ONTWERPCOSTUMEN VAN LEUVEN (1522)

Ed. C. Casier, KCOWV, Brussel, 1874

COSTUYMEN DER STADT VAN LOVEN ENDE VAN HAEREN RESSORTE[1].

PHILIPS, by der gratien Gods, coninck van Castillien, van Arragon, van Leon, enz., hertoghe van Brabant, enz. Allen die ghene die dese tegenwoordighe sullen sien, saluyt. Alsoo by den eeuwighen edicte van wijlen onsen seer lieven ende seer beminden goeden oom, den eerdtshertoge ALBERT, wiens ziele Godt genadich zy, ende van onse seer lieve ende seer beminde goede moeye, mevrouwe ISABEL-CLARA-EUGENIA, infante van Spaignien, in date van den twelfsten julii des jaers xvic ende elf, aen alle officieren van de provincien, steden ende casselrijen van onse landen van herwaertsover, sedert den jaere vijfthienhondert veertich in gebreke gebleven zijnde van te vercrijgen decreet ende emologatie van hunne costuymen ende usantien, hadde bevolen ende geordonneert geweest dat sy, binnen sesse maenden naer de publicatie van den voorschreven eeuwigen edicte, souden overseynden aen die van den raede van elcke provincie het cohier van hunne voorschreven costuymen ende usantien, om by de voorschreven raeden respectivelijck oversien ende gheexamineert te worden naer behoiren. Ende hebbende, in ghevolghe van dien, onse lieve ende beminde, die meyer, borgemeesteren, schepenen ende raedt onser stadt van LOVEN aen onse seer lieve ende ghetrouwe die cancellier ende luyden van onsen raede geordonneert in Brabant, overgebrocht seker cohier van de costuymen ende usantien der voorschreven stadt van LOVEN ende van haeren ressorte, hadde t'selve cohier by die van onsen voorschreven rade wel ende int langhe gevisiteert geweest. Ende naerdien eenighe swaricheden, daerop geresen, doer neerstich, ondersoeck, by commissarisen van den selven rade dien aengaende gedaen, waeren beslist ende afgeleght, zijn eyndelinghe de voorschreven costuymen ende usantien in den voerschreven raede goetgevonden, besloten ende gearresteert geweest, in der vueghen ende manieren naervolghende:

p. 4

CAPITTEL I.

VAN OFFICIEN, JURISDICTIE ENDE ADMINISTRATIE VAN JUSTITIE BINNEN DER

VOERSCHREVEN STADT.

1. In den eersten is binnen der voerschreven stadt van Loven d'officier van den prince genoemt meyer.

2. Welcken meyer gewoont is te hebben eenen stadthouder oft lieutenant, die in sijne absentie ofte sieckte al doen mach dat het officie van de meyerye aengaet oft competeert, maer in presentie van den meyer, ende den selven wel te passe wesende, en heeft den lieutenant gheene macht. Ende is den meyer van oudts altijdts gheweest, ghelijck hij wesen moet, schiltbortich, ende den lieutenant een eerlijck manspersoon. Ende als jemant van den geslachten der voerschreven stadt, bequaem zijnde, hem tot t'voerschreven lieutenantschappe presenteert, den selven moet geprefereert worden voer alle andere.

3. Item, de voerschreven meyer is alnoch gewoont te hebben eenen gesworen clerck, eenen roydraegher ende vijf dienaers oft vorsters van welcke dienaers de twee worden gestelt by ons oft onsen meyer voerschreven, ende d'andere drye by de ghene die hier voermaels daervan t' recht van onse voorsaten oft ons souden moghen verkreghen hebben, t'zy by ghifte oft anderssints : ende moeten alle de voerschreven persoonen, te weten, soo wel den clerck ende roydragher als die voerschreven vijf dienaers ende vorsters, eedt doen, cautie stellen ende heure officien bedienen naervolghende d'oudt ghebruyck ende den statuten daeraf zijnde.

4. Item, zijn binnen der voerschreven stadt seven schepenen van den prince, de vier eerste daeraf van de gheslachten, den vijfden van den lede van de guldebroederen, ende d'andere twee van de ambachten oft natien.

5. Item, eenentwintich gesworene ofte raeden der selver stadt, de elfve daeraf van de gheslachten, ende d'andere thien van de ambachten, daeruyt jaerlijcx gecosen worden twee borghemeesteren, twee keurmeesteren, twee waeghmeesteren ende vier peysmakeren.

p. 6

6. Item, acht dekens van de gulden oft drapperije, de vier daeraf van de geslachten, ende d'andere vier van den voerschreven lede van de guldebroederen.

7. Item, twee rentmeesters, den eenen daeraf van de voerschreven guldebroederen, ende den anderen van d'ambachten, die al gelijckelijck jaerlijcx (te weten de schepenen op Sint Jans-Baptistaavont, ende d'andere opSint-Eloysdach, zijnde den naesten dach naer Sint Jans dach voerschreven) vernieut worden: ende daernaer voerts elck in t' heure disponeren van alle andere diensten ende officien t'heurer dispositie staende al naervolghende d'ordonnancien, privilegien ende statuten daervan zijnde.

8. Item, de voerschreven schepenen zijn ordinarise richteren over alle poorteren ende andere inwoonderen der voerschreven stadt ende vryheyt van Loven, ende in alle saecken, reële, personele ende mixte, civile ende criminele, ter kennisse van ordinarise richteren behoorende behoudelijck dat sy hunne vonnissen niet en mogen wijsen dan nae voergaende manisse des voorschreven meyers, sijns lieutenants oft van den oudtsten van hun, die doer t'selve manen sijne voix niet en verliest.

9. Behoudelijck oock dat sy gheene kennisse en moghen nemen van saecken van huyshuere, van civile delicten, keuren ofte boeten, van onmanierlijcheydt oft onzedicheyt, van saecken raeckende die policije, assysen, imposten ende andere der stadts incomen, van rechten ende ordonnantien van de ambachten, gulden ofte schutteren, retorijcken, broederschappen, ende gelijcke: item, versoecken om tot palinge, meeringhe, scheydinghe oft deylinghe te comen, van allen beschrijven van officieren ende wethouderen, in cas van weygheringe oft delay van rechte, van eten, drincken, ende vrede te geven, van allen saecken dependerende oft spruytende van ende uyt ordonnantien oft statuten by der voerschreven stadt gemaeckt, ende andere dierghelijcke, van allen de welcke de kennisse ende judicature toecomt den borghemeesteren, schepenen ende raedt, in hunne camere.

10. Van gelijcken worden van de kennisse ende judicature der voer schreven schepenen geëxcipieert saecken concernerende den wollenlakenen ende wollenwercke, pelterije ende cremerije, met des daeraen cleeft, metten keuren daeraf dependerende, die ter eerster instantie comen ter kennisse ende judicature van de voerschreven dekenen van de drapperije ofte wollenwercke, binnen der voerschreven stadt.

p. 8

11. Item, zijn de voerschreven schepenen richteren van alle appellatien ende hooftleeringhen, aldaer van buyten de selve stadt ende vryheyt ten ressorte comende, ende oock van allen buyten poerteren ende saecken hen raeckende.

12. Item, competeert hun, met exclusie van alle andere richteren, indient den crediteur oft sijns actie hebbende gelieft, de kennisse ende judicature van alle questien, differenten ende processen gerijsende oft opstaende van goedingen, erffenissen, ende van allen gronden van erfven binnen der voer schreven stadt ende vryheydt van Loven gelegen, mede oock van alle hachtingen ende arrestamenten binnen der stadt oft vryheyt der selver gebeurende, met des daeraen cleeft.

13. Item, noch competeert hen de kennisse van alle geloften ende contracten voer hen gepasseert, met des daeraf dependeert; in conformiteyt van t' privilegie van den jare 1280, hen gegheven by hertoghe Jan, ende die confirmatie daernaer ghevolcht.

14. Item, is binnen der voerschreven stadt eene rolle van meyer endeschepenen, de welcke t'allen weken begonst wordt des dijnsdaechs, alwaer alle partijen, van saecken ter kennisse van schepenen behoorende, worden verhoort, by ordre, gelijck die ter rolle zijn gestelt, ende daerinne voorts geprocedeert gelijck by d'ordonnantien daervan zijnde in lange is gestatueert.

15. Behoudelijck dat hieronder niet en zijn begrepen saecken den officier van officie weghen raeckende, ende de ghene acceleratie behoevende, als van arresten, ghevanghenen ende dierghelijcken, de welcke met cortere termijnen worden bedinght ende beleydt.

16. Item, is binnen der voerschreven stadt noch een ander ghericht van sinte Peetersmannen ende zijn ende worden gereputeert voer vrye sinte Peetersmannen alle de ghene die gecomen sijn van de geslachten van Loven, soo mans als vrouwen, geboren binnen Brabant, die soo haest als sy geboren zijn genieten die privilegien den sinte Peetersmannen competerende.

p. 10

17. Item, boven de voerschreven Sinte Peetersmannen, zijnde van de geslachten van Loven, zijnder alnoch andere Sinte Peetersmannen, niet gecomen van de voerschreven geslachten, maer geboren binnen Brabant, genoemt buyten Sinte Peetersmannen. De welcke, om hen metter voer schreven vryheydt te behelpen, moeten eerst ende voer al in persoon, indient doenlijck zy, sweren, oft anderssints by yemanden van hunnen maech schappe, geboren van wettighen bedde, in hunnen naeme ende ziele doen sweren ten heyligen, in handen des meyers van Loven, ende in presentien van vier Sinte Peetersmannen van de gheslachten van Loven, dat sy zijn Sinte Peetersmannen van Loven, ende vrye messeniersmannen des hertoghen van Brabant, ende totten vryen huysghesinne des selfs hertoghen behoorende, ende geboren van wettighen bedde. Ende dan voerts, in presentie als voeren, bethoonen met twee manspersoonen, oock gequalificeert als voeren, ende zijnde van den maechschappe ende geslachte van den ghenen begheerende de voerschreven vryheydt te aenveerden, dat hy sulcx is als hy onder eedt geaf firmeert heeft: welcke twee voerschreven manspersoonen hun voerschreven vercleeren oock moeten doen onder eedt, ende moet daernaer den ghenen, begheerende de voorschreven vryheydt te aenveerden, betaelen, tot behoef van den hertoghe van Brabant, in handen van den voerschreven meyer, voor het verhef van t'voorschreven Sinte Peetersmanschap, een pondt oude grooten, oft twintich Rinsguldens daervoer, den gulden tot twintich stuyvers, ende den stuyver tot drye plecken Brabants gerekent. Ende den meyer, vier Sinte Peetersmannen, secretaris daer over staende, des meyers roydragher ende clerck, elck hunnen gewoonlijcken wijn. Allen d'welck alsoo gedaen zijnde, worden by den voerschreven meyer ende Sinte Peeters mannen totter voerschreven vryheyt ontfanghen.

18. Item, de manspersoonen, zijnde vrye Sinte Peetersmannen van de gheslachten, oudt vijfentwintich jaeren, oft anderssints gehoudt wesende, al waeren sy onder de vijfentwintich jaeren, gheen ambacht doende oft gedaen hebbende, ende tot dien hebbende gedaen den eedt daertoe staende. hebben, ter manisse des voerschreven meyers, kennisse, judicature ende bericht over ende van alle Sinte Peetersmannen, soo van de

p. 12

geslachten van Loven, als andere buyten Sinte Peetersmannen, ende van hunne huysvrouwen ende kinderen, in hunne plicht zijnde; ende dat in alle soo personele, civile als criminele saecken: soo verre nochtans de selve Sinte Peetersmannen, oft hunne voerschreve vrouwen ende kinderen, met rechte elders geport oft aenghesproecken zijnde, eer sy antwoerden ende litem contesteren, begeeren voer den voerschreven meyer ende Sinte Peetersmannen beticht ende met recht gehandelt te worden.

19. Behoudelijck dat de Sinte Peetersmannen woenende buyten der voerschreven stadt, t'zy dat die zijn van den geslachten oft andere, staen ende blijven ten gebuerlijcken rechte van de bancke daer sy woonen, oft daeronder hunne goeden geleghen zijn te weten, van straeten te maecken, waterloopen te ruymen, van schaede by henlieden beesten op andere lieden erfven ghedaen, vant pretersschot, van beheyminghen van goeden, van herdde van beesten, van ordonnantien van ambachten, ende van ter oistwaerheydt te moeten comen ter plaetsen daer sy woonachtich zijn.

20. Item, de voerschreven binnen ende buyten Sinte Peetersmannen,met hunne vrouwen ende kinderen in hunne plicht zijnde, staen te rechte voer meyer ende Sinte Peetersmannen, als boven, oock van allen saeckendie, voer t'voerschreven verhef, teghens hun elders moghen beghonst ende geïntenteert zijn, soo verre sy, aleer daerinne t'antwoerden ende contesteren, versoecken gerenvoyeert te worden; ten waere van saecken in den lest voergaenden articule geëxcipieert.

21. Soo verre nochtans eenighe van de voerschreven Sinte Peetersmannen van den geslachten oft van buyten, in eenighe andere hooftsteden van Brabant waeren woonende, te rechte betrocken gearresteert oft gevanghen, en sullen de selve t'voerschreven privilegie van evocatie niet genieten.

22. Item, den meyer van Loven en mach niet procederen tot apprehensie van eenighe borghers ofte vaste inghesetene der selver stadt, ter cause van eenich delict oft misdaet, dan naer voergaende informatien, wel ende behoorlijck genomen ende geteeckent, ende decreet van schepenen, daer op gevolcht.

23. Welck decreet de selve schepenen niet en vermoghen te geven, tenzy dat hun eerst blijcke dat de voerschreven informatien mede brenghen ten minsten halven thoon ofte stercke suspicie van dat de borghers, die den

p. 14

meyer pretendeert t'apprehenderen, culpabel zijn van het misdaet waervoer hy d'apprehensie pretendeert te doen.

24. Ende en vermach den meyer alsdan noch niet alsulcke borghers uyt hunne oft andere borghers huysen te haelen, dan met ende naer voer gaende consent van de borghemeesters, oft van den ghenen die, in hunne absentie, hunne plaetse bewaert, aen de welcke hy gehouden is t'voerschreven decreet van schepenen te thoonen, sonder dat hy de voerschreven informatie verobligeert is hun voer te houden, oft oock het crim oft delict te specificeren ; ende zijn de borghemeesters, oft die in hunne absentie hunne plaetse bewaeren, t'voerschreven decreet gesien hebbende, schuldich t'selve op hunnen eedt secreet te houden ende hun versocht consent te gheven, sonder eenich vertreck, anderssints ende by ghebreke van dien, vermach den meyer mette gedecreteerde apprehensie voortsvaren.

25. Maer t'voerschreven consent van de borghemeesters en is nietgerequireert in d'apprehensie van eenige persoonen in herberghen ofte tavernen, uytghenomen de ghene die daerinne buyckvast woonen, te weten de weerden ofte herbergiers, met hunne kinderen, dienstboden ende andere domestiken, in respect van de welcke de selve herberghen oft taver nen hebben ghelijcke vryheyt als andere borghers huysen, soo voorseyt is, ende voorder oft anderssints niet.

26. Oock en is het decreet van schepenen oft consent van de borghe meesteren niet gerequireert, soo wanneer de delinquanten ghevonden worden in jeghenwoordich misdaet oft in datelijcke vluchte.

27. Item, den meyer is schuldich alle ghevanghene, indien sytversoecken, oft yemant van hunnen t'wegen, binnen drye daeghen naerdat sy ghevanghen zijn, ter weth ofte te rechte te stellen, ende hun voor schepenen oft Sinte Peetersmannen, daer t'selve behoort, selve in persoon oft, in cas van sijne absentie ofte sieckte, by sijnen lieutenant, verbalijck ticht ende aenspraecke te doen, ten waere hy wettighe excusatie hadde, oft anderssints soude de ghevanghene moghen ontslaeghen worden ; ende moet de ghevan ghene op de selve ticht ende aenspraecke antwoerden binnen drye daghen daernaer, ende sijne defensien verthoonen, indien de saecke daertoe gedis poneert zy. Ende soo verre de voerschreven richteren bevinden de saecke den lijve ofte leden niet aen te gaen, moghen sy den ghevanghene met vonnis relaxeren, mits stellende cautie van te voldoen t'ghene den meyer met rechte op hem sal winnen ofte aenghewesen worden.

p. 16

28. Item, den meyer en mach gheene ghevanghene ter bancke ofte scher per examinatie brenghen, sonder van te vorens daertoe ghewesen te zijn, ende de torture en mach oock niet gheschieden dan in presentie van twee schepenen; ende en mach niemant, ter torture ghebrocht zijnde, langher oft anders ghetortureert oft ghepijnicht worden dan den voerschreven schepenen, daerover wesende, redelijck ende gerequireert dunckt.

29. Item, en moghen gheene borgheren ofte inghesetene der voerschreven stadt op den Steen oft Steenpoorte gheleydt worden, dan naerdien de selve ghewesen zijn ter doodt ofte ter scherper examinatie.

30. Oock en mach gheenen buyten man, alhier te Loven ghevanghenzijnde, op den Steen ghestelt worden, soo verre hy begeert der bancken recht, ende in recht ende justicie ghehoort te sijn, ten waere om pregnante redenen ende by wete ende advise van de wethouderen.

31. Item, als jemant ghevanghen wort van saecken den lijve aengaende, mach d'officier den selven afnemen alle ghelt ende juweelen over hem bevonden, den ghevanghene niet behoeffelijck ofte van noode ende is den meyer schuldich, by sijnen ghesworen clerck, daeraf te doen maecken goeden inventaris, om t'selve den ghevanghene gherestitueert te worden, soo verre hy naermaels bevonden wort t'onrecht ghevanghen te zijn ende indien by ghecondemneert wort, alwaert oock met confiscatie van goeden, ende by oft onder hem bevonden waeren gheweest eenighe ghestolen goeden, moeten de selve den proprietaris daervan gerestitueert worden, ende moeten voorts, voor alle confiscatie. de crediteurs voldaen zijn, indien daer ghenoech is, ende daernaer van het overschot, by ordre, ghedaen ende ghedisponeert worden ghelijck naer recht behoort.

