeckt in de opene erfven daer
oock gheene huusen ghestaen en hebben, vermach daerinne wel te maeken veinsters
alzoo vele alst hem belieft, zonder dat zijnen ghebuer tselv mach beletten,
uuijt consideratie dat daer te vooren al open gheleghen heeft, maer zal 't
zijnen coste in de cassijnen doen scudden ofte nagelen isers zoo bij
elkanderen, datter niemant en zal connen deure cruijpen, ommebij dien middele
zijnen ghebuer te benemen presupmtie van verliese.
p. 223
24. Daer
ghesciedt dat d'een van beede d'erfachtighe begheert te stellen een levende
haghe alleene voor hem, zal ghehouden zijn, indient is een stekelbesiehaghe
ofte geniverhaghe die te stellen eenen reghelvoet binnen den kerf zijnder
paele, ende zoo verre dat is eene witte ofte zwarte doornehaghe, elsen off
vlinder, eenen voet en half, ende de 1ueken niet groeiende eenen halfven voet.
25. Niemant en
vermach te planten opgaende boomen oft troncken, tenzij dat hij t'stelle
t'plantsoen verre binnen zijnder paele, ende fruijtboomen van wat zij, drije
voeten.
26. Men useert
voor ghebuerlick recht, dat elck vermach over de zijde ende erfve van zijnen
ghebuer, te doene zijne reparatie tsij van metsen, decken ofte dierghelijcke,
ofte tenwaere dat hij anders ghedoen conste, waerieghens zijnen ghebuer niet en
vermach te zegghen, maer zal betalen alzulcke scaede als zijne ghebuer daerbij
zal hebben.
27. Van ghelijcken
useert men als iemant fonderen wilt tsij muer oft ghevel ieghens d'erfve van
zijnen ghebuer, zoo vermach hij wel zijn fondement breeder te maeken dan zijn
upgaende werck, oock up d'erfve van zijnen ghebuer, versniden up eenen voet
naer reijs de erfve, ende daerbij en verstaet men niet dat d'uutbreedte van den
fundamente teeckenen zijn van vrijheijt, nemaer uut consideratie van
vasticheijt van den wercke.
28. Een
ieghelick es ghehouden te helpen reparreren de ghemeene mueren die qualick
staen ende vallen willen, alwaert dat een van partije daerbij gheen missande en
hade.
29. Niemant en
vermach ovenen te maeken iegehns den muer van zijnen ghebuer al stondt hij ten
uutcanet van de pale, tenzij dat hij ten minsten daerieghens brij steen over
cant, maer wel ieghens ghemeene mueren, zonder dat hij nochtans daerinne
vermach te breken, daerbij hij ghemeenen muer verinderen zonde.
30. Niemant en
vermach ghemeene mueren te pellen noch daerinne te breken scapraikens,
mazegaten off dierghelicke zonder consent van zijn ghebuer, want indien zijnen
ghebuer van ghelijcken dede, zoo zaude tselve wezen een open gat.
p. 224
31. Niemant en
vermach eenden anderen te onstoppen ofte open te legghen noch in huus noch in
erfve, alwaert dat de proprieteijt zijne behoorde, off het en ware anders bij
briefven besproken.
32. Die
mainteneert t'hebben vrije lucht up d'erfve van zijnen ghebuer, en is niet
ghenoech dat hij t'selve tooge bij oude possessie, maer es ghehouden daervan te
betooghen briefven wettelick ghepasseert ofte anderssins. Ofte tenwaere dat hij
coste doceren dat zijn huus ende t'huus van zijnen ghebuer ghecommen waeren uut
eenen boeseme ende dat hij was danof den eersten erfachtighen in de
vercoopijnghe, indien ghevalle verstaet hem te wesen vrije lucht uuijt causen
dat d'erfvenissen dezer stede spreken dat d'een den anderen ter erfven doet de
huusijnghen ende erfve alzoo die ghestaen ende gheleghen zijn; daer zulckx niet
niet en is verstaat hem dat de zelve luchten maer en zijn commen bij
ghedoochsaemheijt ofte in mueren daer hier voortijdts gheen huus gestaen en
heeft, alsboven art.
33. Alwaert
zoo dat ghebuerde dat men bevonde te wesen vrije lucht, is den proprietaris
nochtans ghehouden te stellen in den middel van zijne veinsters isere staken
zoo bij elkander dat niemant t'hooft duersteken en can om te ziene lancxst ende
dwers, ende oock om zijnen ghebuer te weeren de presumptie van verliese.
34. Als iemant
mainteneert t'hebbene vrije lucht ende nochtans gheen breeder betooch en heeft
dan zijne possessie als vooren, vermach wel zijnen ghebuer voor die veinsteren
te metsen ofte te temmeren libre up zijne erfve ofte te stellen barbecanen,
omme daermede te benemen de veue van de voor-
p. 225
seide
veinsters, ende nochtans en vermach hij niet de voornoemde vensters te
vermetsen ofte te vernaghelen anders dan bij consente van den proprietaris van
de zelve veinsters, nemaer vermach wel hem te bedwinghen in de veinsters te
stellen isere staken om de conditie alsvooren.
35. Als iemant
heeft een huus streckende aen d'erfve van zijnen ghebuer tsij ghevelende ofte
dwersloofde, ende dat daerinne gheen veinsteren en staen noch ghestaen en hebben,
veue hebbende up d'erfve van zijnen ghebuer, en vermach daerinne gheene te
maeken, maer wort hem bij laste van schepenen tzelve verboden, ende tgone dat
hij alreede heeft begonnen breken, wort hij ghehouden wederomme te stoppen, uut
causen dat hij mette voorseide veinsters zonde zijn benemende zijnen ghebuer
zijn paisible possessie van aldaer blendt ghestopt ende zonder ghehoor te
zijne.
36. Luchten
commende over d'erfve van eenen proprietaris, en can den proprietaris over
ander huus van zijnen naesten ghebuer niet beletten te temmeren ofte te metsen
alzoo hooghe alst hem belieft, alwaert nochtans dat den proprietaris van den
vrije lucht daerbij gheinterresseert waere, want men maer en verstaet dat de
naeste erfve de vrije lucht subiect is, tenwaere anders bij briefven
ondersproken.
37. Als iemant
heeft eenen waeterloop duer t'huus ofte erfve van zijnen ghebuer, ende men
bevindt dat hij es in possessie dertich iaeren ofte meer, en can zijnen ghebuer
niet beletten, alwaert dat dacraf gheen briefven en waeren, uut causen dat men
bevindt authentijcque teekenen, te weten de greppe ligghende in d'erfve van
partije, het gat propre ende bequame daertoe ghemaeckt in den muer, het hanghen
van der plaetse ofte huusinghe van daer den waterloop uuijtcompt van der
plaetse van den proprietaris; ten anderen omme dieswille dat den proprietaris
daer den waeterloop duere loopt, den zelven bevonden heeft ten daghe van
zijnder erfvenisse.
38. De gone
die waterloop heeft door een anders erfve ghedeckt, ende dat den erfachtighen
daer den waterloop loopt,
p.226
in de riole
gheenen waterloop en heeft, zal den proprietaris ghehouden zijn alleene te
onderhouden van alle refectien; ende daer zij beede heur water hebben inne
loopenen half en half.
39. Daer zijn
oock waterloopen die loopen duer eens anders erfve, die men maer en verstaet
hemels waeter, vallende van plaetsen, daken off dierghelicke, duer welcke
waterloopen niet en vermueghen te loopen wasschijnge van schuctels, looge,
vischsop, bloet, lare ofte dierghelijcke, up verbuerte van te betaelen zulcke
schaede als daerbij wert bevonden; welck servituijt van waterloopen men
bescheeden ende onderscheeden can bij de teeckenen en de bewijsen van de
edificien.
40.
Waterloopen die vrij zijn, daerduere vermach te loopen alle maniere van watere
bij de kuere deser stede niet verboden, en vermach den gheinterresseerden
daeraf gheen beledt te doene van de paisible passaige, anders dan dat den
proprietaris wel ghehouden es te stellen up zijn zijde een isere met gaten ofte
trailge, omme daerbij te beletten dat duer den waterloop niet en loope stroo,
vischgraten ende dierghelijcke, want men uuijt de waterloopen anders niet en
verstaet dan loop van watere zonder meer.
41. Twee
ghebueren hebbende ligghen tusschen hun beede huusen een gote beneden ter
aerden om het invallen van huerlieder huesie, en vermach gheene van beede
partijen te brijnghen eenen waterloop van zijn kueken, plaetse ofte anders
zonder consent van zijnen ghebuer; ende al cijst dat ghebuert dat een van beede
partijen van ouden tijden heeft in voorseide gote eenen waterloop, en vermach
daeruutte alleene d'ander partije in de ghemeene gote gheenen waterloop te
leggen zonder consent van zijnen ghebuer, wel presumerende dat den eersten
waterloop niet ghecommen en es dan bij coope ofte vrientscap, ende den tweeden
zoude nieuwicheijt zijn, want hij t'zijnder erfvenisse gheenen ghevonden en
heeft.