32. Item, worden by borghemeesteren, schepenen ende raedt jaerlijcxghecosen ses peysmaeckers, die twee daeraf uyten schepenen, twee uyten elf ghesworene van den gheslachten, ende de resterende twee uyte thien ghesworene van de natien ofte ambachten, de welcke partijen van alle injurien verbale ende reële, ende andere civile misusen ende delicten, daer lijf noch ledt aen en hangt, in alle manieren trachten t'accorderen, sonder prejudicie van de gherechticheyt van den prince ofte sijnen officier, ende

p. 18

van de keurmeesters van de stadt, ende in cas van gheenen accorde senden de partyen ende saecken voor den rechter daer de selve behooren.

33. Item, van alle vonnissen ghewesen by den dekenen van de drapperye binnen deser stadt, ofte by eenighe gulden, bruerschappen, ghesworene van den ambachten, warandeerders ende andere leecke persoonen binnen deser stadt, ressorterende onder de voorschreven wethouderen, wordt gheappelleert aen borghemeesteren, schepenen ende raedt in hunne camere, alwaer beyde partyen daeraf moeten te rechte staen, sonder te moghen declineren.

34. Item, de voorschreven dekenen ofte ghesworene van de halle, ende alle andere gerichten voorschreven, moghen comen aen de voorschreven borghemeesteren, schepenen ende raedt, als heur hooft wesende, om gheleert te worden van t'ghene sy te wijsen hebben, ende t'ghene hun by wethouderen voorschreven voor leeringe ofte hooftvonnis wort ghegheven. moeten sy alsoo prononciëren ende uytspreken.

35. Item, de borghemeesteren, ende elck van hun moghen, ten versoecke van partijen, voor hun doen roepen alle poorteren ende inghesetene deser stadt, ende andere, binnen der selver stadt ofte haere jurisdictie bevonden, ende is een yeghelijck schuldich, by hun ontboden zijnde, te compareren, op de correctie van de stadt, ofte andere arbitraele boete, naer dat sy de saecke vinden gedisponeert ende dat te verheysschen ; maer comparerende, moghen, indien't hun belieft, declineren voor de gherichten competent; dan, indien de ghedaechde niet en declineert, mach de borghemeester, indient hem belieft, in der saecken voortsvaren, ende daerinne appoincteren, ghelijck hem dunckt dat naer recht behoort; ende worden d'appoinctementen by den borghemeester gegheven, geëxecuteert, ten sy dat partijen, oft d'een van hen, binnen vierentwintich uren daernaer, hun daervan beclaeghen aen de camere voorschreven ; d'welck sy mogen doen ; alwaer sy alsdan van nieuws in alle heure redenen ende defensien ghehoort worden, ende daerent'eynde gheappoincteert ghelijck behoort.

36. Item, d'ambachten ofte heure dekens, ghesworene ofte regeerders, en moghen egheene ordonnancien, statuten ofte keuren maecken, ofte yet ordonneren sonder consent ende approbatie van den meyer, borghemeeste ren, schepenen ende raedt, ende van ghelijcken oock en moghen de dekenen van der hallen, noch egheen ander collegie binnen der voorschreven stadt, t'selve doen, op pene van nulliteyt.

p. 20

37. Item, soo wanneer in saecken, diemen ghewoont is te beghinnen by afpandinghe, eenighe meublen afghepant zijn, ende den clagher de selve wilt executeren, moet hy oft sijnen procureur, metten dienaer d'afpandinghe ghedaen hebbende, voor twee schepenen thoonen eenighe van de afghepande meublen, om vervonnist te worden; welcke schepenen, daerop ghehoort hebbende den dienaer ende clagher, oft sijnen procureur, ordineren de selve hun ghebreck by eede te begrooten, ende dat ghedaen, datmen den voorschreven pandt sal doen schatten by schatters, ende daeraf de wete doen aen den gene dien den selven toebehoort, om dien te moghen lossen binnen drye daegen naer d'insinuatie, voor den prijs daer die op geschat is, met inthimatie, soo verre sy t' selve niet en doen, dat den voorschreven pandt sal ghelaeten worden de schatters voor den voorschreven prijs, ofte andere daervoor meer biedende, oft anderssints op hooghen vercocht, ghelijck den clagher, met advis van schepenen, meest dunckt prouffytelijck; allen d'welck by den dienaer alsoo ghedaen zijnde, indien d'afghepande hem alsdan noch niet en opponeert, gaet den dienaer naer de voerschreven drye daegen soo vele panden haelen als 'tghebreck van den clagher behoeft, de welcke hy dan, sonder meer te derven thoonen ofte vervonnissen, doet vercoopen by schatters, soo verre dat het goeden zijn tot heuren rechte staende, oft anderssints vercoopt den clagher de selve op hooghen, voor de puye van den stadthuyse.

38. Item, die dekenen ofte ghesworene van de halle doen hun gewijsde, mede oock gheloften voor hun ghebeurt, executeren met eenen van de vyf dienaeren ofte vorsteren, die sy daertoe kiesen, ende heure boden ende uyt saecken van gheloften voor hun ghebeurt, ende van hunne vonnissen, wordt by den meyer ende schepenen, t'heuren aenbrenghen ende versoecke van partyen, beleydt ghemaeckt, ghelijck van gheloften voor schepenen ghebeurt.

39. Item. op obligatien innehoudende clausule van brengher s'briefs, en wordt tot behoeff van den brengher gheen recht ghedaen, sonder behoorlijck transpoort oft procuratie.

40. Item, de oproepers ofte schatters van de oude cleercoopers, vercoopende by oproepe eenighe haeffelijcke goeden, moeten daervoor inne staen, ende goet doen de penninghen daervoor die verkocht zijn, ten sy dat die ghene, die doende vercoopen, selver van hunder handt naemen ofte stelden eenen clerck, om die te schrijven ende in te haelen ende hebben

p. 22

die schatters, voor hunnen loon van oproepen ende vercoopen, den vieren twintichsten penninck, ende van schatten halff soo vele, ende den clerck, van schrijven ende inhaelen van alle vercochte goeden soo vele ghelijckmen met hem accordeert, d'welck ghemeynlijck is den twintichsten penninck.

CAPITTEL II.

VAN VREDE TE GHEVEN.

1. Die twist oft geschil heeft teghen eenen anderen, ofte hem beducht van ghequetst, ghesmeten, gheïnjurieert ofte ghemolesteert te worden, maeh den ghenen waervan hy hem sulcx beducht, met consent van een van den borgemeesteren deser stadt, metten eersten daghemente doen daeghen, op de correctie van de stadt, te compareren voor een van de borgemeesteren, ofte voor den raedt, in de camere, ghelijck den borgermeester best belieft, om van hem eenen handtvrede te hebben. Ende soo verre sulcken ghedaechde, by den bode ghesproken zijnde, niet en compareert, vervalt daerdoor inde boete van eenen wech t'Sint Joos op de Zee; ende mach den raedt oft borghemeester, t'zy de ghedaechde ghesproken zy ofte niet, indien hun dunckt gheraeden ofte gherequireert, den handtvrede by provisie selve gheven ende decerneren, doende daeraf de wete doen aen den persoon van den ghedaechden, ofte ten huyse daer hy woont, ende ten twee naeste ghebueren huysen, indien hy in persoon niet te vinden en zy. Ende dat ghedaen, grijpt den selven stadt, in vueghen al oft de ghedaechde dien selve ghegheven hadde ende soo haest als die ghedaechde in eenigher manieren, van des voorschreven is de wete heeft, moet hy in persoon comen den voorschreven handtvrede gheven, in handen van den borghermeester, oft mach daervoor in persoon ghehacht worden, indien hy crijchbaer zy, ofte tot sijnen huyse dienaers geleght soo lange tot dat hy den voorschreven handtvrede ghegheven sal hebben, ende betaelt de costen van de executie ; ende soo verre den ghedaechde, voor den borghermeester comparerende,

p. 24

weygherde den handtvrede te gheven, soude daermede oock vervallen in den voorschreven wech van SintJoos, ende evenwel in hachten gaen ende blijven soo langhe tot dat hy den vrede hadde ghegeven, ende diecosten betaelt.

2. Item, die handtvrede heyscht is oock schuldich handtvrede te gheven, indien partye adverse dien heyscht, op de selve pene.

3. Item, die boven oft niet teghenstaende den vrede den anderen qualijck toesprake, injurieerde oft met wercken ofte woorden misdede, vervalt daerdoor ten minsten int dobbel ofte noch eens soo vele boete, soo aen den heere [ende] die stadt, als aen partye, als oft hy t' selve buyten vrede ghedaen hadde, ende noch soo veel meer. als den wethouderen verdunckt, naer ghelegentheyt van der saecke, te behooren.

4. Item, alle die ghene, vredeheysschende, indien den borghemeester ofte partye dat versoecken, moeten sweiren dat sy dien versoecken niet om hunne partye te quellen, provoceren, molesteren ofte injurieren, maer alleenlijck uyt sorghe van twist oft gheschil, ofte van gheïnjurieert, ghequetst, vervolcht, ghesmeten, ofte anderssints buyten recht ghemolesteert ofte ghehandelt te zijn.

5. Item, indien yemandt den anderen opliepe oft naer hem smete, wierp ofte stiete, ofte daerop wachte, laghen leyde ofte dreyghementen dede van slaen ofte misdoen, moet de selve den anderen, indien hyt versoeckt ende van eenighe van des voorschreven is doet blijcken, t'waere by d'beken van partije ofte by thoon, versekeren met oirvrede; ende ingevalle yemant gedaeght om sulcken oirvrede te gheven, niet en compareert, wort den selven, indient den wethouderen dunckt te behooren, by provisie gedecer neert ende gheleght soo langhe ende totter tijdt toe, partijen ghehoort, anders zy gheordonneert, ende de wete daeraf ghedaen ten huyse van den ghebreckelijcken, ende van de twee naeste ghebueren, indien hy in persoon niet vindtbaer en zy.

6. Ende soo verre de beclaechde, comparerende, ontkende die feyten van den clagher, oft oock, die bekennende, persisteerde daerdoor in gheenen oirvrede ghehouden te wesen, moet de selve beclaechde, indien den clagher dat versoeckt, in der hachten blijven totter decisie van de saecke. Ende soo verre de beclaechde , gedaecht zijnde om oirvrede te gheven, niet en compareerde, ende in stadt vindtbaer waere, souden moghen gheapprehen

p. 26

deert, ende oock uyt sijnen ofte anderen huyse, daerinne hy waere, (indient den wethouderen van noode ende gheraeden dochte) met hunnen advyse ende consente gehaelt ende in der hachten ghestelt worden, totter decisie van de saecke.

7. Item, die oirvrede gheeft moet gheloven, in presentie van den meyer, ofte sijnen lieutenant, ofte, by hunnen ghebreke, van eenen vorster, ende in presentie van eenen borghemeester ende twee schepenen, den ghenen dien hy versekert voortaen niet t injuriëren, dreygen, provoceren oft misdoen, noch in woorden, noch in wercken, by hem selven ofte iemandt anders van sijnen t'weghen. Ende soo verre hy iet teghen hem uytstaende heeft, dat te vervolghen by weghe van rechte, ende niet anders, op de pene van gehacht ende ghehouden te worden voor Peysbreker, soenbreker ende vrede breker, ende daerdoor verbeurt te hebben lyf ende goedt.

8. Item, die handtvrede geeft, gelooft sijne partye niet t'injuriëren ofte misdoen, in woorden ofte wercken: ende soo verre hy tegen de selve jet uytstaende heeft, dat te behandelen metten rechte, ende niet anders, op de correctie van de stadt.

9. Item, den oirvrede gegeven sijnde in maniere voorschreven, blijft altijdt goedt ende van weerden, sonder dat van noode sy dien te vernieu wen, tot dat partyen, in presentie van eenen van de borghermeesteren ofte twee schepenen, den selven vrede casseren ofte aflegghen ; ende den handt vrede blijft oock duerende soo langhe tot dat sy dien quytschelden, oft met malkanderen eten oft drincken, want den selven daermede versmelt.

10. Item, een jeghelijck, siende twee ofte meer persoonen kijvende ofte, twistende, in absentie van den meyer, wethouderen oft dienaren, mach van de selve, om meer quaets te verhoeden, van s'heeren weghen vrede heysschen, ende die alsoo versocht sijnde tot vrede, den selven niet en gave,weygerde oft delayeerde te gheven, verbeurt daerdoor twintich schellin ghen, tot dry reysen toe dat hy des versocht waere, ende mach daernaer, overmits de weygeringhe, voor de voorschreven boeten gheapprehendeert ende gehacht worden, totter tijdt toe dat hy de selve boeten reëlijck ende metter daedt hebbe voldaen, ofte immers by provisie ghenamptiseert.

p. 28

CAPITTEL III.

VAN ARRESTAMENTEN ENDE APPREHENSIEN OM CIVILE SAECKEN.

1. Den meyer, borghermeesteren, schepenen oft hunne dienaers en moghen t' goet van eenen poortere ofte ingesetene der stadt oft vryheyt van Loven niet arresteren, doen ofte laten arresteren voor eenige schulden ofte actien, ten waere dat de selve poortere ofte ingesetene vluchtich oft van vluchte suspect waere, oft oock dat hy met vonnis van de voorschreven wethouderen oft dekenen van de lakenhalle ware ghecondemneert, oft dat hy hem voor eenighe van de selve rechters hadde verobligeert, ende dat sijne obligatie ende ghelofte vervonnist waere, oft dat de ghene, die eenich goedt pretendeerde t'arresteren, t'selve, oft paert oft deel daervan wilde sijn maecken.

2. Eenen crediteur, vindende sijnen schuldenaer van buyten binnen der stadt van Loven ofte vryheydt der selver, mach hem by eenen dienaer van den heere ende der stadt doen arresteren, om hem alsoo hier te rechte te betrecken.

3. Item, als eenen officier, dienaer ofte vorster versocht wordt jemandt, 't zy van buyten oft van binnen, ofte sijn goet, present sijnde ende den selven officier aldaer ghethoont, t'arresteren ofte aen te tasten, t'selve weyghert te doen, niet teghenstaende datmen hem presenteert te gheven sijnen behoorlijcken salaris, ofte dat hy, naer den aentast, den man ofte goet liet gaen ofte versteken sonder den crediteur met sufficiente borge ofte panden wettelijck te versien ende te bewaeren, moet selve verantwoorden ofte betaelen die schult daervoor d'arrestament ghedaen is, oft versocht was ghedaen te worden.

4. Item, eenen crediteur, vindende sijnen debiteur van buyten, ofte oock van binnen, als die suspect waere van vluchte, ende beduchtende dat hy hem soude moghen absenteren aleer hy den officier ofte dienaer soude konnen krijghen om hem t'arresteren ofte vanghen, mach selve sijnen schuldenaer aentasten ende vast houden, ofte by andere doen aentasten ende vasthouden, tot dat hy eenen officier ofte dienaer heeft doen haelen ende ghekreghen, den welcken hy sijnen debiteur alsdan terstont leveren moet, die ghehouden is dien t'arresteren ofte apprehenderen, ende in goede bewaerenisse te houden, op sijnen behoorlijcken salaris, op de pene lest

p. 30

voorschreven van gelijcken mogen aengheslagen worden die meubele goeden, diemen vreest dat souden moghen gheamoveert ofte verdraghen worden.

5. Item, die eenich goet, binnen sijnen huyse ofte bewaernisse gearresteert sijnde, ende den last van dat te bewaeren aenveert hebbende, daer naer laet wech dragen ofte versteken, is schuldich t'selve te representeren, ofte voor de weerde van dien inne te staen.

6. Item, een vremt persoon, ofte sijne goeden, hier ghearresteert sijnde, moeten in hachte ofte arrest blijven totter tijt toe dat, ten contentemente van den ghenen d'arrest ghedaen hebbende, ofte anderssints ter moderatie van borghermeesteren ofte schepenen, suffisante borchtochte ende cautie gestelt sal sijn van hier te rechte te staen ende t'ghewijsde te voldoen, den arrestant ofte, in sijne absentie ofte by sijnen gebreke, sijnen procureur daeraf last hebbende, ofte anderssints den dienaer d'arrest ghedaen heb bende, daerop ghehoort ofte behoorlijck eens gheroepen.

7. Item, een vremdt ofte gheestelijck persoon, willende alhier eenen anderen vremden ofte sijn goed doen arresteren, ofte oock te rechte betrecken, is schuldich, des versocht sijnde, soo wel tot versekertheyt van partye als van den dienaer, voor schepenen te stellen behoorlijcke cautie ende borchtochte, naer ghelegentheyt ende grootheydt van de saecke, ende oock voor alle costen, schaeden ende interesten die der stadt ofte haere poorteren ende inghesetene, ter cause van dien arreste ofte rechtvoorderinghe, souden moghen toecomen, ende behooren die dienaeren alsulcken arrest doende hen daeraf te besorghen.

8. Item, alle die ghene hebbende alhier jemandt ofte sijne goeden ghearresteert, moeten ten naesten daeghe van rechte, indien den ghearresteerde ofte wiens goet ghearresteert is, voor de wet verelaeren die redenen van arreste, ofte andersints soude den persoon ende goeden daeraf ont slaeghen moghen worden, ten waere dat die wethouderen, om redenen, t'selve uytstelden tot andere daeghen.

9. Item, alle meubele goeden, binnen deser stadt ofte vryheydt der selver ghearresteert sijnde, waerop d'arrestant sijn recht ofte gebreck, naer deser stadt recht, wettelijck wilt vervolghen, moet uytgewonnen worden met dry arrestamenten, van veerthien tot veerthien daghen, indien de goeden gheen teirende panden en waeren, ende indien het teirende panden waeren, van

p. 32

daeghe tot daeghe, doende metten eersten arreste de wete daeraf den ghenen daer de selve meubelen onder berusten, ten eynde hy die niet en laet gaen ofte volghen jemandt anders dan den arrestant, op pene van de selve te moeten verantwoorden ende goet doen, als voor.

10. Ende teghen het uytgaen van den derden oft lesten arrestamente, oft daernaer soo wanneer d'arrestant sijn vonnis ofte adjudicatie daervan begheert te versoecken, moet den ghenen dien die ghearresteerde meubelen toe behooren tegen den voorschreven dagh van adjudicatie eens daertoe by eenen dienaer ghedachvaert worden, soo verre hy woonende zy binnen der stadt van Loven ofte vryheydt der selver.

11 . Maer inghevalle hy woonachtich waere buyten der stadt ende vryheyt, nochtans in den lande van Brabant, ende men de plaetse van sijne residentie wiste, moet particulierlijck beschreven ende becondicht worden; ende oft hy woonde buyten Brabant, ofte datmen de plaetse van sijne residentie niet en wiste, moet ter puyen eens afgheroepen worden, ende aldaer by edicte dach bescheyden tegen den dach der voorschreven adjudicatie dienende. Ende soo verre ten daeghe dienende niemant hem en opponeert, worden met dien eenen daeghe de ghearresteerde goeden den clagher aen ghewesen, om daeraen sijn gebreck te verhaelen, behoudelijck dat hy t'selve moet verificeren, in presentie van schepenen, soo naer recht behoort.