[42] Up erfven
ofte plaetsen daer gheenen waterloop en is, zoo dat den erfachtighen bedwongen
is om t'sueren van zijnen waterloop te doen macken eenen put, ende dat dien
waterput causeerde de bederfvenisse van den steenput van zijnen ghebuer, weder
zijnen ghebuer alleene toebehoorende ofte met hem half en half, werdt ghehouden
dien waterput te weerene ofte zoo dichte te macken dat daeruuijtte gheen water
in den steenput en comme, ende bovendien den steenput te doen put-
p. 227
ten ende
suveren, emmers den zelven steenput te stellen in zijne eerste schoonheijt.
43. Niemant en
vermach eenighe waeterloopen van nieux te legghen ieghens de mueren van zijnen
ghebuer, al waert oock libre op zijn erfve, tenzij dat hij int legghen van der
greppe zijnen ghebuers muer niet en indert, noch dat oock het watere niet en
loope duer den muer van zijnen ghebuer, up verbuerte van ghehouden te zijne den
waeterloop teenemael te weerene.
44. Niemant en
vermach eenen waterloop te legghen anders dan om te passeren hemels waetere in
den bivanck van zijnen ghebuer, plaetse ofte dierghelijcke, al eijst oock libre
up zijn erfve, tenzij dat hij den waterloop bevrijde met blende stoppinghe die
staen zal up zijn erfve, updat zijnen ghebuer bevrijt zij van den veue van die
leelicheijt ende stancken die daerdoor zouden loopen, ende pericle in tijden
van peste.
45. Als iemant
heeft vrijen waterloop up eens anders erfve, indien hij begheerde zijnen
waterloop te verlegghene, vermach dat wel te doene, behoudens dat hij zijne watersteengote
naerder de straete brijnghe ende niet achterwaerts, want alle servituijten mach
men wel minderen maer niet meerderen.
46. Als iemant
waterloop heeft duer een anders erfve ghelijck voorseit is, ende hij is
coopende tot verbreeden van zijnen huuse een ander huus ofte een partije van
erfve, en vermach niet het water van die verbreedijnghe te laten loopen in den
voorseiden waterloop, maer den erfachtighen van den erfve van de servituute
vermach wel dien waterloop te stoppene tot alderstondt dat den proprietaris van
den waeterloop weere het water van de verbreedinghe van den erfve.
47. Iemant
wiens erfve subiect is eens anders waterloop, vermach dien te leedene up zijn
erfve ter zulcker plaetsen achterwaarts ofte voorewaerts alzoot hem belieft, behoudens
dat den proprietaris van den waterloop daerbij gheen ongebruuck en heeft.
48. Als iemant
noint gheenen waeterloop ghehadt en heeft loopende ter straeten uut, maer in
zijn erfve in putten ofte andere achterwaerts, en vermach van vooren gheenen te
legghen anders dan alvooren bij consente van 't magistraat ende
p. 228
oock zijnen
ghebuer die is woonende beneden strom van d greppe.
49. Als iemant
heeft waterloop van een lavoirgat up e anders erfve zonder breedere, en vermach
daeruutte niet verstaen dat hij daeruutte zoude moghen legghen uut zijne kueken
ofte camer eenen watersteen omme aldaer te laten passeren scotelwater, urine
ofte dierghelijcke, alwaert oock dat hij den zelven naerder de straete leijde
dan en staet t'lavoirgat, want zulck eens waterloop gheheel van ander conditie
is ende van meerder servituijt dan t'lavoirgat.
50. Niemant en
macht zijn erfve zoo zeer hooghen om te crijghen waterloop ter straeten uutte
dat hij daerbij is ladende de liniemuere van zijnen ghebuer datse ommeval ofte
verhindert worde, ofte oock duer de hoochde zijne ghebuer ontvrijt, ofte zal
ghehouden zijn de zelve schaede te repareren.
51. Niemant en
vermach zijnen waterloop te legghen loopende in iemants privaet, ofte indien
men zoo bevonde, wiert aansprekelick van ongerechticheijt, alwaert oock dat hem
end zijnen ghebuer de vaute toebehoorde.
52. Als iemant
heeft eenen waterloop deur iemants erfv ende dat hij hem den zelven laete ontvrimden
den termijn van dertich iaeren ofte meer, en zal daernaer hem niet moghe
behelpen met de teeckenen hiervooren gheseit articel, maer zal den zelven
verliesen gheheel, tenzij dat hij danof can betooghen authentijcke briefven,
want zo men possessie crijght bij lancheijt van tijde, alsoo is men de zelve
verliesende.
53. Als iemant
maeckt een huus, twee ofte meer, end t'voorseide huus heeft eenen waterloop
duer eens anders erfve, en es den debiteur maer ghehouden te dooghene den water
loop van een mesnage ende niet van twee.
p. 229
54. Als iemant
heeft een privaetvaute staende libre up zijn erfve, ende als zijnen ghebuer is
makende eenen kelder daer staende is t'voornoemde privaat, staende oock libre
up zijn erfve, ende dat hij zijnen kelder niet dichte ghenoech en maeckt dat de
vullicheijt van 'tvoornoemde privaat is loopende in den nieuwen kelder, zoo en
zal den proprietaris van den kelder niet connen bedwinghen den proprietaris van
den private zijn privat te weeren ofte dichter te doen maeken dan naer costume,
want men estimeert dat nieuwicheijt danof de cause is.
55. In
contrarien daert ghebuert dat iemant van ouden tijde heeft staende eenen
kelder, spende, nederhuusijnghe ofte dierghelijcke, ende dat naer 't maeken van
den kelder iemant compt maken een privaat, nietieghenstaende dat tzelve
ghemaeckt is up zijn erfve, insgelijks van messeput, waterput, waterloop,
greppe ofte dierghelijcke, ende dat hij tzelve zoo ondichte maeckte dat de
vulicheijt van de zelven private in de keldere ofte huusinghe van zijnen
ghebuer liepe, wert ghehouden zijn privat ofte ander werck te weeren ofte zoo
dichte te maken dat zijnen ghebuer daerduere niet beschadicht en zij, en
bovendien te betaelen scade ende interest naer bevindt.
56. Angaende
de privaeten daer twee huusghesinnen ofte meer opgaen, zullen ghehouden zijn
tsamen te dooghen den cost van t'ruijmen als een van al duer de vulicheijt
messande heeft, nut causen dat dickmael ghebuert dat den eenen stoel neerder
staet dan den anderen, ende elck zal betalen zijn contingent zoo int repareren
als int ruijmen, zonder regard te nemen dat d'een huusghesinne meerder waere
dan d'andere, uutghesteken herberghen, scholen ende dierghelijcke, in welcken
gevalle zullen d'oncosten ghedoocht worden ter discretie van den juge.
57. De
ruijminghe indient doendelick es, zal geschieden
p. 230
alsnu over
d'erfve van den eenen ende alsnu van den anderen, ten zij dattet anders
besproken waere, nemaer daert niet doendelick en is dan over d'een zijde, zal
d'ander zijde ghehouden werden te helpen suveren ende tgone dat om de
ruijmijnghe ghebroken wordt te helpen becosten in de reparatie.
58. Niemant en
vermach in ghemeene privaten te legghen waterloopen, maer zal ghehouden zijn te
betaelen scaede ende interest die zijne ghebuer daerdeure ghedoocht heeft.
59. Als iemant begheert de ghemeene vaute
t'abondoneren vermach tselve wel te doene, maer niet eer tot dat hij de zelve
vaute tzijnen coste ende naer zijn contingent heeft helpen ruijmen ende de
refectie heeft helpen doen, ende alsdan vermach hij de zelve te loochenen met
kennisse van schepenen ofte ghetughen, ende en vermach aen de zelve vaute van
daer voorts gheen recht meer te pretenderen.
60. Elck es
ghehouden te maeken zijnen stoel tzijnen coste ende al datter ghemaeckt moet
worden van de vaute uppewaerts.
61. Als iemant
heeft een privaet, messeput ofte dierghelicke zoo vul ende vuijl, dat zijnen ghebuer
in zijn camer ofte ander huusinghen quaede lucht raept, zal den
gheinteresseerden den proprietaris van het privaet bedwinghen tot rumijnghe.
62. Als iemants huus recht heeft in een ghemeen
privaet, indien hij een partije van zijnen huuse is verhuerende an noch een
ander menaige, en vermueghen niet te gaen up dit ghemeen privaet, tenzij dat
zij in de ruijminghe dobbel betalen ende oock bij consente van de medeghebuers.