CAPITTEL IV.

VAN DAGHEMENTEN ENDE ANDERE PROCEDUREN VOOR REELE RENTEN, CHYNSEN,

GHICHTEN, KEUREN ENDE ANDERE GHELIJCKE RECHTEN.

1. Eenen crediteur ofte grondtheer, willende by ghebreke van betaelinghe van rechten, chynsen, pachten, lossinghen, ghichten, keuren, hellicht winninghen, derde, vierde ofte andere dierghelijcke rechten, procederen op sijne panden, moet selve, oft jemandt van sijnen 't wegen, met twee

p. 34

schepenen deser stadt ende eenen dienaer ofte vorster, indien de panden ligghen binnen de stadt ofte haere vryheydt, gaen tot sijnen pande, ende aldaer verclaeren sijne ghebreken, versoekende daeraf betaelinghe ; te dien eynde aldaer voorts roepende alle die gene recht ofte actie in ofte totten pandt hebbende, die hy van meyninghe is af te daeghen, oft van hun recht te secluderen ende niemandt comparerende hem voldoende, ofte opponerende teghen sijne procedure, versoeckt de clagher ofte sijnen ghecommitteerde aen schepenen recht ende vonnisse, waerop schepenen den dienaer ofte vorster ordonneren den pandt te oversien, om te weten ofter eenige meubelen op sijn den grond niet competerende.

2. Welcken naervolghende, moet den dienaer, naer sijn beste, den pandt neerstelijck oversien, oft daer eenighe meubelen op waeren ende, indien jae, soo verre die toebehooren den proprietaris ofte huerlinck van den pandt, ende anderssints niet, ende de selve weerdt sijn de costen van dien daeghe ofte ganghe, met d'oncosten van vercoope, moet die afpanden, scheydende, te dien daeghe al te samen daermede vandaer. Ende soo wanneer den clager de afghepande meubelen wilt executeren, moet den dienaer die voor schepenen verthoonen, ende voorts anderssints daerinne procederen, ghelijck hiervoor in het xxxvije artikel van d'eerste capittel wordt vercleert te behooren.

3. Ende soo verre den clagher, by executie van de voorschreven afghepande meubelen, van sijnen ghebreke, metten costen, niet gheheel en wordt voldaen, gaet den dienaer metten clagher anderwerf op den grondt, afpandende daervan soo veel andere meubelen, den proprietaris ofte huer linck van den pandt toebehoorende, als hem dunckt tot voldoeninghe van sijn ghebreck te behoeven, inghevalle daer noch eenighe sijn, de welcke hy, dien volghende, voor 't selve sijn gebreck behoorlijck vercoopt.

4. Ende soo wanneer op den pant gheene sulcke meubelen meer bevonden en worden, ende den clagher mette ghene by hem afghepandt niet toe en comt, gaet den selven mette schepenen voorschreven, ofte andere, ende den dienaer ofte vorster, weder tot sijnen pandt, claghende, als voor, ende wijsen die schepenen alsdan, by ghebreke van meubelen (de welcke anderssints oock souden moeten afghepandt worden), datmen sal indaghen als voor d'eerste ghenecht, ende datmen van dien daeghe in vyfthien daeghen, des avonts, metter sonne ende naer de sonne, aldaer sal

p. 36

comen wachten alle die ghene, die den clagher van sijn ghebreken, mette costen, souden willen comen voldoen, ofte hun opponeren teghen sijne procedure, ende dat den clagher van des voorschreven is, goets tijts binnen de voorschreven vyfthien daeghen, sal behoorlijcke wete doen aen alle die gene recht oft actie in ofte totten pandt hebbende, die den clagher soude meynen af te dagen ende van hun recht te versteken.

5. Alle daghementen moeten ghebeuren voor noene, ende alle wachten des avonts, voor ende naer sonnen onderganck.

6. Item, alle die ghene, jonghere renten, recht ofte actie op de voor schreven panden hebbende dan sijn de rente ofte ander recht des claghers, t'zy dat het selve jongher recht procedeert uyt origineel beseth ofte hypotheke, ofte wel uyt beleydt oft mainmise, moghen den clagher, eens ofte meer maelen ghedaecht ofte ghepant hebbende, van sijnen ghebreke voldoen, ende alsoo sijne procedure schutten, de welcke sy alsdan selve vermoghen te vervolghen van daer die by den clagher ghelaeten was, soo wel voor 't ghene sy aen den selven clagher ontborst ofte verleght hebben, als voor hunne eygen originele ende jonghere actie, indien hun ghelieft diedaer by te vueghen.

7. Item, alle die ghene, hen teghen de voorschreven procedure van daghemente willende opponeren, moeten den gront pandtbaer maecken, indien den selven niet pandtbaer en is, met behoorlijcke meubelen weert sijnde de wettelijcke costen, ende dat ghedaen, den clagher ofte sijnen procureur verbieden voorts te procederen tot dat partyen in recht sijn gehoort, ende dien volghende den clagher sekeren dach doen prefigeren, voor schepenen, om sijnen heysch aldaer te moeten comen proponeren ; d'welck d'aenlegghere oft claghere oock doen moet, ende soo verre ende langhe procederen tot dat hem met vonnis van schepenen worde gheaccordeert sijne begonste procedure te moghen continueren, daer die gelaeten was.

8. Item, soo verre binnen de voorschreven eerste vyfthien daeghen van daghemente den clagher niet en worde voldaen, ofte daer geene oppositie en ghebeurde, comt den clagher metten schepenen ende dienaer voorschreven, ofte andere, voor de tweede reyse, ten vyfthien daghen naer t'voorschreven eerste daghement immediate vervolgende, op sijnen voorschreven pandt, des avonts ontrent der sonnen onderganck, blijvende aldaer metten schepenen ende dienaer wachten tot naer der sonnen onderganck, oft daer

p. 38

jemandt quaeme om hem te voldoen, ofte teghen de voorschreven procedure t'opponeren, roepende den dienaer ofte clagher te dien eynde voorts al die ghene dien de conde ofte wete is ghedaen gheweest, ende andere, actie ofte recht totten pande pretenderende. Ende soo verre daer niemandt en compareert, doende als boven gheseght is, stellen schepenen t'selve ter memorien, ende en wijsen alsdan gheen vonnis, mits dat het naer der sonnen onderganck is, maer ordonneren den clagher te compareren des naesten daeghs, voor noene, op den voorschreven grondt, om alsdan te wijsen des behoort.

9. Ende den clagher alsdan op den gront comparerende mette schepenen ende dienaer, ende recht versoeckende, wijsen schepenen datmen sal indaeghen voor het tweede ghenecht, ende anderwerf voortsroepen alle dieghene conde ende wete ghehadt hebben, ende alle andere, recht ofte actie in ofte totten grondt pretenderende, bescheydende aldaer alle die selve dach, van dien daghe in vyfthien daghen, des avonts, voor ende naer der sonnen onderganck, op den voorschreven grondt, om daerentusschen den clagher alnoch te moghen voldoen, ofte teghen de procedure te segghen ende hun opponeren. Ende hebbende den clagher sijne clachte ende ghe breken vernieuwt, ende zijnde de voorschreven persoonen voorts geroepen, scheyden daermede gelijckelijck vandaer.

10. Item, indien den clagher, ten tijde van den selventweeden daghemente, oft daernaer, noch jemandt wiste van te vorens gheene conde ghehadt hebbende, die in ofte totte voorschreven goeden gherecht waere, den welcken hy oock soude meynen af te daeghen, mach den selven binnen de voorschreven vyfthien daghen, goets tijts, alnoch adverteren van den voorschreven daghemente, ende t'selve alsoo by hem gedaen zijnde, is van alsulcken effecte als oft de wete binnen d'eerste vyfthien daghen gebeurt waere.

11. Item, ten daghe van de tweede wachte (d'welck is des xiiij daechs naer 't voorschreven tweede daghement), moeten alle partyen, soo binnen d'eerste als tweede vyfthien daeghen becondicht, voortsgheroepen worden, ten eynde als in d'eerste, ende wordt daerinne anderssints voorts geprocedeert als in d'eerste. Ende indien dan alnoch niemant en compareert, wordt des naesten daechs, voor noene, ghedaen het derde daghement, in der vueghen ghelijck 't voorschreven tweede, behalven datmen dan gheene bestendige conden meer doen en mach.

p. 40

12. Item, ten wachte van den voorschreven derden daghemente, d'welck is ten xiiij daeghen daernaer, wordt gheprocedeert gelijck in t' voorschreven tweede wachten. Ende s'daechs daernaer voor noene weder inneghedaecht voor 't vierde van gratien, ende ten xiiij daghen daernaer des avondts ghewacht voor 't vierde van gratien ende d'leste, al in vuegen ghelijck voor in d'andere wachten.

13. Item, alle die ghene paert deel ofte actie in ofte totten voorschreven grondt ofte pandt hebbende, oft renten, pachten, chynsen, beleyden, mainmisen, ofte andere gheaffecteerde ofte gherealiseerde actien op den voorschreven pande hebbende, wesende jongher van date dan de constitutie van renten ofte recht daervoor geprocedeert wordt, behoorlijcke conde oft wete daeraf ghehadt hebbende, als voor, worden metten voorschreven dagementen ende heur niet voldoen, oft non comparitie, van allen den selven hunnen rechte, ten respecte van den grondt, versteken.

14. Ende van ghelijcken, alle die gene hebbende eenige personele actien op den proprietaris van den grondt, die op den selven grondt niet en sijn gherealiseert t' waere originelijck, ofte by beleyde ofte mainmise, al waert oock alsoo dat den selven gheene conde ofte wete en waere ghedaen, de welcke in hunnen regarde niet van noode en is.

15. Ende mach den clagher t'allen tijden, hem believende, de voorschreven daghementen ende wachten, in vuegen voorschreven ghebeurt zijnde, comen aen meyer ende schepenen, ende versoecken de uytghedaechde goeden te moghen vercoopen, d'welck hem ook ghepermitteert wordt te moghen doen, publickelijck, op hooghen ende metten uytgaene van de brandende keersse, behoudelijck dat eerst blijcke, by relaes van schepenen, dienaers ende des clagers, alle saecken in vueghen als voor ghebeurt te sijn. Ende wordt den cooper daernaer in het selve goedt gegoyt ende gheërft, ende alle de voorschreven andere daeruyt ghewesen.

16. In sulcker vueghen dat, al wilden sy daernaer den clagher van alle sijne ghebreken, met cost, commer ende last voldoen, sy daertoe nemmer meer en moghen ontfanghen worden, ten ware met wille ende consent van den clagher oft sijns actie hebbende.

17. En mach oock gheenen naerderlinck de voorschreven goeden onder staen ofte vernaerderen, 't zy voor ofte naer het uytdaghement, uyt saecken van naerderschap, maer wel mach den naerlinck den clagher,

p. 42

duerende de dagementen, voldoen van sijnen ghebreke, ende voor t'ghene hy alsoo verleght heeft op de selve goeden by daghementen ende andersints procederen, ghelijck d'eerste clagher.

18. Item, de schepenen van Loven hebben van elcken daghemente ende wachten, die binnen der binnenstadt ghebeuren, t'elcken maele, elck van hun, vier stuyvers; ende in de buytenstadt acht stuyvers, ende buyten de stadt, binnen ende onder de vryheydt, sestien stuyvers, ende den dienaer half soo veel als eenen schepene, den procureur van den clagher oft den clagher selve, soo vele als eenen schepene.

19. Item, soo wanneer den clagher weet op sijnen pandt meubelen te sijn, die hy, naervolghende des voorschreven is, moet afpanden, en is van geenen noode schepenen mede te leyden, ende nemende alleenelijck eenen dienaer, mach den selven daer doen panden, ghelijck voor huyshuere. Oock op eenen grondt, daer den clager hem ghetroost gheene meubelen op te sijn, die afghepandt souden moeten worden, mach hy met twee schepenen gaen dagen, sonder bywesen van den dienaer, den welcken alleenelijck mede gaet om te panden, indien daer meubelen waeren die gepandt mochten worden; maer oft ghebeurde dat alsdan, buyten de meyninghe van den clagher, eenighe meubelen op de gronden bevonden worden, soude hy, midts d'omissie van den dienaer, de kosten van dien ganghe selve moeten draeghen, ende ten selven daeghe anderwerf behoorlijck moeten comen daegen ofte wachten, naer den heysch van der procedure, ende panden, indien daer te panden waere, op de pene van te vervallen van alle sijne voordaghementen ende costen, ende te moeten weder van nieuws beghinnen.

20. Item, de voorschreven daghementen ende wachten sijn precis, ende malkanderen van daeghe te daeghe continuëlijck vervolghende, ten waere door oppositie van partyen, ofte door meubelen op den pandt ghevonden ende afghepandt, als voor. In der vueghen dat, indien den clagher mette schepenen failleerden in eenighe van de daeghen ofte tijden van de voor schreven daghementen ofte wachten, oft oock omitteerden te panden, soo wanneer daer meubelen te panden waeren die afghepandt behoiren te worden, de geheele procedure daerdoor soude wesen van onweerden, de welcke wederomme van nieuws soude moeten begonst worden.

21. Ende de ghene, die oorsaecke is van sulcken ghebreck, t'zy den

p. 44

clagher, meyer, schepenen ofte dienaer, moet alle de costen van voor daeghementen ende wachten, metten anderen oncosten, daerop gheloopen, betaelen t'sijnen laste, ende mach den clagher, in dien ghevalle, sijn eerste gheheyschte achterstellen noch eens heyschen binnen den naesten val daeghe dan toecomende, niet teghenstaende dat moghelijck gheduerende de voorschreve procedure, noch eenighe jaeren mochten verschenen wesen, soo dat hy, volghende dese costuymen, hieronder in 't capittel van jaer lijcksche betaelinghe van renten, niet en soude vermoghen voor alle de selve ten gronde te procederen.

22. Item, meubelen, die hier verstaen worden den gronde te competeren, ende de welcke oversulcks niet en moghen afghepant worden, sijn alle meubelen in ofte aen d'erve in questie ghemetst, aerdevast ofte naghel vast sijnde, met oock vensteren, doren ende diergelijcke ; item, alle mest, ligghende plat ende ongehoopt in eenighe messie; item, alle mest ende marghel, op eenige landen ligghende gespreyt ofte in kleyne hoopen, om het lant, daerop het licht, daermede ghemest te worden ; item, alle steenen ende houdtwerck, ghecomen van de huysen ghestaen hebbende op den grondt daerop gheprocedeert wort, soo verre die op den selven grondt sijn ligghende, niet ghereynicht ende gestelt in hoopen ; item, in brouw cammen ende andere huysen ofte winhoven, daermen brouwt, alle vaten, kuypen, ketelen, schotelen ende alle andere instrumenten totten brouw ghereck behoorende ; item, in molens, de steenen, met alle toebehoorte ende behoefte van molenen, ende andere ghelijcke. Alle welcke stucken in desen smaecken den gront ende erfve, ende en mogen niet afgepant worden.

23. En moghen oock de selve niet geweert ofte van den grondt ghedaen worden in prejudicie van den clagher, naerdien op den selven grondt ghepandt ofte ghedaecht zy, ghelijck oock niet eenighe andere meubelen, hoedanich die sijn, den proprietaris ofte huerlinck van den gront toebehoorende, soo verre die op den gront bevonden sijnde, worden by den dienaer daerop ghearresteert, ten waere onder suffsante cautie, anderssints soude den dienaer die moghen nemen in bewarenisse.

24. Item, de ghene, hun willende opponeren teghen eenighe van de voorschreve daghementen, indien de selve by den clagher daervan gheadverteert zijn geweest, moeten namptiseren, oft onder die wet consigneren soo veel ghelts ofte meubelen, als bedraeghen de costen van alle daeghe

p. 46

menten ende wachten ghebeurt naerdien hen de wete ghedaen zy, ende alle die ghene, hen opponerende van selfs, ende noyt by den clagher daeraf gheadverteert zijnde, moeten namptiseren ofte consigneren alle costen van alle daghementen ende wachten tot dien daeghe incluys toe ghebeurt, behalven d'eerste, ende stellen cautie, hen mogelijck sijnde, voor de costen in d'oppositie te ghebeuren, op de pene van niet ontfanghen te worden.

25. Item, de conde ende wete van alle voorschreven daghementen binnen der voorschreven stadt moet eens ghedaen worden aen alle proprietarissen van de panden ende alle andere, die den clagher pretendeert af te daegen, aen heure persoonen oft t'heuren huyse, soo verre sy woonende sijn in den lande van Brabant, ende men de plaetse van hunne residentie wete ende indien sy in Brabandt niet en woonen, oft immers de plaetse van hunne residentie gheïgnoreert worde, aen den houder ofte ghebruycker daeraf, ende bovendien, by publicatie ofte uytroepen ter puyen van den stadt huyse, eens te gheschieden des maendaechs voor noene, ontrent elf uren, in welck uytroepen oft publiceren worden ghenoemt de persoonen diemen pretendeert af te daeghen, ende daernaer allen t'selve met billet gheaffigeert voor aen de groote deure ofte poorte van den stadthuyse, d'welck in desen wordt gherekent ende gehouden voor wettighe ende suffisante conde ofte wete.

26. Item, die voor eene rente, chyns ofte pacht, meer panden heeft verobligeert, by een ligghende, mach, indient hem belieft, soo verre die van malkanderen sijn ghescheyden, een deel daeraf voor ende een deel naer, ofte oock die alle ghelijckelijck, met eenen daghemente, soo verre men die, op eenighen van den gronden staende, oversien can, uytdaeghen, ende daer die selve sijn gheleghen in diversche plaetsen, mach die oock al uytwinnen t'samen, ofte d'een voor ende d'andere naer, behalven dat van elcken grondt, apart ligghende, ende te verre om met een gesicht t'oversien, moeten worden ghedaen daghementen, wachten ende conden besondere ende apart.

27. Item, die voor sijne rente, chyns ofte pacht onderpandt heeft, en mach op den selven onderpandt niet vervolghen, dan hebbende den principalen pant eerst uytghedaecht, ende dien publickelijck ende ten hoochsten vercocht, ende dat hy mette penninghen, daervan ghecomen, niet toe en quaeme, in welcken ghevalle hy den onderpandt oock mach uytwinnen,

p. 48

ende dien alsdan oock publickelijck ende ten hoochsten vercoopen, om daeraen sijn ghebreck te verhaelen.