63. Die mainteneert
t'hebben vrijen huesieval up d'erfve van zijnen ghebuer, moet tselve betooghen
bij palen dat hij vier duimen en half erfve buuten zijnen muer [heeft] ofte
anders en moet maer verstaen wezende huesieval maer niet vrij.
p. 231
64. Ende al
eijst dat iemant heeft vrijen huesieval up d'erfve van zijnen ghebuer tsij van
eenen halfven voet ofte meer, en can zijnen ghebuer niet beletten iet te
legghen ofte stellen ieghens ofte aen den muer van den proprietaris van den
huesieval, tenwaere dat hij daerbij de mueren ofte weghen veranderde,
verargherde, ende dat uut causen dat hij moet dooghen voor dat verghelt het
speiten ende sueven in t'vremde over zijn erfve ghelijck gheseit is articel
[17].
65. Huesieval
en verstaet hem niet vrij, die maer en is vervreghen bij coope, vrientscap ofte
dierghelijcke. Nochtans in possessie wezende, en can zijnen ghebuer den
voorseiden huesieval niet beletten, ten waere hij tooghen conste bij briefven
ter contrarien; maer den proprietaris van den huesie en can gheen breeder recht
pretenderen dan alleenlick den voorseiden huesieval.
66. Als iemant
zijn huus afleght daer hij die huesieval heeft, es ontvrijt van den voorseiden
huesieval, tenzij dat hij int weeren van den vorseiden huuse ter kennisse van
zijne ghebueren ende ander ghetuughen in de mueren van den huuse uutsteke
steenen omme daerbij te bevrijden zijnen huesieval, welcke steenen hij niet en
vermach nut te stekene zonder de voorseider kennisse, up peine van te verbueren
zijne voorseide vrijheijt, ende wort ghehouden de voorseide steenen te weeren,
welcke steenen gheen recht van erfve en gheven maer alleenlick bewijs van tgone
voorseit is.
67. Als men
bevindt dat iemant is werckende in de mueren van zijnen ghebuer met zijne
rebben, balken, anckerijnghe ende dierghelijcke, ende dat van ouderdom t'huus
vergaat, ende van noode is van nieux hertimmert te zijne int particulier ofte
generael, vermach wel van nieux te hertimmeren alzoo tzelve huus ghestaen
heeft, niet meer maer min, tenwaere dat den proprietaris betooghe mindere bij
briefven off dierghelijcke. Want men houdt de gaten van de balken ofte rebben,
inwer-
p. 232
ckijnghe van
anckers, tanderijnghe van mueren, reesen, haken, bij faute van briefven voor
teeckenen van ghemeensaemheijt, die vercreghen worden bij lancheijt van tijde,
wel presumerende dat ten beghinne van zulcken wercke ghesciet is bij coope,
ofte ghecomen uut eenen boeseme, ghifte ofte dieghelijcke, te meer want den
proprietaris daerbij niet vercort en wort, want zijne erfvenisse maer in en is
houdende, alzoo tzelve ghestaen ende gheleghen is met zijne toebehoorten, ende
oock omme dat meest alle huusen binnen der stede van zulcke conditie zijn, van
den eenen servituijt nemende ende den anderen ghevende.
68. Als
iemants muer ofte ghevele over hanghende over d'erfve van zijnen ghebuer, es
ghehouden dien rechte te stellen dies verzocht zijnde, ende den proprietaris te
wiens erfvewaert den muer is hanghende, vermach wel in den overhanghenden muer
te wercken met balcken, rebben ende dierghelijcke, zoo verre als is de
overhanghijnghe.
69. Als iemant consent crijcht van zijnen ghebuer van te moghen
wercken in sijnen muer, ende dat naer zeker iaeren, emmers onder de dertich,
tselve vergaet ofte dat hij tselve weert, heeft den proprietaris zijne optie
tzelve wederomme, ofte niet.
70. Als
iemants huus is deckende met eenen slapere up thuus van zijnen ghebuer, ende
dat alzoo van ouden tijden gheweest is, ende den slapere van ouderdom nieuwe
moet ghemaeckt worden, en can den proprietaris van den huuse niet beletten,
daar den proprietaris van de slapere es ghehouden den slapere in alle zijden te
deckene.
71. Als iemant
weert zijn huus dat es deckende met eenen slapere up een andere, en vermach den
slapere niet te weeren, tenzij dat hij tzijnen coste t'dack van zijnen ghebuer
de plaetze, daer den slapere heeft ghelegen, doet toedecken, ende alsdan in
tzelve servituijt van beede zijden uutte.