28. De voorschreven daghementen ofte proceduren ten gronde en moghen niet alleen geschieden voor de gheheele renten, chynsen ofte pachten. Maer oock voor de restanten, ghenomen datter een deel af betaelt ende een deel onbetaelt waere, soo wel als voor t'gheheel.

29. Item, in ghevalle den grondt, daermen op daeghen wilt, oft oock andere gronden daer voor ligghende, met water ofte ijs bedeckt waeren, soo datmen die, ten tijde van de voorschreven procedure, niet bequamelijck, als op andere tijden, betreden en conste, gaen clagher ende schepenen metten dienaer ter naester ghereetster ende bequaemster plaetsen, die sy weten, ende daer zijnde, noempt den clagher sijnen pandt ende grondt, mette grootte ende reghenooten, ghelijck hem best doenlijck is, ende wien dien houdt oft toebehoort. Vercleerende voorts sijne gebreken, ende procederende op den grondt daer sy op staen, ghelijck oft het waere den principalen pandt, den selven van daer sy staen evincerende, in der vueghen ghelijck oft sy op den pandt stonden.

30. Item, als die panden, daermen op daeghen wilt, huysen zijn, ende die alsoo zijn ghesloten dat den dienaer, hebbende de selve huysen alomme, daer hy aen de selve gheraecken kan, omghegaen, ende met goede manieren zijn beste ghedaen, ende gheproeft aen alle doren ende vensteren, daer hy staende aenreycken can, om inne te gheraecken, daer niet en can incomen, en moet geene vensteren oft doren opbreecken, om die meubelen, in alsulcke huysen wesende, af te daeghen, ten waere dat den clagher t'selve begheerde. Maer moghen schepenen, in sulcken ghevalle, ten versoecke van den clagher, daerop daeghen, in vueghen al oft sy binnen alomme gheweest hadden, ende niet en hadden gevonden om af te panden.

31. Ende van ghelijcken is oock van huysen ofte gronden van erfven sooomgegraven ofte omwatert zijnde, datmen niet bequaemelick daerin ofte aen en can gheraecken, den inganck daeraf oock ghesloten zijnde, als voren. Des sal den dienaer, t'elcker reysen alsmen daer comt daeghen ofte wachten, sijn beste moeten doen, als voor, ende worden de daghementen ende wachten dan ghedaen op de straete, voor, vast aen t'huys ofte andere bequaeme erfve daer naest ghelegen.

p. 50

32. Maer soo verre den clagher versoeckt ende persisteert, niet teghen staende des voorschreven is, t'huys opghebroken te worden met rigeur, wordt t'selve alsdan, ofte t'anderen bequaemen tijde ghedaen, mette ghene daertoe behoeffelijck, behalven dat de borghemeester, met kennisse van saecke, van huysen binnen de stadt ofte vryheyt, dat hebbe gheaccordeert, ende buyten de stadt ende vryheyt, d'officier mette wet, ende niet eer, ofte anderssints.

33. Item, in huysen daer woonen suppoesten van de universiteyt, en moe ten ofte en derven hunne meublen niet afghepandt worden, maer de selve daer laetende, machmen volghen op de voorschreven huysen, by daghementen ende wachten, ghelijck men doet op panden daer gheene meubelen op bevonden en worden, ten waere datter eenighe op waeren diemen merckelijck wiste de weerlijcke proprietarissen toe te behoiren (want de selve, in vueghen als voor, souden moeten afghepandt worden). Behoudelijck oock dat de supposten selve, hun willende opponeren teghen sulcke proceduren, den grondt oock moeten pandtbaer maecken ofte pandt leveren, ghelijck andere opposanten.

34. Item, alle cloosteren, Godtshuysen, kercken, capellen, beneficien, gasthuysen, Geesthuysen, ende alle andere doode handen, hebbende uytgedaecht eenighe erfgoeden, ende die, volghende t'ghene voorschreven is, publickelijck ende ten hoochsten vercoopende, en moghen die niet inne, coopen, om daerinne ghegoyt ende gheërft te worden, maer moeten de selve binnen t'sjaers naer date van de uytwinninghe, aen andere persoonen, gheene doode handen hebbende, in vueghen als voor, vercoopen, met ghereeden ghelde ofte losbaere renten, niet swaerder te quijten dan den penninck sesthiene, in loopenden ghelde, ten waere hunne oude rente, chijns, pacht ofte andere gherechticheyt, die sy te vorens daerop hadden, de welcke sy moghen reserveren gelijck die van te vorens was, maer niet swaerder ofte anderssints.

35. Item, die den tochtenaer conde doet, ende den erfman niet, daeght alleene de tocht uyt. Ende en mach geene erffelijckheyt uytghedaecht worden daeraf by jemandt anders de tocht is, ten waere dat die ghelijckelijck mette tocht uytghedaecht worde. Ende indien jemandt, hebbende alleenelijck den tochtenaer uytghedaecht ende den erfman niet, naerderhant wilt den gheheelen grondt uytdaeghen, moet sijne voordaghementen, procedure ende.

p. 52

evictie verlaeten, ende van nieuws beginnen, doende den proprietaris ende tochtenaer beyde t'samen de conde, ende alsoo voorts den grondt uytwinnen.

36. Item, buyten der voorschreven stadt ende vryheyt, in allen steden, dorpen ende plecken Lovens recht userende, is men schuldich in de voor schreven materie van daghemente ende des dien aencleeft te procederen ende onderhouden allen t'gene des voorschreven is.

37. Behoudelijck dat, buyten der stadt ende vryheyt in t' voorschreven daeghen ende wachten mede gaen die rentmeester ofte anderen eyghen officier die dat gewoont is te doen, indien de goeden daermen op daeghen wilt, eyghen zijn, met twee eyghengenooten ende den meyer, vorster, ofte dienaer van der plaetsen daeronder sulcken eyghen goeden gheleghen zijn, aengaende het afpanden, ende andere personele coërtien ende executien, om die meublen, indien daer op eenighe ghevonden worden, af te panden ende executeren.

38. Ende op alle gronden van erfve daeraf particuliere grontheeren zijn, gheene jurisdictie hebbende om afpandinghe te doen, gaen mede die selve grondtheeren, ofte hunne meyers, met twee schepenen ofte lathen, naer dat sy dieghewoont zijn te hebben, ende d'overmeyer ofte officier dien afpandinghe van meublen ende andere ghelijcke exploicten competeert, ofte heure dienaeren.

39. Ende op alle andere gronden van erfve, sulcke niet zijnde als in de twee lest voorgaende articulen ghedeclareert is, ende daer de goeden, daer men op daegen wilt, ligghen immediate onder den overheere, hebbende middele ofte hooghe heerlicheydt, ofte sulcke dat hem competeert het recht van afpanden, gaet sulcken overheere, ofte sijnen meyer, stadthouder, dienaer ofte vorster, metten schepenen ende clager, sonder meer persoonen ofte officieren mede te moghen nemen, ten coste van partyen, daeghen, wachten ofte panden, ghelijck behoort.

40. Item, den loon van buytenwetten is, voor jederen schepen, eyghenghenoote ofte lathe, van elcken dagemente ende wachte, vier stuyvers, ende voor d'officier dobbel. Ende alle conden, die te doen vallen binnen de plaetsen daer het daghement ghebeurt, zijn d'officier, schepenen, eyghenghenooten ende lathen voorschreven schuldich te doen, mede alle afpandingen ende alle ander exploict dat op den grondt ofte pandt te dien

p. 54

daeghe valt te doen, op den voorschreven loon van de daghementen, sonder daeraf eenighen besonderen loon te moghen nemen.

41. Item, de conde van alle daghementen, ghebeurende buyten de stadt ende vryheyt, alomme onder den ressorte deser stadt, moet ghedaen worden aen de proprietarisen van den gronde, ende aen alle andere, diemen pretendeert af te daegen, indien de selve in Brabant woonen, ende men de plaetse van hunne residentie weet; ende indien sy in Brabant niet en woonen, ofte emmers de plaetse van hunne residentie gheïgnoreert worde, aen den houder ofte ghebruycker van de panden, ende bovendien by publicatie ende affixie van billetten ter puyen af van den stadthuyse, binnen de cleyne steden, ghelijck hierboven in den xxven artickel geseght is ten respecte van de voorschreven stadt van Loven. Ende ten platten lande mette clocke, t'volck meest vergadert zijnde, t'ware op de ghenechtdaeghen, ofte des sondaechs, soo haest als de hooghmisse ghedaen is ; welcke conde oock stadt grijpt ten respecte van alle die ghene die eenich recht souden moghen pretenderen, diemen niet en weet.

CAPITTEL V.

VAN JAERLIJCKSCHE BETAELINGHE, QUALITEYT ENDE NATURE VAN RENTEN ENDE

PACHTEN, BEYDE ERFFELIJCK ENDE TEN LIJVE, ENDE VAN HET AFLEGGEN DER

SELVER.

1. In jaerlijcksche betaelinghe van renten, chynsen ofte erfpachten ghestaet een jeghelijck met ghewoonlijcke betaelinghe, in conformiteyt van den elfsten artikel van de tweede additie van de Blijdeinnecomste van keyser Carel den Ven, van den jaere 1515.

2. Item, hoewel de gronden van erfven, daer chynsen ofte renten op ghehypotikeert ofte bepandt zijn, ghedeylt ende ghespleten worden, soo en is nochtans de chynsheere ofte rentier niet gehouden sijne rente ofte chyns te splijten, ofte by deelen t'ontfanghen, maer moet hem, indien hy wilt, sijnen chyns ofte rente gheheelijck ende t'eenen maele betaelt worden, ofte

p. 58

moeten eerst aen den heffer der selver rente ofte pacht presenteren het capitael, achterstellen ende costen daeromme ghedaen, ende in cas van weygheringe van t'selve t'ontvanghen, moeten alsdan de consignatie daervan doen onder de weth ofte wissel, midts doende daeraf de conde aen den rent ofte pachtheffer, indien den selven in Brabandt woont ende men de plaetse van sijne residentie weet, indien niet, ter puyen van den stadthuyse, met affixie van billetten voer het stadthuys, in de steden ; ende op de dorpen. mette clocke, t'volck meest vergadert zijnde, t'waere op de ghenecht daeghen, ofte des sondaechs, soo haest als de hoochmisse ghedaen is.

6. Item, niemant en is gheoirloeft eenighe achterstellen van erffelijcke renten, chynsen ofte pachten, op gronden van erven beset zijnde, op de selve te heysschen ofte vervolgen, voerder dan van een lest ghevallen jaer ofte termyn, ten waere de selve jaerlijcx niet en bedroeghen, in eene rente ende aen eenen persoon, over de drye gulden ofte twee mudden rogghe, ende in andere naer advenant, van welcke men op de panden mach vervolghen ende heysschen drye lest gevallen jaeren achterstels, sonder meer.

7. Ten zy dat de ghene, de voorschreven renten ofte pachten hebbende, binnen den voerschreven tyde, voor hunne achterstellen hadden met recht op hunne panden gheprocedeert ende eenighe meublen afghepandt, ofte dat hun eenighe meublen waeren in handen ghegheven als met recht afghepandt, want in dien ghevalle magh den rentier, sonder sijn prejudicie, een jaer ophouden met die t'executeren, ende niet langher. Ende inghevalle hy daermede langher beyde, staet in sijn gheheel, als oft de voerschreven pandinghe niet ghebeurt en waere. Behoudelijck dat hy den afghepanden pandt magh behouden ende executeren voer sijne oudtste ghevallen rente, daervoer die ghepandt was.

8. Wtghenomen heerlijcke chynsen ofte pachten, daeraf men jaerlijcks sitdach ofte sitdaeghen houdt, want moghen de selve, nietteghenstaende t'ghene voerschreven is, ghemaent, gheheyscht ende op de panden vervolght worden, totte dertich jaeren incluys, ende niet voorder.

9. Item, moghen hun de crediteuren van den voerschreven ende anderen hunnen voerderen achterstel versien, midts nemende van hunne debiteuren ofte andere personele ghelofte van die te betaelen, in welcken ghevalle hebben die crediteuren van alle achterstellen, daervoer den grondt ofte pandt, naervolghende t'gene voerschreven is, magh vervolght worden,

p. 60

tweederhande actien, te weten reële op hunnen pandt, ende personele op den ghelovere ende van alle voerdere achterstellen, daervoer men, soo voerschreven is, den grondt niet en mach vervolghen, alleenelijck personele op den ghelovere ofte sijne erfghenaemen, ten waere dat partijen anders met malkanderen waeren overcomen, ende specialijck der voerschreven costuyme hadden ghederogeert.

10. Item, zijn, in des voerschreven is, van ouden tijden gheëxcipieert de taeffelen van den heylighen Gheest der voorschreven stadt, t'groot gast huys ende d'infirmerije van den grooten Bagijnhove, den welcken, om de menichfuldighe cleyne renten, die sy hebben, ghepermitteert is heure achterstellen te vervolghen op hunne panden tot dertich jaeren incluys.

11 . Ende voer ghebreck van lijfrenten, gherealiseert ende bepandt zijnde, en machmen gheene erffelijcke goeden uytwinnen, maer die opghewonnen hebbende met vier daghementen ende wachten, moetmen die houden op reeckeninghe, ende betaelt ofte voldaen zijnde van de t'achterheyt der selver, moeten die goeden wederomme volghen den ghenen die de selve toebehooren, dies machmen d'achterstellen daeraf, tot dertich jaeren incluys, verhaelen op den grondt, by dagementen ende anderssints by reële procedure, ende oock personele, indien sy obligatie personele hebben.

12. Item, jemandt hebbende quitancie, ofte doende anderssints blijcken van betalinghe van drye jaeren, malkanderen vervolghende, van renten, chynsen ofte pachten, ghedaen aen den ghenen dient behoort, wordt ghepresumeert daerdoor van alle jaeren, verschenen voor d'oudste quitancie, voldaen te hebben, ende ghestaet daermede, ten waere dat partije bybrochte merckelijcke erreur, ofte redene waerom dat niet en soude behooren.

13. Item, niemant en mach afbreken eenighe huysen, noch oock eenighe merckelijcke toebehoorten van huysen, daer andere renten, chynsen ofte pachten op hebben, sonder consent ofte wille van den chynsheere ofterentier, ten zy dat de bloote panden noch merckelijck suffisant blijven voor de renten, chynsen ofte pachten daerop staende, oft dat d'afbrekere dede blijcken, de renten, chynsen oft pachten daerop gheconstitueert gheweest te zijn ten tijde dat daerop gheene huysen en waeren, ende dat niet en blijcke dat daerop huysen moeten ghemaeckt ofte onderhouden worden.

Ende by ghebreke van desen, en machmen de huysen niet afbreken, anders

p. 62

dan om den pandt te beteren, ende midts daervoor stellende cautie oft andere panden, goet ghenoech zijnde voor den chyns, pacht ofte rente, ter moderatie van de wet.

14. Item, die een huys ofte andere erfve wilt abandonneren ende laten ligghen voor de chynsen, renten ofte andere lasten daer uytgaende, is schuldich oock mede t'abandonneren allen t'ghene daer toebehoort, sonder yet wech te doen, te breken, te amoveren, naghelvast, eerdevast ofte muer vast sijnde. Daeronder begrepen doren, vensteren, ghelasen, solderen, tichelen ofte dierghelijcke, sonder oock d'erfve te blooten van boomen ofte andere ghelijcke partijen.

15. Ende die anders ofte contrarie dede, moet sulcke gheabandonneerde goeden stellen in staete, ghelijck die te vorens waeren, ofte de schade daeraf oprechten.

16. Ende heeft den rentier ofte chynsheere keuse, van die voor schreven actie van redintegratie te vervolghen teghen de ghene hebbende de voorschreven panden ghespolieert ofte doen spolieren, ofte by actie van revendicatie de wechghenomen ofte ghespolieerde stucken te vervolghen teghen de ghene die onderhebbende.

17. Ende soo verre hy by de voorschreven actie van reivendicatie niet gheheelijck en crijge sijne schade ende interest, mach t'surplus vervolghen teghen den wechnemer, ten zy dat den pandt goedt ghenoech sy voer de renten daer uytgaende, ofte anderssints, ghelijck hiervoer gheseght is, Staende voerts den ghenen, die willens wetens yet teghen t'ghene voerseyt is wechneempt, ter correctie van de wethouderen, naer ghelegentheyt van de saecken.

IS. Item, aengaende de preferentie van de crediteuren, ten respecte van erffelijcke goeden, gaen voor alle andere de ghene hebbende speciale hypoteke, assignatie ofte vasticheyt, ghepasseert voer schepenen deser stadt, ofte elders, daer sulcx heeft moghen geschieden, met manisse ofte op drachte, ofte de ghene, hebbende uyt wettighen contracte, ghepasseert voer schepencn deser stadt, ofte dekenen van der lakenhalle, beleydt ghemaeckt, bv meyer ende schepenen deser stadt, totten selven goeden, want de speciale opdracht ende d'beleydt vergheleken worden, ende t'ghene van beyde d'oudtste is wordt gheprefereert, ende d'andere elck naer sijnen ouderdom.

p. 64

19. Item, als eenighe erfchynsen, renten ofte pachten ghequeten worden daer een ander sijn tocht aen heeft, mach d'erfman ofte proprietaris van de selve de penninghen van de lossinghe naer hem trecken ende ontfanghen, midts bekennende den tochtenaer soo veel lijfrente als de betaelinghe van de afgheleyde rente ofte pacht jaerlijcx bedraeghen heeft, die versekerende op goede suffisante panden gheleghen binnen die vryheyt van Loven, ofte ter plaetsen daer d'eerste panden daervan ghelegen waeren, ofte ghelijcke plaetsen, evenwel gheleghen ten respecte deser stadt.

20. Ende indien d'erfman t'selve niet en wilde oft en conste doen, mach den tochtenaer de penninghen naer hem trecken ende ontfanghen, midts bekennende ghelijcke rente ofte pacht als d'afgheleyde was, ende daervoer stellende goede panden.

21. Ende indien d'erfman ende tochtenaer de voerschreven sekerheyt niet en consten ofte en wilden voldoen, sullen sulcke afgeleghde penninghen, by heuren beyden consente, aengeleght worden aen erfrenten ofte erfpachten, op goede ende suffisante panden. Ende inghevalle zy daerinne differeren, sal daeraf gedaen worden ghelijck by den wethouderen, partijen ghehoort, sal bevonden worden te behoeren.