72. Mueren die
twee partijen zijn ghebruuckende, ende allessins inne de zelve liberlick
werckende met inwerckijnghe van balken, anckerijnghe, caven ende diergelijcke,
ende alwaert nochtans dat men bevonde de proprieteijt van den zelven muer een
partije alleene toebehoorende, zal nochtans d'ander partije ghehouden zijn den
zelven muer te helpen repareren ende nieuwe te maeken dies noodt zijnde,
tenwaere dat daervan briefven waeren ter contrarien.
p.233
73. In ende op
mueren die half en half zijn, vermach elck up zijn zijde te werckene met zulcke
huusijnghen als hem goet duncken zal, ende oock de zelve te veranderen tsijnder
gheliefte, behoudens dat hij den zelven niet en vermach te pellene nochte te
cranckene.
74. In den
ghemeenen muer daer een van partijen duere anckert ende den anderen niet,
vermach nochtans van ghelijcken daerduere te anckeren dies ghebreck hebbende,
behoudens dat hij de anckers inne doet doppen ende de besettijnghe van de zelve
tsijnen coste doe besetten.
75. Als iemant
heeft eenen muer hem alleene toebehoorende, staende gheheel ten uutcante van
zijn palen, zoo verre hij daeranne begheert te anckeren, is ghehouden zijn
sluetelen daerinne te doen doppen up dat hij deur de zelve gheen breeder recht
daerduere en pretendere.
76. Ghemeene
mueren die dicker zijn dan steendicte ende hebben mazegaten over beede zijden
daerinne ghemaeckt ten tijde als den muer nieuwe ghemaeckt was, de mazegaten up
d'een zijde dieper dan up d'andere, wijst men elck gherecht te zijne naer de
diepte van de mazegaten, ende moeten hemlieden oock daernaer reguleren in de
reparatie.
77. Daer
looden goten ligghen tussen twee huijsen, ende daer beede de huijsen ghelijck
hoochden zijn, deckende met huerlieder huesie in de voorseide gote, alwaert dat
de proprieteijt van den muer d'een ofte d'ander alleene toebehoorde daer de
huusen up staen, wijst men nochtans de gote te zijne half en half, ende den
cost van der reparatie van der gote met al dat de gote angaet moet zijn
ghemeene; maar de indeckijnghe moet elck becosten van zijnen dake.
78. Daer goten
ligghen up een huus dat neerder is dan t'huus van zijnen ghebuer, ende de
huesie van den hoochsten huuse daerinne is vallende, zullen beede partijen
ghehouden wezen in de reparatie alleene van der gote met huer toebehoorten;
maer de timmeraige daer de gote uplicht zal becost worden bij den nedersten
huuse.
79. Als iemant
heeft eenen ghemeenen muer ende oock een ghemeene gote, ende dat een van
partijen begheert zijn huus te rijsene ende den anderen niet, en can hem
daertoe niet bedwinghen, maer es ghehouden zijne hooghijnghe zoo verre
t'hemwaerts te verstreckene, dat de ghemeene gote gheen messande en heeft van
t'sueren van watere.
p. 234
80. Uutganghen
daer twee ofte meer persoonen uitgaen zijn ghehouden de voorpoorte
t'onderhouden ten ghemeenen coste, uutghedaen dat elck zal doen maeken zijnen
sluetel, tenwaere anders besproken.
81. Als eenen
persoon heeft in eenen ganck twee poorten, en moet nochtans in de reparatie van
der voorpoorte maer betaelen zijn contingent, ofte ten waere dat twee partijen
van huusen waeren ende van oudts tijden beseten van twee huusghesinnen; in
zulck gheval wert ghehouden in de reparatie dobbel te betaelen.
82. Elcken
persoon vrijheijt in ghemeene ganghen hebbende, vermach wel zijn duere ofte
poorte te verstellene daert hem beliefven zal, ende zo dickmael, zonder dat hij
al vermueghen zijn poorte ofte duere achterwaerder te stellen dan zij van ouden
tijden ghestaen heeft, tenzij bij consente van zijnen ghebuer.
83. Als een
van de partijen duer den ghemeenen ganck heeft loopende eenen waterloop, ende
den zelven aldaer van ouden tijden heeft gheloopen, en vermueghen daeruutte de
medeghebeurs vrijheijt in den ganck hebbende, gheenen waterloop van nieux
t'hebbene ofte legghene zonder consent van den medeghebuer.
84. Daer in
den zelven ghemeenen ganck noch eenen ganck compt daer de voorseide ghebuers
gaen tot eenen steenput, zullen de tweede poorte mette ghemeene mueren
ghezaemderhandt moeten onderhouden alsvooren.