22. Item, alle die ghene willende eenighe renten ofte pachten aflegghen, moeten xv. daeghen voer den valdach, den ghenen de rente ofte pacht hebbende, adverteren dat sy ghereet zijn de rente binnen de selve xv. daeghen af te legghen, versoeckende oft noemende bequaemen dach, om daerentusschen de penninghen te moghen overleveren, ende soo verre die crediteur de selve penninghen binnen de selve xv daeghen niet en ontfanckt oft wilt ontfanghen, mach de ghene, die de rente oft pacht aflegghen wilt, daernaer, ende voer den voerschreven valdach, ghenoech pennin ghen stellen onder de weth, om die te moghen aflegghen, waermede hyghestaet, ende moet den rentier, in dien ghevalle, draeghen alle oncosten van bewarenisse van den gelde, ende en heeft de rente voertaen gheenen cours oft loop meer.

23. Des moet den consignant, t'sijnen coste, voer den valdach, van sijne consignatie wettelijck de wete doen den ghenen die de rente toecompt, indien hy binnen Brabant woont ende men de plaetse van sijne residentie weet. indien niet, moet ghedaen worden op eenen maendach, ter puyen van den stadthuyse, binnen de steden, met affixie van billetten voer de selve stadt

p. 66

huysen, ende in de dorpen mette clocke, 't volck meest vergadert sijnde, t'waere op de ghenechtdaeghen, oft dessondaechs, soo haest als de hoochmisse gedaen is.

24. Item, alle renten ende pachten binnen deser stadt ende hooftvonnisse moeten altijdt met vollen pacht afgheleyt worden, ten sy dat den debiteur selver bewijse, met wettighen bescheede, dat hy mach gestaen mits betaelende naer rate van tijde.

25. Item, soo wanneer meer partijen in eenighe losbaere renten ghehouden wesende, d'eene daervan begheert haer deel af te legghen, moet d'andere van ghelijcken doen, ofte mach die ghene, willende sijn deel aflegghen, sijne quote daeraf onder de weth stellen, doende de wete daeraf sijnen mede gelder ende den heffer der renten ; ende indien den rentier die quote niet en wilt ontfanghen, ende den medegelder in tijts sijn deel daeraf oock niet en consigneert, ende daeraf aen den rentier de wete doet, loopt die rente, naer den naesten valdach dan volgende, gheheel ten laste van den gebreke lijcken ; dies mach alsulcken medegelder, stellende suffisante panden ende vasticheyt, de gedeponeerde penningen naer hem nemen, ende sijn prouffijt daermede doen, mits alleene ende in'tgeheel geldende de voerschreven rente.

26. Item, alle renten ende pachten binnen der stadt van Loven, haere vryheyt ende onder het ressort der selver, waeraf blijckt by schepene brieven, al ist dat de selve innehouden die woerden van opdrachte ende wederommeghevinge, oft die woerden superportavit et reddidit, worden ghehouden voer quijtbaer, de gheltrenten den penninck sesthiene, met

couranten ghelde (ten waere by de brieven bleke, dat die tot hoogeren prijse stonden te quijten, oft in anderen gelde), ende die corenpachten met sulcken prijs als die graenen drye jaeren voer ende drye jaeren naer die constitutie ghemeynelijck ghegolden hebben.

27. Daeronder nochtans niet en zijn begrepen grondtchijnsen, ende renten ofte pachten geconstitueert by erfuytghevinghe, scheydinge ende deylinge, donatie, testamenten, legaeten, transactien, permutatien ende diergelijcke middelen onquytbaerheyt medebrenghende, ende als by de brieven oft anderssints wettelijck blijckt, dat die alsoo gheconstitueert zijn, oft dat by vonnissen sulcks voer desen zy ghewesen (welcke vonnissen alleene sullen stadt grijpen tusschen de selve partijen, ende aengaende de selve saeke), ten waere nochtans dat sulcken renten worden bevonden

p. 68

ghecreert te zijn voer ende in plaetse van sekere hooftsomme by den brieve gespecificeert, diemen ghereet hadden moghen betaelen, want de selve, in dien ghevalle, oock quijtbaer sijn, niet teghenstaende t'gene des voerschreven is.

28. Ende aengaende de losbaerheyt oft onlosbaerheyt van de renten waeraf van de constitutie oft originele bekentenisse niet en blijckt, wordt t'selve ghelaeten ter dispositie van de gheschreven rechten, totter tijdt toe dat by onsen placcaete oft anderssints daerinne naerder sal wesen versien.

29. Item, zijn oock quijtbaer alle renten ende pachten by scheydinghe ende deylinghe, legaet, erfuytgheven oft andere dierghelijcke onquijtbaere middelen, gheconstitueert op eenighe huysen oft andere gronden van erven binnen der voerschreven stadt van Loven ghelegen, eertijds behuyst geweest zijnde, ende dat tot sulcken prijse ghelijckmen renten van sulcken nature ghewoon is te quijten.

30. Des en zijn in't ghene lest voerschreven is niet begrepen renten, chynsen oft pachten ons aengaende, noch andere heerlijcke chynsen, noch oock de renten ofte pachten van collegien ende godtshuysen, by ons ofte onse voorsaeten ghefondeert, noch andere renten van oude fondatien ten dienste Gods, gasthuysen ofte andere, beset tot prouffijte van de kercke oft van den armen, die by de fondateurs oft testateurs achterghelaeten, ende op de huysen van de ghene, die de selve achter ghelaeten, gheordonneert oft ghelegateert hebben, originelijck beset oft gheconstitueert zijn.

31. Alle erfrenten, chynsen ende pachten, alomme onder den ressorte van Loven, blijven altijt quijtbaer met sulcken penninghen als die, volghende den brieve, stonden te quijten, niet tegenstaende den tijdt totter quijtinghe ghestelt ende ghelimiteert waere overstreken.

32. Item, opdat in renten, pachten ofte chynsen, die bekent zijn tot missen ofte andere Godsdiensten ofte gheestelijcke saecken, die volghende t' ghene voerschreven is afgheleyt zijn ofte moghen worden, toebehoirende eenighe Godshuysen oft andere fondatien, wesende onder de momboirije van de stadt, gheen ghebreck oft versuymenisse en valle, moet t' ghelt van alsulcke afghequeten ofte te quijtene renten ghestelt worden in den wissel der stadt van Loven, ende by raede der selver stadt ende der ghener die daertoe behoiren, als kerckmeesters, recteurs van aultaeren ende andere.

p. 70

wederomme ten meesten prouffijte aengeleght ende bekeert worden aen renten, ter plaetsen, daermen best can.

CAPITTEL VI.

VAN HEERLIJCKE CHYNSEN, GHICHTEN, KEUREN, PEERTSKEUREN, LOESSINGHEN,

HELLICHTWINNINGHEN, DERDE, VIERDE SCHOOVEN, ENDE ANDERE GHELIJCKE

RECHTEN.

1. Soo wanneer eenighe ghichte, keur ofte peertskeur is verschenen. moet de ghene, die dien competeert, het verschijnen daeraf doen vercondighen in de parochiekercke daeronder de goeden gheleghen zijn, inthimerende ende versoeckende de ghene daerinne ghehouden zijnde, dat sy binnen ses weken naer de voerschreven publicatie den ghenen t' recht daeraf competerende voldoen van sijnen rechte, ofte dat hy daernaer sal procederen op sijne panden.

2. Item, den ghenen die de ghichte ofte peertskeur competeert, hebbende de voerschreven insinuatie ghedaen, indien hy niet voldaen en wordt, mach op eenighe van de panden daeronder ligghende, dien't hem belieft, naer de voerschreven ses weken procederen voer sijn gheheel recht, t' zy van ghichte, keur oft peertskeur, sulcke ghelijck hem competeert, ende is elcken pant, onder eenen keur, peertskeur ofte ghichte ligghende, schuldich den heere, ofte anderen dien't aengaet, daeraf in't gheheel te voldoen ende namptiseren, met alle costen daerop gheloopen, behalven dat hy sijn regres heeft op eenighe van de andere panden voer t' gheheel, aftreckende sijne quote daeraf, naer maete van de goeden die hy daeronder heeft, moghende daervoor oock procederen by daghementen ende anderssints, gelijck den principaelen, ende soo voerts alle d'andere, tot dat den lesten voldaen hebbe.

3. Item, de rechten ende usantien van de voerschreven keuren, ghichten ende peertskeuren sijn diversch, in vueghen dat sommighe heeren ofte andere, recht hebbende van keur ofte ghichte, daervoer competeert de beste beeste, den anderen eene middelbaere, t' zy peert ofte koye, die den ghichtdraegere ofte sijnen huerlinck (indien hy selve den grondt niet en gebruyckt) achterlaet, ende indien sy gheene sulcke achter en laeten, den

p. 72

besten pant van meublegoeden, die sy achterlaten, ofte de weerde daeraf. Anderen competeert het beste, andere een middelbaer peert van de ghene binnen s'jaers, voor d'aflijvicheyt van den gichtdraegere, op eenighe goeden onder den voerschreven peertskeur ofte ghichte gheleghen, ghebercht ende ghedaelt hebbende, dat is ghelabeurt, gheackert, gheweyt ofte anderssints ghehouden geweest hebbende, ofte de weerde daeraf, daermede de debiteuren, in alle gevalle, altijt gestaen, indien sy willen. Ende wort d'estimatie ghedaen by luyden neutraele, hun des verstaende.

4. Item, de ghene t'recht van keur, ghichte ofte peertskeur hebbende, moet den ghenen, dien hy den gheheelen keur heeft doen verlegghen oft verschieten, soo assisteren met bescheedt ende anderssints, dat hy de paerten oft deelen van de medegelders, op hun ende hunne panden daetelijck mach ende can verhaelen, anderssints, ende by ghebreke van dien, is selve schuldich daervoer inne te staen, ende moet dienvolghende aen den ghenen, den gheheelen keur als voer verleght hebbende, met alle costen daeromme ghedaen, rembourseren, oft van den eersten af laten corten t'ghene hy op de medegelders ende hunne panden niet en can verhaelen.

3. Item, die erfhellichtwinninghen, schoofcoren, ofte yet in plaetse van dien schuldich zijn van landen, bempden ofte anderssints, moeten de selve landen, bempden ofte andere goeden wel ende loffelijck labeuren, winnen, mesten ende bedrjiven, de vruchten daervan wel ende deuchdelijck bewaeren, die in tijts afdoen, ende voerts gaedeslaen. Ende het paert ende deel, t'welck sy daervan moeten gheven, voeren ende leveren in bequaeme schuere ofte anderen huyse, sulcks als de hebber daeraf hem in tijds bewijst, bequaemelijck gheleghen, onder de heerlijckheyt ofte dorp daer den

grondt gheleghen is, ghelijckmen onder ende boven naer advenant doet, ofte by ghebreke van dien, oft yet daervan dependerende, mach den ghene, dien sulcken recht competeert, den pandt ofte grondt daervoer vervolghen, als voer, indien 't hem belieft.

p. 74

CAPITTEL VII.

VAN BELEYDEN, BESETTEN, AFPANDINGE ENDE ANDERE RECHTVOIRDERINGHE,

VALLENDE UYT PERSONELE ACTIEN ENDE OBLIGATIEN.

1. Over alle die ghene, hun verbonden hebbende voer schepenen van Loven, valt parate executie over heure persoonen ende goeden, waer die bevonden worden, ende indien de verobligeerde in persoone daervoer ghehacht oft ghehouden zy, en wordt niet gherelaxeert, dan hebbende reëlijck ende metter daet den heysch des aenleggers genamptiseert, ten waere dat den selven heysch onseker ende illiquide waere. In welcken ghevalle, indien schepenen dochte de saecke daertoe ghedisponeert te zijn. soude den persoon moghen gherelaxeert worden, midts stellende voer schepenen cautie suflisante voer den heysch mette costen, onder den beschrijve deser stadt bedwanckelijk, ende namptiserende by provisie de verseten vrontcosten.

2. Item, binnen de voerschreven stadt ende vryheyt machmen voer schult ende personele actien, bekent ofte bevonnist voer ofte by schepenen der selver stadt, ofte dekenen van de lakenhalle, procederen by beleyde, tot vercoopinge van de gronden van erfve des geobligeerde ofte ghecondemneerde, binnen de selve stadt ofte vryheyt gheleghen, sonder voer gaende excussie oft proevinghe van meublen oft vlieghend erfve, maer niet uyt crachte van obligatie oft vonnissen, voer ofte by andere subalterne richters ghepasseert, oft ghewesen, die gheëxecuteert moeten worden naer d'ordre van rechte.

3. Item, als eenich inghesetene is eenloopich ende gheen huys houdende, ofte oock huys houdende is voorvluchtich, ofte daeraf suspect , mach by voorgaende wete ende consent van borghemeesteren, by provisie, niet teghenstaende datter gheene condemnatie ofte gheprivilegierde obligatie en zy, in sijne meubelen ende persoon ghearresteert ende beset worden, daeraf die niet en worden ontslaeghen (ghebleken zijnde van des voerschreven is) dan hebbende voer den heysch des claghers suffisante cautie ghestelt.

4. Item, een weerlijck inghesetene, alhier fixe domicilie houdende, zijnde

p. 76

alhier by jemandt gheconvenieert, ofte oock eenen anderen convenierende,, en is niet schuldich eenighe cautie te stellen voerder dan juratoir, als dat hy sijne goeden in fraude van den processe niet en sal alieneren ofte belasten. Ende dat noch alleenelijck soo wanneer wethouderen vinden de saecke ende sijne qualiteyt alsoo ghedisponeert ende sulcks te verheysschen. Ende inghevalle hy dat dan t'hunder ordonnantie niet en wilde doen, ende oock anderssints om notoire insufficientie, dilapidatie ende dierghelijcke redenen, moghen sy hem, gheduerende den processe, interdiceren d'alienatie van sijne goeden, waermede hy ghestaet, hem daernaer regulerende, ten sy dat hy waere in vluchte ofte suspect daeraf, want hy, in dien ghevalle, soude moeten cautie stellen, ofte souden sijnen persoon ende goeden gearresteert worden ende blijven totter tijt toe dat hy cautie ghestelt hadde, ofte anders sints totten eynde van den processe.

CAPITTEL VIII.

VAN LEVERINGHE OP PANDEN.

1. Van alle renten op gronden van erfven buyten deser stadt ende vryheyt gheleghen, gheconstitueert voer meyer ende schepenen ofte eyghen genooten van Loven, hebben de crediteuren twee manieren van procederen, om heure achterstellen daervan op hunne panden te verhaelen, d'eene om metten officier ende weth van der plaetsen te procederen daer die goeden gheleghen zijn, by dagementen ende wachten, ghelijck hier boven in 't vierde capittel int langhe ghedeclareert is, ende d'andere by deser stadt placcaetbrieven van leveringhe op panden, die gheaddresseert worden aen den officier hooghe ofte middele jurisdictie hebbende ter plaetsen daer die goeden gheleghen zijn, uyt crachte van de welcke alle panden onder hun gheleghen ende voer de voerschreven renten verbonden, met alle haeffelijcke ofte meublegoeden den proprietaris ende heere van de panden toebehoirende, in ende op de selve panden zijnde, met oock allen achterstel van de hueren ende pachten der selver panden den proprietaris competerende, worden by d'officier den crediteur ghelevert ende in handen ghestelt, tot voldoeninghe van sijne wettighe ghebreken, ende wordt den houders, pachters ende huerlinghen van de selve panden bevolen, van dan

p. 78

voertaene niemandt te betaelen dan den voerschreven crediteur, tot voldoeninghe van sijnen ghebreke. Ende van alles de wete ghedaen aen den meester oft possesseur van de selve panden, indien hy in Brabant woonende zy, ende men de plaetse van sijne residentie wete, indien niet, by afroepinghe ter puyen ende affixie van billetten, ghelijck hiervoor in 'tvoerschreven vierde capittel gheseyt is, hun dach bescheydende, mede oock den houdere van den pandt, ende andere, hun willende opponeren, om teghens de voerschreven schepenenbrieven ende heysch te segghen voer schepenen van Loven.

2. Ende indien sy ten geprefigeerden daeghe hun comen opponeren, worden in rechte gehoort, ende soo verre die materie dat verheyscht, wordt daerop formeel proces gehouden, ende voerts daerinne geprocedeert totten definitiven toe, ghelijck in andere processen. Ende ingevalle d'opponenten comparerende int onghelijck bevonden worden, oft oock ten voerschreven daeghe niet en compareren, worden de voerschreven brieven van leveringhe gedecreteert ende vercleert executoriael over de geleverde panden, ende over alle meublen daerinne ofte op zijnde, den rechten heere oft possesseur der selver toebehoirende, mede oock over alle resten ofte t'achterheyt diemen hen, ter cause van de selve panden, te cort oft ten achter is, om die al t'executeren, ende die voerschreven panden te houden op rekeninghe.

3. Welcken naervolghende worden, ten vervolghe van den crediteur, ghemaeckt andere brieven ofte placcaeten van proclamatien, oock sprekende aen den voerschreven officier, uyt crachte van de welcke den selven officier, ten naesten ofte andere bequaemen sondaeghe, naer versoeck des crediteurs te hooghmistijde, t' volck meest in de kercke vergadert zijnde, publiceert de voerschreven brieven van proclamatie, ende indien daer eenighe sulcke haeffelijcke goeden zijn, gelijck voerseyt is, prefigeert alsdan eenen sekeren geleghenen dach ende plaetse, in de weke dan naestcomende, om de selve te vercoopen op hooghen. Ende indien de meublen niet genoech en sijn voer de gebreken des crediteurs, ende daer eenighe gronden van erfve zijn onverhuert, moeten de selve, voer die reyse, op hooghen verhuert worden voer eenen termijn van drye jaeren, ende niet langher, ende de gene die verhuert zijn blijven verhuert, ende moet den huerlinck den rentier de jaerlijcksche huere daeraf betaelen op rekeninghe van sijne schult.

p. 80

4. Item, de crediteur is schuldich ende gehouden van de prouffijten geprocedeert van d'incomen der voerschreven panden, binnen den voer schreven termijn van dry jaeren, met' allen t' ghene gecomen van de oude voerachterstellen, ende van de meublen, indien daeraf yet ghecomen is, den proprietaris van den gronde ende andere jonghere rentieren, indien daer eenighe zijn, t'hunnen versoecke, wettighe rekeninghe ende bewijs te doen, op sijnen eedt, brenghende daerteghen voer uytgeven 't gene hem, ter cause van sijne renten geduerende de voerschreven dry jaeren verschenen is, ende 't ghene hem te vorens daervan noch quam, mette wettighe costen, nootelijcke ende prouffijtelijcke reparatien, ende ander nootelijck ende prouffijtelijck uytgheven.

5. Ende de dry eerste jaeren overstreken zijnde, soo verre den voerschreven rentier van sijne gebreken, met cost, commer ende ander uytgheven voerschreven alsdan noch niet vol betaelt en zy, by administratie voerschreven, ofte by den debiteur selve, mach sijne voerschreven panden publickelijck ende ten hoochsten vercoopen, met dry sitdaeghen ende voergaende publicatien, ende een vierde van gratie. Ende d'overschot, indien daer eenich waere, sal comen tot prouffijte van den proprietaris.

CAPITTEL IX.

VAN CONTRACTEN, OBLIGATIEN, TRANSPORTEN, BEKENTENISSE VAN RENTEN,

BORCHTOCHTEN ENDE DIERGHELIJCKE.

1. Gheene gronden van erfve, renten, chynsen ofte pachten, binnen der stadt ofte vryheyt van Loven geleghen, en moghen gealieneert, getransporteert, vertiert noch belast worden, noch de possessie van de selve overgelaeten, dan alleenelijck wettelijck, voer meyer ende schepenen van Loven.

2. Item, die eenighe erfven met renten, chynsen ofte pachten belasten wilt, is schuldich te betaelen d'oncosten daerop loopende, van goedinghe rechten, briefgelt ende gelijcke, ende soo vele te doen dat den cooper de brieven daeraf volghen los ende vry.

3. Item, men mach, soo binnen der stadt ende vryheyt als alomme onder het ressort van Loven, bekennen ende constitueren renten, chynsen

p. 82

ende pachten, soo erffelijck als ten lijve, onder ende met obligatie personeel, sonder eenighen speciaelen pandt te noemen ofte daervoer te verbinden, ghelovende den debiteur ofte bekender de selve renten ofte pachten jaerlijcx te betaelen, ende die ter manisse van den crediteur te bevestighen ende assigneren op sekere goede ende suffisante panden, te sulcken plaetse gheleghen gelijck sy daeraf overeencomen, obligerende daer voer sijnen persoon ende goeden midts welcke obligatie, ende oock alle andere, voer meyer ende schepenen van Loven gepasseert, alle de goeden van den gelovere, die hy dan heeft ende naermaels vercrijghen mach, worden ende blijven daervoer generaelijck verbonden ende ghehypotekeert, soo langhe die in sijne oft sijnder erfghenaemen dominie zijn, ende niet langher.

4. In sulcker vueghen dat sy, niet tegenstaende de selve obligatie, die validelijck moghen vercoopen, permuteren, belasten, geven, cederen ende transporteren.

5. Item, de ghene, die voerschreven personele renten ofte pachten bekent hebbende, ende hunne successeurs, zijn schuldich de ghevallen termijnen ofte pachten daeraf wel ende deuchdelijck te betaelen, niet tegenstaende dat de selve renten ofte pachten niet en zijn gerealiseert, ende oock die ter manisse van den crediteur t'assigneren ende bevestighen, naervolghende die conditien daeraf zijnde, ofte af te legghen, met vollen pachte ofte naer raete, volghende hunne conventien, ofte moghen de voer schreven bekenders, oft hunne successeurs, daervoer in hunne persoonenende goeden geëxecuteert worden, tot voldoeninghe van de selve.

6. Item, de ghene, renten ofte pachten coopende op gronden van erfve die daervoere verbonden worden, moghen oock, tot versekeringhe van hun ende van hunne renten ende pachten, nemen obligatie personeel van den verbinder der selver,, daermede hy gheloeft, onder generaele personele obligatie van sijnen persoon ende goeden, sulcken renten ende pachten jaerlijcks wel ende deuchdelijck te betaelen; ende indien oock den ghenoemden pandt ofte panden naermaels niet goet genoech en waeren voer de bekende rente ofte pacht, andere goede panden te verobligeren, ende dierghelijcke geloften, ten voerdeele van den cooper dienende ; ende worden de selve geloften gestelt in den voerschreven constitutiebrief, naer de constitutie van de rente ofte pacht, ofte oock in eenen brief apaert, daeraen geannexeert.

p. 84

7. Ende den cooper, hem in sulcker vueghen doende versien, heeft twee derhande actie om tot betaelinghe van sijne rente ofte pacht te comen, te weten reële, tot sijnen genoemden ofte gedesigneerden pandt ofte panden, ende personele, op den persoon ende andere goeden van den bekender, oft sijnen erfghenaem, waeraf hy den keus heeft van hem t'allen tijden ende termijnen te moghen behelpen met eene van beyde, om te comen tot betaelinghe van sijne schult; ende hem behelpende met d'eene, prejudicieert hem in d'andere niet.

8. Item, alle de ghene vercoopende, belastende, ofte ten onderpande stellende eenighe goeden ofte renten, daeraf merckelijck ende openbaerlijck bleke oft bevonden worde dat sy gheene possessie en hadden, ofte dat die hun niet toe en behoirden, moeten den cooper daervan terstont richten ende voldoen, ende vervallen daerenboven daerdoer in eene bedevaert te Cipres, half s'heeren, ende half ter stadt prouffijte, te redimeren in gelde.

9. Item, alle die ghene, connende metter waerheyt bybrenghen, t'sy metter weth, schepenenbrieven ofte met andere middelen der weth genoech dunckende, dat uyte goeden, daervan hun ofte hunne voorsaeten waerschap geloeft zy, meer commeren ofte lasten gaen dan hun gewarandeert zijn, moghen aen den ghenen, t'selve waerschap beloeft hebbende ofte heuren erfghenaemen ofte goeden, heur gebreck daeraf vervolghen, gelijck oft sy sulcken commer ofte last met rechten verloren hadden.

10. Item, inghevalle bevonden worde dat yemant, in eenighe goeden ofte renten gegoet zijnde, gheene behoirlijcke goedinghe, erffenisse ofte vasticheyt daeraf en hadde, ofte oock dat hy geschaepen ware die goeden ofte renten hem vercocht, bekent ofte toegheseght, naermaels te verliesen, uyt merckelijcke gebreken by hem by te brenghen, moeten de ghene, gelofte van genoech doen ofte waerschap daeraf gedaen hebbende, ofte die oock andersints naer recht daerinne gehouden zijn, heure erfven ende naercomelinghen, soo vele doen dat den anderen goede ende behoirlijcke vasticheyt, goedinghe ende erffenisse geschiede, sulcke dat hy daermede bewaert zy, ende dat de goeden ofte renten hem ende sijne erfghenaemen peyselijck ende vredelijck volghen moghen, sonder arghelist, ende dat ten coste van den ghenen int voerschreven waerschap ofte genoechdoen gehouden zijnde, alwaert oock soo dat die ghene, d'actie van waerschap ofte genoech

p. 86

doen hebbende, ter cause van dien alnoch met rechte niet vervolcht en worde.

11. Item, alle erffelijcke goeden, chynsen ende renten tot yemandts prouf fijte ofte behoeve gecocht, volghen den ghenen die daerinne gegoeyt ende geërft is ende daerop de brieven gemaeckt zijn, hoewel een ander daeraf cooper zij geweest ende t'gelt daeraf betaelt mach hebben, sonder dat den cooper, daerinne niet gegoeydt zijnde, oft sijne erfghenaemen, eenighe actie oft recht op de selve goeden hebben, oock niet om de hooftpenninghen daeraf te heysschen, ten waere dat daeraf ander bescheet ter contrarien zy, ofte dat den cooper in de goedinghe ten behoeve van den anderen gedaen, sijne dispositie daeraf waere gereserveert.

12. Item, als een ofte meer persoonen hun voer eenen anderen verbinden voor schepenen van Loven, als borghen, ofte hun constitueren debiteurenvoer den principaelen, ofte geloven indien den principaelen sijnen dach niet en houdt oft en betaelt, selve de schult te betaelen, mach ofte moghen sulcke daervoer aenghesproecken ende gheëxecuteert worden, den principaelen schuldenaer geomitteert, al waere hy oock present ende suffisant ; ende soo verre sy geloeft hebben onverscheyden ofte elck een voer al, mach den crediteur alsdan voer al aenspreken ende executeren dient hem best belieft, anderssints, ende als sy hun niet onverscheyden verbonden en hebben, en moghen sy maer geconvenieert worden elck pro rata.

13. Item, de ghene die hem draecht als erfgenaem van eenen aflijvighen, aenveerdende sijn sterfhuys, haeffelijcke goeden ofte de ghene daervoer gherekent, erffelijcke goeden, ofte vlieghende erfve, daervan d'aflijvighe, ten tijde van het contraheren van eenighe schult ofte obligatie, ofte daer naer, is gheweest vryheere ende meester, ofte hem anderssints draecht als erfgenaem, is in solidum ende int geheel verbonden ende gehouden in alle personele actien ende schulden daer d'aflijvighe inne gehouden was, ende mach daervoer met rechte aengesproecken, vervolght ende gheëxecuteert worden, behalven dat hy daervan sijn verhael heeft op een yder van sijne medeerfghenaemen, nae rate.

14. Des moeten d'erfghenaemen, de haeve, ofte t'ghene voer haeve gherekent wordt, aenveert hebbende, costeloos ende schaedeloos daervan ontheffen ende indemneren den ghenen die d'erve alleen ende gheen haeve aenveert en heeft, die welcke dien aengaende teghen elck van d'erfge

p. 88

naemen, de haeve aenveert hebbende, mach ageren voer al ende int geheel, soo ende daert hem best belieft.

15. Item, een yeghelijck mach sijns selfs goet, soo haeve als erfve, vercoopen uyter handt, ofte by proclamatien ende kerckgheboden, ende oock keersse ofte keerssen daeraf branden, gelijck hem dat best belieft, sonder daeraf de heeren ofte hunne officieren daeronder t'selve ghebeurt, eenighen wijn, salaris ofte loon te moeten gheven, ten waere dat de vercooper de heeren ofte heure officieren daertoe hadde versocht, ende sy hem gheassisteert hadden, als van de keersse te bannen ofte branden, ofte anderssints, waeraf sy hebben van elcken coopdach, voer hunnen wijn, ses stuyvers eens, t'zy ofter vele ofte luttel keerssen te bannen oft te branden zijn.

16. Item, alle die ghene gecomen zijnde tot houwelijcken staet, t'zy mans ofte vrouwen, ofte oock mans tot priesterlijcken staet, worden gehouden voer meerderjaerighe, dat is als ghecomen tot hunne xxv. jaeren, ende moghen doen allen t'ghene meerderjaerighe, naer recht, doen moghen.

17. Item, een buytenman ofte gheestelijck persoon, willende voer den weerlijcken gherichte te rechte comen, t'zy in aenlegghers ofte verweerders stadt, is schuldich cautie ende borchtochte te stellen voer de costen van den processe; mede oock voor reconventie, indien partije hem reconvenieren wilt, van aldaer te rechte te staen ende t'gewijsde te voldoen, ten waere dat, partijen gehoort, om redenen, anders daerinne by den rechter geordonneert worde, d'welck hy soude moghen doen.

18. Item, alle de ghene te Loven eenen anderen laecken helpende coopen, daerby blijvende, helpende de coopmanschap toesluijten, ende segghende den cooper goet genoech te zijn, ofte dat hy wel betaelen sal, worden daer doer gerekent voer coopers, ende moghen daervoor aengesproken ende vervolght worden met recht.

19. Item, die eenich immeubel goet oft ander, metten heere, uyt crachte van executie, vercoopt, moet geloven daeraf genoech te doen ende waerschap in sijns selfs naeme, totter sommen toe hy daeraf ontfanght, ende niet voerder.

p. 90

CAPITTEL X.

VAN CALENGIERINGHE ENDE NAEDERSCHAP.

1. Int vercoopen ofte erfuytgheven van onberuerlijcke goeden ofte renten valt naederschap van bloets weghen, binnen s'jaers naer dat de goedinghe ofte erfuytgheven van de selve voer de weth gepasseert zy, ten zy dat teghen het naederschap de behoerlijcke geboden zijn gedaen geweest, in welcken gevalle moet den naederlinck sijn naederschap behoirlijck presenteren binnen veerthien daeghen naer het derde gebodt, op verstekenvan sijn naederschap.

2. Item, de voerschreven geboden teghen het naederschap van goeden ofte renten binnen der stadt ofte vryheyt van Loven geleghen, moeten geschreven worden op eene van de dry schrijfcameren, in eenen boeck diemen in elcke camere daertoe houdt, ende daeruyt s'maendaechs ontrent elf uren voer noene, ter puyen voer t'stadthuys gelesen by de secretarissen oft heure clercken, in presentie van twee schepenen ende eenen dienaer, die roept: , «Hoort ! Hoort !, eerst uytghesteken zijnde de roede, ende geluydt sekere belle, ende dit al dry maendaeghen lanck, disterende elck van den anderen xiiij daeghen; ende moet onder sulcken geboden t'elcken geannoteert worden den dach, mette schepenen daerover geweest hebbende, ende alsoo daervan een billet gemaeckt ende geaffigheert ter puyen voerschreven.

3. Ende van goeden ofte renten buyten der voerschreven stadt ende vryheyt geleghen moeten de geboden teghen het naederschap gedaen worden in de prochie kercke daeronder de goeden, ofte d'meeste deel daeraf, ofte de principaelste, geleghen zijn, by den officier aldaer, oft sijnen dienaer, des sondaechs te hoochmistijde; t'volck in de kercke meest vergadert zijnde, dry maelen malckanderen vervolghende van xiiij tot xiiij daeghen als voere, daeraf d'officier heeft van elcken gebode twee stuyvers.

4. Item, goeden by man ofte wijf staende heuren houwelijcke vercreghen, t'zy dat sy t'samen ofte d'een alleene daerinne gegoyt zijn, ende by hun, ofte den eenen van hun, staende den selven houwelijcke wederomme vertiert, moghen, by eenighe van hunder beyder maeghschappe int geheel vernaedert worden, ende de naeste wordt daerinne geprefereert, ende de ghene die den vercooperen zijn bestaende in rechte linie descendente

p. 92

worden altijt geprefereert allen den ghenen uyter zijde den selven bestaende,al waert dat zy den vercooperen naerder in grade mochten bestaen.

5. Item, die naederschap wilt bieden van goeden binnen Loven oft onder die vryheydt van Loven geleghen, moet binnen den tijde voerschreven comen voer twee schepenen ende eenen secretaris, ende van goeden buyten der voerschreven stadt ende vryheydt, onder den ressorte deser stadt geleghen, voer twee schepenen, laethen ofte andere wethouderen, daeronder sulcke goeden immediatelijck sorteren, ende sijn versoeck van naederschappe aldaer vercleeren, ende oock doen schrijven, indient doenlijck zy, stellende aldaer onder de weth gout ende silver, ganckbaer wesende ende in ghevalueerden gelde, met gelofte van te voldoene al t'ghene daertoe staende, soo wanneer behoiren sal ende de materie daertoe sal gedisponeert zijn, ende daeraf de wettighe wete doen doen den cooper van de selve goeden.

6. Maer indien de goedinghe ofte erffenisse van goeden buyten deser stadt geleghen alleenelijck gebeurt zy voer wethouderen van de stadt, heeft den naederlinck keus van sijn naederschap te versoecken voer de selve wethouderen ofte voer d'andere gerichten daeronder die immediatelijck ligghen ; ende ter plaetsen daer eerst by eenighen naederlinck naederschap is geïntenteert, moeten alle andere naervolghende questien worden geventileert ende vervolght.

7. Item, soo wanneer yemandt vernaederen wilt vercochte goeden ligghende onder diversche heeren ofte jurisdictien, mach den naederlinck sijne penninghen consigneren ende naederschap versoecken voer dien hove daeronder hy, naer sijn beste, meynt ende oock apparentie zy, d'meesten deel ofte t'principaelste van de selve goeden te behoiren, ofte voer hoffende heere daer de goedinghe daeraf gebeurt zy (indien datter maer eene goedinghe af gedaen zy), al en laghen daeronder niet vele van sulcke goeden,

8. Item, soo verre de cooper, by den naederlinck gerichtelijck versocht zijnde om naederschap te hebben, in presentie des selfs naederlincx hem die bekent, offererende hem gereet transport daeraf te doen, ende by eede t'expurgeren van de conditien van de coopmanschap, ende hoe vele penninghen hy gereet gegheven heeft ende naervolghende die coopmanschap behoirde te geven, moet den naederlinck, des versocht zijnde, binnen sonnenschijn, dat is binnen xxiiij uren naer t'voerschreven vercleeren ende

p. 94

oblatie, gereet in handen des coopers, ofte onder die weth voerschreven, tellen ofte namptiseren soo vele gereede penninghen als den cooper onder eedt vercleert den vercooper deuchdelijck gegheven te hebben ende naer volghende de coopmanschap te hebben moeten geven ofte indien hy weet ofte hem dunckt dat den cooper boven ofte buyten de waerheyt soude vercleert hebben, soo vele penninghen daermede hy naer recht sal moghen gestaen, alles op versteken van sijn naederschap.

9. Item, soo verre den naederlinck metten eedt des coopers alleene niet en wilt te vreden zijn, moeten cooper ende vercooper beyde, voer ende eer de cooper zijne penninghen uyte weth mach lichten, in presentie des naederlincx, ofte emmers den selven daertoe wettelijck gheroepen, by eede, hun van de rechte coopmanschap vercleeren, sonder fraude ofte arghelist, ende daernaer moet den naederlinck hem reguleren, ende de penninghen by den cooper aen den vercooper gereet gegeven, ende die hy, naervolghende de conditien, gereet moeste geven, al waert dat die by den cooper datelijck noch niet gegheven en waeren, den selven cooper binnen sonnenschijn ofte xxiiij uren, als voere, leveren, ofte doen ende laeten volghen, ende tot dien oock den vercooper gereet geven alle penninghen die stonden op daeghen te betaelen, oft hem daervoer te stellen goede ende suffisante borghe; mede aflegghen alle renten die den cooper, naervolghende de coopman schap, schuldich was af te legghen, ende voerts voldoen alle andere voer waerden ende conditien van de coopmanschap; ende indien den cooper daervoer pandt ofte panden gestelt hadde, van gelijcken te moeten doen, soo verre den vercooper wilt, sonder in dien gevalle met borghen te moghen gestaen; ende dit al op versteken van de naederschap, ten waere uyt wettighe nootsaecke ende excusatie, ter arbitraighe van den richter.