84. Zal oock
den ghemeenen steenput int ghemeene onderhouden worden bij de gone aldaer
commende water putten, alwaert nochtans dat de reparatie maer up een zijde van
noode en waere, dat al van de eerde nederwaert, maer van der aerden upwaerts
namelick elck zijnen schoot, zal elck repareren tzijnen coste.
86. Van der
ghelijcken wert oock ten ghemeenen coste de puttinghe mette ketene ende
heemers, zoo verre daer eenighe zijn.
87. Als
iemandt begheert den ghemeenen put te abandoneren om ontsleghen te zijne van
der reparatie, vermach dat
p.235
wel te doen,
maer es ghehouden den put met al dat ghemeene is te helpen stellen in goede
refectie, ende den zelven t'abandoneren met kennisse ende getuughen, ende en
zal daernaer gheen vrijdom meer hebben zonder nieuwen consente.
88. Als iemant
van zijn een huus maeckt twee woonsteden, en vermeughen beede de mesnaighen
niet te gaene ten ghemeenen steenputte, tenwaere bij consente van al de gone
die den steenput mede toebehoort.
IX. CONDITIEN VAN DEELINGHE VAN HUUSEN, DAER
GHEEN BRIEVEN GHEVONDEN EN ZIJN
89. Men useert
binnen schependomme huusen te deelen in alzoo vele deelen alst elck daerinne gherecht
is, behoudens dat doendelick is, ende dat men laet weeren van een deel ofte
meer, ende d'andere deelen niet merckelick en greveert.
90. Daer de
huusen maer ghedeelt en moeten wezen in twee delen, ende datse commen
dwersloofde op de straete, deelt men de zelve ghelijck in huusijnghe ende
erfve; maer daer d'een erfve beter es dan d'andere, als d'eene hebbende
kelders, meer caven ofte dierghelijcke, in zulcken ghevalle liquideert men
t'zelve mette renten dacruuijt gaende.
92. In huusen die
commen te deelen, hebbende eenen poortwech ofte commende van achter ofte van
der zijden mette erfven ofte achterhuusen aen eenighe straeten daer t'huus niet
en voorhooft, es deelzaem in zes ofte zeven deelen in der manieren hier naer
volghende.
92. In huusen
die commen te deelen, hebbende eenen sijnghen ende oock van de erfve, elcke
partije bijzonder, die brijnghende tsamen in een hooftsomme bewijst men elck
dacruutte zijn deel naer dat hij gherecht is, met partije van huusijnghe ofte
erfve, welcke partije men afscheedt met palen oft briefven.
93. Daert
ghebuert dat de zelve huusijnghen niet anders deelzaem en zijn, off aen d'een
partije moet zijn deel bewesen zijn boven, ende d'ander ondere in een huus, in
dien ghevalle es den ondersten ghehouden te repareren van den
p. 236
soldere
nederwaerts ende den bovensten repareert den solder ende van daer upperwaerts,
ende elcke partije is ghehouden zijne refectie te doene binnen tijdë ende
wijle, opdat d'andere partije daerbij niet gheinterresseert en zij.
94. Daert
ghebuert dat d'een deel toegheleijt zijn kelders ofte vauten van privaten die
ligghen onder de plaetse ofte erfven van een ander deel, ende daeranne
reparatie van noode dient ghedaen te worden, zal den cost van der reparatie
ghedaen worden bij den proprietaris van den kelder ofte privaet, ende dat bij
tijde ende wijle dat de huusijnghen van de andere deelen bij faute van
reparatie niet gheinterresseert en zijn.
95. Men zeght ghemeenelick
dat den coopere volghen moet al tgone dat ertvast ende naghelvast es ende niet
breeder. Nemaer men useert ter contrarien, want den cooper volghen uutstellende
vensters, upheffende dueren, ovenstopsels van isere ofte van houtte, ende al
daermede dat huusen sluuten ende stoppen, als uutstellende weeghen, coutsen
daermede de kuekene ofte camere uutghestopt es zonder andere weeghen,
scapraaikens ghemaeckt in de weeghen, nochtans niet naeghelvast, volcht al den
coopere ende al daermede t'huus onstopt zoude wesen.
96. Den
coopere volcht oock, als ter contrarie niet besproken en is, de puttijnghe,
catrol, ketene ende heemers, weder zij ghemeene zijn metten naesten ghebuer
ofte niet.
97. Den
vercoopere volcht, tenwaere anders besproken, fornoij, ketele in brauwerije, al
het brauwersalaem als ketelen, cuijpen, ende dierghelijcke, al waeren zij zoo
groot datse uut de duere niet en consten, niet dat den vercooper vermach iet te
breken om tselve alaem uuijtte te doen, maer zal tzelve scheeden ende wech doen.