10. Ende t'ghene voerschreven is by den naederlinck voldaen zijnde, ter ordonnantie ofte moderatie van de weth, partije geinteresseerde daerop gehoort, zijn ende blijven van den coop ende allen t'ghene daervan dependeert geheel ontslagen den persoon ende goeden des eersten coopers, ende alle andere daervoer verbonden geweest hebbende, ende moet den vercooper selver in dien gevalle hun allen, t'hunnen versoecke, daervan ontslaen, midts dat den naederlinck comt in de plaetse van den cooper, die voer sulcx niet meer en mach belast worden dan den selven cooper, by eenighe fictien, conditien ofte anderssints.

p. 96

11. Item, den naederlinck, den eedt des coopers ende vercoopers niet willende hebben ofte admitteren, maer selve de coopmanschap bewijsen, ende hem daernaer vueghen, mach dat doen, behoudelijck dat hy evenwel, indien den cooper ofte vercooper dat versoecken, binnen de vierentwintich uren naer den versoecke, moet namptiseren soo vele penninghen, ende stellen sulcken cautie ofte pandt, gelijck cooper ende vercooper beyde onder eedt vercleeren sullen naervolghende de coopmanschappe te behoiren, oft anders sints soo vele, waermede hy hem getroosten sal naer recht te gestaen, op versteken van sijn naederschap, ten waere dat hy hadde wettighe nootsaecke ende excusatie, als voere.

12 . Item, soo wanneer cooper ende vercooper differeren in hun vercleeren van de coopmanschap, gestaet die naerderlinck met de minste somme, last ende beswaerenisse by den eenen van hun vercleert, ten zy d'ander by thoon ofte anderssints behoirlijck docere t'contrarie, want, daeraf blijckende, moet den naederlinck hem daernaer reguleren.

13. Item, den naederlinck moet sweren, indien die cooper des versoeckt, dat hy het naederschap by hem versocht doet t'sijnen eyghen prouffijte ende behoeve ende van niemant anders, ende dat hy die goeden, die hy vernaederen wilt, niemant toegheseyt, geloeft ofte vercocht en heeft, ofte daeraf partie ofte conventie met yemandt gemaeckt.

14. Item, die cooper den eedt des voerschreven naederlincx niet begherende, maer selve willende proberen dat den naederlinck met andere van de vernaederde goeden pactie ofte conventie gemaeckt heeft, mach dat doen, ofte den naederlinck daeraf d'loy deylen, ofte hem t'selve stellen in deylinghe van eed, ende sulcx bekent oft gethoont zijnde, wordt den naederlinck van sijn naederschap gesecludeert.

15. Item, een yeghelijck den vercooper van bloets weghen bestaende, hoeverre t'selve zy, mach tot het naederschap ontfanghen worden, t'selve bewijsende, alsoo nochtans dat, alswanneer meer persoonen naederschap bieden van gesuccedeerde ofte patrimoniale goeden, ofte de ghene die daervoer worden gereputeert, den ghenen geprefereert wordt die van bloets weghen den vercooper naest bestaet van der zijden ofte struyck daeraf de selve goeden op den vercooper gecomen zijn ende daerop de selve goeden souden succederen.

16. Ende soo verre de vercochte goeden by den vercooper selve zijn

p. 98

vercreghen, wort geprefereert den ghenen hem van bloetsweghen naest bestaende; ende daer meer gelijcke gequalificeerde concurreren, presenterende naederschap, volght t'selve den ghenen die hem eerst wettelijck heeft gepresenteert, ende daernaer oock behoirlijck vervolcht ende continueert.

17. Item, soo wanneer meer naederlinghen, even naer gequalificeert, op eenen tijdt t'samen comen naederschap presenteren, worden alle gelijckelijck daertoe geadmitteert, ende deylen t'vernaedert goet evengelijck,indient deylbaer zy, ende indien niet, loten daeromme, wien dat hetvallen sal.

18. Item, van goeden die vercocht worden met gewoonlijcke kerck gheboden ofte proclamatien, op hooghen ende metter brandender keersse, en worden totter naederschap niet geadmitteert de ghene die int vercoop der selver by ende aenghebleven zijn daer den palmslach gegheven ende d'absolute coopmanschap opgheslaeghen is [2].

19. Item, bastaertkinderen en competeert gheen naederschap van bloets ofte maegschaps weghen.

20. Item, eenen vercooper begeerende voldaen te zijn van sijne coopmanschap, moet t'vercocht goet opdraeghen metten halme in s'heeren handen tot behoef van den ghenen die daer recht toe heeft, met gewoonlijcke geloften van genoechdoen ende waerschap, naer d'uytwijsen van de coopmanschap gerequireert. Ende t'selve gedaen, moet den vercooper terstont by den cooper voldaen worden, indien de selve cooper het naederschap niet en bekendt, ende anderssints by den naederlinck.

21. Item, men mach gheen geboden doen om het naederschap uyt te sluyten, ten zy dat de goedinghe oft erffenisse daeraf eerst gebeurt zy.

22. Maer t'recht van te moghen vernaederen competeert den naederlinck wel, soo haest den coop metten palmslach is bevesticht ; niet te min moghen cooper ende vercooper malckanderen wel quytschelden eer het naederschap wettelijck is gepresenteert, maer daernaer niet, in prejudicie van het naederschap.

23. Item, in goeden die by assistentie van den heere, uyt crachte van vonnissen, beleyden ende mainmisen deser stadt, verloopen renten, schulden, ofte dierghelijcke, met recht, op hooghen vercocht worden met behoirlijcke (1) Lisez op geslaeghen, en deux mots.

p. 100

kerckgeboden ende sitdaeghen, en valt gheen naederschap voer die maeghelinghen, maer wel voer den hertoghe van Brabant, in goeden uyt mainmise ofte beleyden, als voer, vercocht waeraf den meyer deser stadt hem, ten tijde van de goedinghe, terstont moet vereleeren, tot behoef van den hertoghe voerschreven, ofte daeraf renonciëren, ende inghevalle van gheene acceptatie, wort gehouden voer gerenoncieert.

24. Item, in legaeten ofte ghiften, transactien ende manghelingen, gebeurt uyt goede oprechte meyninghe ende verstande, sonder fraude ofte bedroch om daerdoer den naederlinck van sijn naederschap te secluderen, en valt gheen naederschap.

25. Item, in vercoop van wassende ofte afghehouwen boomen, oft andere vruchten, in verhueringhe van goeden, noch in goeden yemant gejondt om vrientschap, dienst, ofte gelijcke saecken, voer sijnen leefdaghe, oft van sijne kinderen, sonder fraude ofte list, als voer, en valt oock gheen naederschap.

26. Item, in tocht, t'zy erftocht ofte andere, vercocht, uytgegheven ofte gealieneert, heeft de ghene, dien de proprieteyt daeraf competeert, naederschap ofte lossinghe, maer niemant anders meer.

27. Item, als diversche goeden t'samen vercocht worden met eene coopmanschap, moet den naederlinck de geheele coopmanschap vernaederen, sonder de selve te moghen splijten, oft eenighe goeden te vernaederen ende andere niet, ten waere dat den cooper anders te vreden waere.

28. Item, daer met eenen contracte diversche gronden van erfve ofte renten vercocht worden, daeraf de sommighe zijn patrimoniaele ende andere acquest, oft eenighe eyghen ende andere chynsgoet, worden de selve in materie van naederschap al geconfondeert ende gerekent voer conquest indien daer eenighe geacquireerde onder zijn, soo dat d'een goet d'ander tot hem treckt, in sulcker vueghen dat het erfgoet de haeve ofte meublen oock tot hem treckt ; want al ist dat in haeffelijcke goeden, besondere oft apart vercocht, gheen naederschap en valt, nochtans als de selve met eenich erfgoet in eenen coop worden vercocht, worden oock met het erfgoet al t'samen ende gelijckelijck vernaedert. Ende al waert dat den tijdt ten respecte van eenighe van de vercochte partijen waere overstreken, soo staet evenwel de vernaederinghe int geheel oepen, soo langhe als den tijdt noch loopt ten regarde van eenighe van d'andere.

p. 102

29. Ende wort in de vernaederinghe van alsulcken t'samen vercochte goeden geprefereert de ghene den vercooper van bloetsweghen naest bestaende, uyt dien dat de vercreghen goeden, als voer, in desen tot hun trecken de patrimoniale.

30. Item, soo wanneer goeden gecomen van vaderlijeke ende moederlijcke successie, ofte van hunnen struycke ofte zijde, t'samen worden vercocht ende met eene coopmanschap, wordt int naederschap der selver geprefereert de ghene den vercooper van een van beyde de zijden naest bestaende, om die int geheel te mogen vernaederen ; ende daer meer persoonen even naer zijn, wordt geprefereert de ghene die eerst compt, van wat zijde de selve zy, treckende alsoo elck patrimonie goet tot hem het ander.

31. Item, indien den naederlinck niet en voldoet dat hy schuldich is, ende alsoo van sijn naederschap vervalt, soo moet den cooper de coopmanschap voldoen, want hy altijt cooper blijft.

32. Item, erffelijcke renten ofte chynsen op gronden van erfven gehypotekeert, soo quijtbaer als onquijtbaer, worden in materie van naederschap voer onroerlijcke goeden ghehouden, ende valt, int vercoopen, cederen ende transporteren der selver, calengieringhe ende naederschap gelijck van andere onroerlijcke goeden, maer niet int bekennen oft constituëren van dien.

33. Item, eenen cooper van erffelijcke goeden mach de selve vryelijck gebruycken terstont naer de goedinghe, ofte oock voer de goedinghe indien hy t'consent van den vercooper hebbe, ende mach afhouwen alle opgaende boomen daerop staende, ende afbreken allen t'ghene dat van de essentie van de erfve niet en is, voer t'bieden van de naederschap ende allen t'ghene van sulcken gronden wech ende afghedaen is eer het naederschap geboden wordt, volcht den cooper ende niet den naederlinck.

34. Ende desghelijcx oock alle tijdighe vruchten van de vercochte goeden ofte gronden gesepareert voer ende eer het naederschap geboden zy, al waeren de vruchten ten tijde van het bieden des selfs noch op den grondt ligghende. Van gelijcken oock alle pachten ende termijnen verschenen voer het versocht naederschap, al waert dat die ten tijden van t'selve versueck noch niet betaelt en waeren.

35. Item, van de essentie van de erfven zijn: staende gelasen, doren, vensteren met heure sloten ende gelasen daerinne staende, wanden, daken.

p. 104

solderen, levende vreden, ende alderhande strunckboomen, ooftboomen ende andere gelijcke.

36. Item, den naederlinck moet den cooper restituëren, mette principaele penninghen van den coop, alle nootelijcke reparatien by den selven cooper gedaen aen het gecocht goet, naer sijnen coop, sonder die te moghen verlijcken ofte compenseren teghen die gehaven ofte ontfangen vruchtenofte pachten.

37. Ende van andere reparatien, niet nootelijck wesende, en is den naederlinck niet schuldich yet te betaelen, ende moet hem evenwel t'goet volghen gelijck het getimmert ende gerepareert is.

38. Item, alle gronden van erfve, renten ende pachten by eenighe gehuysschen staende heuren houwelijck vercreghen, uyt saecke van naederschap ofte coop teghen heur maeghschap gedaen, worden tusschen hem ende hunne erfghenaemen gerekent gelijck goeden teghen vremde gecocht, ende gaen nae der doodt van de selve gehuysschen in twee zijden, sonder dat de ghene, uyt wiens struyck die vernaedert oft vercreghen zijn, daerinne heeft eenich voerdeel.

39. Item, yemandt coopende eenighe erffelijcke goeden, daerop hy te vorens hadde rente ofte pacht, indien hem sulcke goeden by vernaederinghe afgenomen worden, behoudt sijne rente ofte pacht in sulcken wesen, vigeurende nature gelijck hy die van te voren hadde.

40. Item, soo wanneer tusschen cooper ende vercooper questie oft different gerijst aengaende de coopmanschap ofte [de conditien der selver, soo langhe de voerschreven questie ofte different duert en loopt den naeder linck gheenen tijdt in sijn prejudicie, maer beghint dien eerst te loopen naerdat sy metter minnen oft met recht daeraf zijn veraccordeert, ende dat den naederlinck daeraf hebbe probable wete, behoudelijck dat hy binnen den behoirlijcken tijde, daertoe staende, sijn naederschap van eerst hebbe versocht, gout ende silver genamptiseert, ende den cooper daeraf de wettighe wete gedaen.

41. Item, soo wanneer naer de vernaederinghe van eenighe goeden by yemandt van t'maeghschap gedaen, een ofte meer andere, naeder zijnde, ofte preferentie hebbende, de selve goeden den eersten naederlinck comen ontnaederen, moeten de selve den eersten naederlinck restituëren allen tghene des hy, ter cause van dien, aen den eersten cooper deuchdelijck

p. 106

heeft moeten voldoen, mede oock de costen van de goedinghe ofte transporte, met andere wettighe costen van de conde, insinuatie, namptisatie ende dierghelijcke, daeromme by hem gedaen.

42. Item, de ghene die eens van sijn naederschap heeft gerenonciërt, ofte daervan versteken is, en mach dat anderwerf niet verheysschen.

CAPITTEL XI.

VAN HUERINGHEN.

1. Huere gaet voer coop, ende sterfdach en breeckt gheene huere.

2. Item, als eenich verhuert huys ofte erfve erffelijck uytgewonnen wordt by dagementen, mainmise, beleydt, decreet, ofte anderssints, ende den houder ofte huerlinck daervan behoirlijcke conde ende wete gedaen zy, soo expireert de huere ofte pachtinghe daervan, indien d'uytwinner ofte sijns actie hebbende dat begheert, ten eersten dan naestvolghenden tijde van dien selven jaer dat de hueringhe beghonst is, ofte gewoonlijck is uyt ende inne te gaen, behalven in winnende landen, waeraf de huere eerst expireert ten naesten dan toecomenden tijde ofte jaere, soo wanneer de landen sullen zijn ofte behoiren te zijn in sulcken aerde, tijde ende saisoene gelijck den huerlinck ofte sijnen predecesseur die aenveerde, ende moet den huerlinck alsdan d'erfve ofte huys ruymen, ende betaelen den ghenen, die totte goeden compt, den termijn, naer d'evictie ofte andere executie te verschijnen.

3. Item, eenen tochtenaer en can, in prejudicie van den erfman, de goeden die hy in tochte besit niet voerder verhueren dan met eenen termijn van dry jaeren; ende soo verre hy die langher ofte anders uytgave, ende hy geduerende dien termijn sterve, worden sulcken verhueringhen gereduceert tot den termijn van dry jaeren ; ende soo verre die huerlinck ten tijde van de aflijvicheyt des tochters in de hueringhe noch niet getreden en zy, ende die tochtere geleeft hebbe tot het expireren van de voergaende huere, op een half jaer naer, sal den huerlinck sijnen termijn van dry naervolghende jaeren volbrenghen; maer indien die tochtere soo langhe niet gheleeft en hadde, sal de volghende huere cesseren.

4. Item, als eenen huerlinck coopt ofte doet coopen, t'sijnen behoeve,

p. 108

d'erfve ofte huys dat hy in hueringhe heeft, soo smelt ende is terstont te niete sijne huere, ende indien den coop gecalengiert ofte vernaedert wordt, moet terstont van de erfve ofte huyse scheyden, nietteghenstaende eenighe conventie ter contrarien.

5. Item, die eenighe huysen verhuert, is schuldich die wel ende behoir lijck t'onderhouden van solderen, wanden, daken ende andere nootelijcke reparatien, naer qualiteyt ende heysch van de huysen ende heure behoeften, vast van vensteren ende doren, sluytende met gewoonlijcke sloten.

6. Item, een huerlinck mach d'erfve by hem gehuert vueghen, appliceren, ende stellen naer sijne commoditeyt, neringhe ende hanteringhe, daertoe die hem verhuert is, tot sijnen coste, behoudelijck dat t'selve zy sonder achterdeel ofte schaede van den erfman, ende dat hy, int afscheyden van sijne huere, de selve erfve wederom stelle in sulcken goeden staet ende wesen als die was doen hy daeraen quam, ende dat doende, mach weder naer hem nemen alle andere stoffe hem aldaer overende.

7. Item, alle haeffelijcke goeden ende vlieghende erfve bevonden in een verhuert huys ofte erfve, den huerlinck, bewoonder ofte gebruycker toebehoorende, staen ende zijn verbonden voer de huere van den selven huyse ofte erfve, ende en mach den huerlinck voer het expireren van sijnen termijn niet vertrecken noch de selve goeden daeruyt doen, dan hebbende den verhuerder van de geheele huere, dat is van alle termijnen vervallen, ende die geduerende de selve huere vallen sullen, voldaen ofte daervoere suffisante cautie gestelt, ofte andersints des verhuerders moet gehadt ; ende indien hy contrarie dede, mach den verhuerder de goeden vervolghen, ende die metten heere weder doen brenghen op sijne erfve ofte huys, om sijn gebreck daeraen te verhaelen, soo verre die daerentusschen by andere crediteuren niet en zijn gelevert ofte beslaen geweest ende soo langhe die voerschreven meublen zijn in ofte opt verhuert huys oft erfve, wordt den verhuerdere daeraen voer alle andere geprefereert.

8. Daerteghen moet den verhuerder den huerlinck de verhuerde goeden los, vry ende onghemolesteert doen volghen, soo dat die meublen van den huerlinck niet afgepant ofte geëxecuteert en worden voer eenighe lasten uyte selve goeden gaende; d'welck oft gebeurde, ende de verhuerder daeraf de wete hebbende hem niet en defendeerde, ofte restitueerde sijne schade ende interest, is den huerlinck teghen den verhuerder sijne actie gereserveert.

p. 110

9. Item, voer gebreck van huyshuere, machmen, by oirlove des borghemeesters, gaen afpanden de meublen van den ghenen die huyshuere schuldich zijn, waer die, binnen Loven ende der vryheyt, ofte onder die plaetsen daer de verhuerde goeden geleghen zijn, bevonden worden, in vueghen als oft die waeren op den verhuerden grondt.