98. Maer den
coopere moeten volghen alle de metserijen van de kethels ende den ast ende
andersins, mitsghaders oock de timmeraige daertoe dienende.
De getallen
verwijzen naar de artikels van de tekst; "Rechtstermen" dient
verstaan te worden in de brede zin van het woord. Onder de "technische woorden" werden deze woorden
opgenomen waarvan de betekenis bij een eerste lezing niet duidelijk is.
APPOINTEREN =
beslissen, besluiten, schikken (2).
BARBECANEN =
borstwering, buitenwerk, voorwerk (34).
BEVRIJDEN =
erf op grond, openingen afsluiten, afperken, omheinen (44).
BEVRIJDINGHE =
afsluiting, schutting, heining (16).
BOESEME =
nalatenschap, erfdeel (33).
CASSIJNEN =
vensterraam (23).
CAVE = schouw
(72)
ERFACHTIGH =
eigenaar (42).
ERFSCHEEDEN =
afpalen (7).
GREPPE =
greppel (2, 37, 43, 48).
HEEMER = emmer
(86).
HUESIE,
HUESIEVAL, HUESIELOOP = dakdrop (2, 10, 11, 17, 41, 63-66).
LAVOIRGAT =
gat waarlangs het water van een wasbakken afgevoerd wordt (49).
LOOGE = wassop
(39).
LUCHT = licht
en zicht (32, 33, 34, 36).
LUEKEN =
afsluiting, omheining (24).
MANDEMENTE =
bevel (3).
MAZEGAT = nis
in een muur, uitholling in een muur als bewijs of van eigendom of van
gemeenschap (13, 16, 30, 76).
MESNAIGHE = huisgezin
(88).
MISSANDE =
nadeel, schade (28).
NIEUWICHEYT =
nieuw werk, bezitsstoornis (41).
ONSTOPPEN = de
afsluiting wegnemen (31).
PRESCRIPTIE =
verkrijgende verjaring (2, 3).
PRIVAET,
PRIVAETVAUTE = gemakput (51, 54, 55, 56, 58, 61, 62).
REFECTIEN = herstellingen
(38, 93).
SLAPERE =
uitstekende balk waarop het span van het dak rust (70-71).
SPENDDE =
kelder, voorraadkamer (55)
STOPPEN =
afsluiten (12, 14); dichtrnaken (35).
STOPPINGHE =
afsluiting, omheining (13-14).
SUWEREN of SUEREN
= aflopen, afvloeien (17, 42).
VAUTE =
gemakput (51, 59, 60).
VEUE = zicht
(34, 35).
WAETERLOOP =
afloop van water (1, 37-53).
WEECH = houten
of leemen muur, wand (12, 13).
De cijfers
verwijzen naar de artikelen van de tekst.
Afloop van
water; 1, 37-53, 58 en 83.
Afpaling;
4-12.
Afsluiting;
12-15, 31.
Afstand van
bepaalde bouwwerken; zie bouwrecht.
Beplanting;
hagen 13, 24; bomen 25; fruitbomen 25.
Bouwen op
andermans goed; 20, 21, 22,
Bouwrecht; 17,
18, 27, 34, 36.
Dakdrop; 2,
10, 11, 17, 63-66.
Delen van
huizen: 89-94.
Erfscheeders;
4, 5, 6.
Gemakputten;
51, 54-62.
Gemene gang;
80-84.
Gemene muur;
zie muur.
Gemene poort;
80-84.
Gootrecht;
77-79.
Inbalking en
inankering; 22, 67-76.
Ladderrecht;
26.
Landelijke erfdienstbaarheid;
1.
Licht; 2, 32,
33, 34, 36.
Licht; 2, 32,
33, 34, 36.
Mestput; 55,
61.
Muur: - gemene
muur 12, 15, 16, 28, 29, 30, 73, 74, 76, 70 zie ook onder afsluiting.
- niet gemene muur;
14, 15, 27, 29, 67, 68, 69, 72, 75, 77 zie ook onder afsluiting.
Putrecht; 42,
55, 85-88.
Stedelijke
erfdienstbaarheid; 2.
Verbod
verzwaren erfdienstbaarheid; 46, 47, 48, 49, 53, 62, 67.
Venserrecht;
2, 23, 33, 35; zie ook onder licht.
Verjaring; 1, 2,
3, 37, 52.
Verzetten van
palen; 12.
Wat de koper
volgt; 95-98.
Zinkput;
42-55.