10. Item, niemant en mach, sonder aggreatie ende consent van den verhuerder, huysen ofte andere gronden van erfve, by hem gehuert, gebruycken, ofte aen andere verhueren ofte overlaeten, om te gebruycken tot andere neringhe ofte hanteringhe dan hem die verhuert zijn, ofte oock aen yemant overlaten, marckelijck ende notoirlijck niet gequalificeert zijnde die in sulcken ofte genoech gelijcke qualiteyt te gebruycken ende regeren, gelijck hy eerste huerlinck gequalificeert was.

11. Item, binnen de stadt ende vryheyt van Loven moghen de huerlinghen van huysen alle schouwen van de selve huysen, die sy gemeynlijck gebruycken, t'elcken jaere tweemael doen vaeghen ende ruymen, ten coste van den verhuerder, hem t'selve corttende aen de huere.

12. Item, een huerlinck ende verhuerder, ofte heure erfghenaemen, laetende den termijn van hueringhe expireren sonder d'een d'ander de huere op te segghen, ende blijvende den huerlinck naer d'expiratie van de hueringhe de goeden alnoch gebruyckende, labeurende ofte hanterende, wordt daervoer van beyde zijden de hueringhe gecontinueert in der manieren naervolghende, te weten: van huysinghen, vyvers, bempden, eusselen ende gelijcke, daermen metten jaere affscheyden mach sonder merckelijck interest, voer eenen jaere ofte halven jaere dan naestvolgende, naerdat de hueringhe daeraf metten jaere ofte halven jaere te moghen scheyden, gebeurt zy. Ende van winnende landen, om die in heuren saisoene te houden ende niet te denatureren, ende opdat den huerlinck noch verhuerder daeraf gheen prejudicie noch schaede en gebeure, voer dry jaeren naer de voerschreven expiratie, te weten tot dat de landen weder zijn in sulcken aerde, tijde, ende saisoene, gelijck die zijn verhuert geweest, waeronder oock begrepen zijn die huysinghen, bempden ende vijvers, bosschen, ende andere goeden mette selve landen in eene hueringhe ofte pachtinghe uytgegheven, ende in alle andere termijnen naer advenant.

p. 112

CAPITTEL XII.

VAN RECHTEN DEN GEHOUDEN LIEDEN AENGAENDE.

1. Een man is voecht ende momboir van sijne huysvrouwe, ende mach alle goeden, actien ende schulden, haer eenichsints competerende, reël ende personeel, als voeght ende momboir vervolghen, heysschen, versoecken ende beschudden, sonder authorisatie, last oft consent van sijne huys vrouwe te moeten hebben, ende hy heeft vrye administratie van alle hun beyder goeden.

2. Item, een man mach alle haeffelijcke goeden ende vliegende erfve die hy ende sijne huysvrouwe besitten, t'zy die verstorven, vercreghen ofte ten houwelijcke inghebrocht zijn, met oock alle erffelijcke goeden, huysen, chynsen ende renten by hem ten houwelijcke ingebrocht, ofte staende het houwelijck vercreghen, daer hy alleene in gegoet is, ofte die van sijnder zijde gecomen, ofte hem gegheven ofte gelaeten zijn, int geheel ofte in deel vercoopen, versetten, geven, belasten ende alieneren, sonder consent, wille, weten ofte byzijne van sijnder huysvrouwen, behoudelijck haer duwarie, indien t'selve daerop geconstitueert zy ; ende van alle goeden, staende den houwelicke vercreghen, daer man ende vrouwe t'saemen in gegoeyt zijn, ofte oock de vrouwe alleene, mach de man altijdt d'eene hellicht sonder heur consent vercoopen ende alieneren, als voer.

3. Maer erffelijcke goeden, die de vrouwe ten houwelijck brenght, ofte die heur, oock staende den houwelijcke, verstorven, gesuccedeert ofte gegheven zijn, met oock d'eene hellicht van alle erfgoeden ofte erfrenten, die staende den houwelijcke vercreghen zijn, ende daer sy alleene, ofte mede in gegoyt is, en mach den man niet vercoopen, belasten ofte alieneren, sonder procuratie, consent ofte byzijn van sijne huysvrouwe.

4. Item, eene vrouwe, gehoudt zijnde, en mach haer selven, noch haere haeffelijcke ofte erffelijcke goeden niet verbinden, verobligeren, vercoopen, alieneren ofte belasten, noch eenich contract aengaen, sonder consent ende authorisatie van haeren man, maer mach wel van heure erffelijcke goeden ende vlieghende erfve disponeren by testamente ofte uytersten wille, sonder consent van haeren man, behalven dat sy gheene kinderen van dien houwe

p. 114

lijcke en hebbe, ende dat alsulcken dispositie den man in den rechte dat hem competeert niet en prejudiciëre.

5. Item, eene vrouwe en mach in recht niet staen, noch procureur constituëren, sonder consent ende authorisatie van haeren man, ten zy dat de vrouwe ofte heure goeden met recht vervolcht zijnde, ende den man, die negligerende, ofte niet willende beschudden ofte verantwoorden, by de weth, met kennisse van saecke, ende den man gehoort, sy werde geauthoriseert alsulcken saecken tot heuren gemeynen coste te moghen verantwoorden.

6. Item, eene vrouwe en can noch en mach heuren man noch sijne goeden niet belasten met eenighe schulden, die sy maeckt ofte contraheert staende hun beyder houwelijck, voerder dan by de hanteringhe ende coopmanschap, die sy gedaen heeft by wel weten ende aensien van haeren man, t'heuren gemeynen proffijte ende verliese, ofte nootelicheyt van huyshoudinghe.

7. Alle erfgoeden, t'zy huysen, chynsen, renten ende pachten, staende t'houwelijck van twee gehuysschen vercreghen, t'zy den man alleene daer inne gegoeyt is, ofte de vrouwe alleene, ofte beyde t'samen, indien sy van dien houwelijcke gheen wettighe kinderen achter en laeten, moeten twee zijden hebben, ende voer d'eene hellicht volghen des mans erfgenaemen ofte zijde, ende voer d'andere hellicht der vrouwen erfgenaemen ofte zijde, sonder dat den man het deel van de vrouwe, ofte de vrouwe het deel van den man, met testamente ofte uytersten wille mach beswaeren ofte belasten, ten waere met hunnen expressen gemeynen consente ende wille ; maer by vercoopinghe, ghiften ende andere contracten, mach die man doen gelijck hiervoer int tweede artikel van dit capittel geseght is.

8. Item, de erffelijcke goeden eender vrouwe, die gheen coopwijf en is, en moghen niet vercocht ofte geëxecuteert worden voer de schulden by haeren man staende hunder beyder houwelijcke, ofte te voerens gecontraheert, soo verre de vrouwe daervoere niet geloeft en hebbe, ofte dat sy haer mans sterfhuys niet aenveert en hebbe, maer t'selve behoirlijck gerepudieert ; uytghenomen in saecken hieronder int xviij artikel van dit capittel verhaelt.

9. Item, den man die eene vrouwe trouwt is metten houwelijcke verbonden in alle schulden ende personele actien daer die vrouwe eenichsins in gehouden is, ende mach daervoere in sijnen persoon ende goeden vervolght ende geëxecuteert worden.

p. 116

10. Item, soo wanneer tusschen man ende vrouwe houwelijcsche voerwaerde gemaeckt zy, moet de selve van weerden blijven, ende een yegelijck hem daernaer reguleren, oock naer d'aflijvicheyt van hun beyden ende van elck van hun ; in der vueghen dat de lancxtlevende, ofte sijns actie hebbende, gheenen keus en heeft van hem daeraen te houden ofte aen sijn landtrecht; ten waere dat sy de voerschreven voerwaerde t'samenderhandt ende met gemeynen consente, ofte d'een met consent des anders, int geheel ofte deel gebroken ende te niete gedaen hadden, ofte met contracten, testamenten, uyterstenwille ofte anderssints contrarie ofte anders gewillecoert ofte geaccordeert.

11. Item, alle beddenen, sittecussenen ende oircussenen met pluymen gevult, ende oock alle sittecussenen met pluymen niet gevult zijnde, soo verre daerop staen die wapenen van de gehoude lieden, ofte heure ouderen, ofte andere vrienden ende maeghen, daeraf hun die verstorven ofte gelaeten zijn; item, culckten, sargien, tapijten mette wapenen, als voere, alle tafelen, schapprayen, tritsoiren, coetsen, kisten, schabellen, ende alle andere beroerlijcke goeden van herden houte gemaeckt, alle eerenwerck geheel, onghelapt ende ongegaet zijnde, alle corael, peerlen ofte gesteente, alle ringhen ofte bagghen van goude, ende alle silveren werck, dat notabelijck meer vergult is als alleene silver, zijn ende worden geacht ende gehouden voer vliedende erfve, ende succederen, versterven ende devolveren gelijck gronden van erfve, behalven dat den man alle vlieghende erfve, gheene uytgenomen, sonder consent van sijne huysvrouwe mach vercoopen, versetten ende alieneren staende hun beyder houwelijck, soo verre den man ofte vrouwe daeraf te dien tijde zijn vrye heere ofte vrouwe ofte meesteresse ; maer naer der vrouwen aflijvicheyt, oft oock by testamente ofte uytterstenwille, niet dan met heuren consente.

12. Ende alle andere meublen, gelt, penningen, silverenwerck, juweelen, actien ende crediten, met oock alle renten, niet gerealiseert zijnde, ofte daervoer gehouden ende geacht, zijn ende worden al gerekent ende gereputeert voer have.

13. Item, die lestlevende van twee gehuysschen competeert de tocht in alle erffelijcke goeden, renten, pachten ende vliegende erfve, by hen ofte den eenen van hen staende heuren houwelijcke vercreghen, mede oock in de ghene by den eersten aflijvighen ten houwelijcke gebrocht, ofte anders

p. 118

sints hem duerende den selven houwelijcke, met vollen rechte, gecompeteert ofte toebehoort hebbende.

14. Item, den lestlevende wint met sijn lanxtleven ende behoudt met vollen rechte alle haeffelijcke ofte meuble goeden, ofte die daervoer gerekent zijn, als voer, ende mach daeraf disponeren naer sijnen vryen wille ;ende indien hy daeraf niet en disponeert, volghen ende competeren die geheelijck ende al den ghenen dien sijne have, by testamente ofte ab intestato, naer den landtrechte competeert, op last dat sulcken lestlevende daerteghens oock moet draeghen alle schulden ende personele actien, geloften ende commeren, by hen beyden, ofte den eenen van hun, ofte heuren ouderen ofte voersaeten, daeraf eenich van hun successeur is, gecontraheert, ofte die zy ofte d'een van hun, anderssints, uyt wat saecken dat het zy, moeten draeghen.

15. Ende moet alsoo de lestlevende, uyt allen saken ende redenen voer schreven, daer eenighe kinderen van sulcken houwelijck gebleven zijn, de selve naer sijnen ende hunnen staet, macht ende rijcdom, doen leeren. instruëren, opbrenghen ende doen opbrenghen, tot dat sy hun broodt connen winnen, ende anderssints gelijck, naer diergelijcke ouderen ende kinderen staet, qualiteyt ende conditie, gewoonlijck is ende gerequireert wordt, ende hun stellende tot houwelijcke ofte anderen geapprobeerden staet, tot onderstandt van den selven staet helpen, assisteren ende geven naer dat de faculteyten aen allen zijden dat vereysschen.

16. Item, vader ende moeder, t'zy t'bedde gescheyden zy ofte niet, ende oock den ghenen van hun die naer het scheyden van t'bedde compt te herhouwen, hebben vrije administratie van alle heure kinderen goeden, uyt wat zijde ofte maniere die hun competeren, tot dat sy hun begheven hebben tot houwelijcken ofte anderen geapprobeerden staete, ofte gecomen zijn totten ouderdom van vijfentwintich jaeren, ende [moghen] maecken alle vruchten, daerentusschen daeraf comende, heure, midts wel onderhoudende de selve kinderen gelijck hunnen staet, qualiteyt ende conditie ende de faculteyt van hunnen goeden dat verheyscht ende verdraecht.

17. Item, eenen man en mach t'sterfhuys van sijne huysvrouwe niet abandonneren, maer eene vrouwe mach het sterfhuys van haeren man wel abandonneren, stekende den slotel op de dore als sy metten lijcke uytgaet, oft legghende dien opt mans graf als hy begraven wordt, uytgaende met

p. 120

heure gewoonlijcke cleederen, niet de beste ofte de slechste, van elcx een aenhebbende, ende daernaer niet meer int sterfhuys wederkeerende.

18. Item, de vrouwe in vueghen voerschreven haers mans sterfhuys geabandonneert hebbende, en canmen gheene schult, gelofte noch personele actie van heurs mans weghen gecomen, ofte by hem alleene staende den houwelijcke gecontraheert, heysschen, ten waere dat sy heur ofte heure goeden daervoer verbonden hadde, ofte dat het waere van eten ofte drincken t'heuren gemeynen huyse gehaelt ende verteert, ofte van bodenloon, pijne ende aerbeydt, t'heuren beyden oirboire gedaen, ofte van cleederen ofte juweelen t'heuren lijve dienende, die sy selve hadde gecocht, gehaelt ofte gemaeckt, ofte doen haelen ofte maecken, ofte soo verre sy, geduerende d'leven van haeren man, by sijne wete, met eenighe hanteringhe ofte coopmanschap ommegegaen hadde, ende daeraf ten achter gebleven waere, ende andere van gelijcke natuere zijnde, alle de welcke de voerschreven vrouwe, niet teghenstaende t'voerschreven abandonneren van het sterf huys haers mans, betaelen moet.

19. Item, soo verre der weduwe eenighe schult ofte personele actie geheyscht wordt uyt saecken oft van weghen haeren overleden man, moet den heysscher, inghevalle van ontkennen, bethoonen dat de selve int sterf huys heurs mans gebleven is, ofte sijne achterghelaeten haeffelijcke goeden, ofte eenighe van dien, ofte die daervoer gerekent worden, aenveert heeft.

20. Item, eene vrouwe, t'sterfhuys van haeren man abandonnerende, verbeurt daerdoer, ende priveert haer selven van alle haeffelijcke ofte meuble goeden, ende die daervoer gerekent worden, gelijck personele actien, renten ende dierghelijcke, behalven de ghene heur competerende uyt crachte van haere houwelijcksche voerwaerde, ende verbeurt oock mede alle recht ende actien haer competerende in de goeden staende den houwelijcke vercreghen, daer den man alleene in gegoeyt is. Maer in erfgoeden ofte renten daer de vrouwe alleene, ofte mede in gegoeyt is, blijft ende volght der vrouwen, los ende vry van de voerschreven actien, schulden ende lasten in de voergaende artikelen begrepen, haere hellicht daeraf, ende volghen ende blijven der selver oock, los ende vrye, alle erfgoeden, renten,

p. 122

chynsen ende vlieghende erfve, heur, ofte van heuren t'weghe ofte zijde aengecomen ende verstorven, ende verbeurt de selve oock alle tochte heur competerende naer den landtrechte in de erfgoeden van heurs mans weghen gecomen, behoudelijck heur duwarie, met allen t'ghene des heur daermede toegheseght is.

CAPITTEL XIII.

VAN RECHTEN DEN TOCHTENAEREN COMPETERENDE, ENDE VAN DE REPARATIEN DIE

SY SCHULDICH ZIJN TE DOEN.

1. Een tochtenaere ofte tochtersse is schuldich de goeden, die hy ofte sy in tochte besidt, t'onderhouden in goede recke ende reparatie van wanden ende daecken, ende vast van vensteren ende doren ; ende indien hy ofte sy daeraf in gebreke waere, mach den proprietaris, ofte sijns actie hebbende, hem t'allen tijden daertoe bedwinghen, ende oock, naer hunne aflijvicheyt, aen hunne achterghelaeten goeden ofte erfghenaemen sijn gebreck daeraf, verhaelen.

2. Ende indien de voerschreven goeden behoefden eenighe nieuwe reparatien ofte grontwerck, moet d'erfman betaelen de twee derdendeelen van de costen, ende de tochter d'ander derdendeel.

3. Ende soo verre de tochter oft tochtersse daeraf in gebreke waere, mach d'erfman die goeden, daeraf reparatie versocht wordt, met heure gewoonlijcke toebehoorten, als eene hoeve ofte winninghe, metten landen, bempden vijvers ende bosschen, die gewoonlijck zijn daermede te gaen, voortaen behouden, ende t'sijnen singulieren prouffijte te hemwaerts slaen, sonder den tochter oft tochtersse daeraf eenighe recompense te doen.

4. Ende indien den tochtenaer oft tochtersse, gereet zijnde hun deel op te brenghen, d'erfman niet gereet en waere sijne voerschreven twee deelen te voldoen, daeraf wettelijck blijckende, by weygheringhe ofte anderssints, mach den tochtenaer ofte tochtersse by der weth geaccordeert worden die goeden, die hy oft sy alsoo in tocht besidt, te belasten met soo vele erfrenten als naer voergaende informatie, daerop gerechtelijck te nemen, van noode bevonden worden, om sulcken wercken tamelijck ende prouffijtelijck te maecken. Welcke renten den tochtenaer oft tochtersse, sijn oft haer leven

p. 124

lanck moet draeghen, ende alle de hooftpenninghen daeraf gecomen wel getrouwelijck bekeeren ende employeren in de wercken voerschreven, ende daeraf den erfman ofte de weth doen wettighe rekeninghe, ende voer al des voerschreven is stellen suffisante cautie.

5. Item, een tochter ofte tochtersse is schuldich te betaelen alle chynsen, renten ende lasten uyte goeden gaende, gevallen ende verschenen tot sijnen ofte haeren sterfdaghe excluys, ende indien hy oft sy des in gebreke waere, soo datmen op de goeden procedeerde met daghementen, ende hy oft sy de selve niet af en dede ende betaelde, met cost ende commer, voer den tweeden daghemente, mach d'erfman selve dan de proceduere schutten, ende oplegghen cost ende commer; ende indien die tochter oft tochtersse, by den erfman daeraf geadverteert, binnen ses weken daernaer den selven erfman niet en restitueert de voerschreven costen ende lasten, mette wettighe costen by hem erfman daeromme gedaen, sal d'erfman sulcke goeden voertaen houden voer sijne erfve, sonder den tochter oft tochtersse daeraf yet te derven geven.

6. Item, een tochtenaer oft tochtersse en mach gheene boomen van herden houte, noch ooftboomen afhouwen, noch oock strunckhoudt ofte vreden, ten waere verdrooght, ende aen alle de selve niet voerder houwen dan d'axe ende houmes gegaen heeft ende behoirt te gaen, noch oock schaerhout van bosschen voerder oft anderssints houwen dan ten behoirlijcken tijde, als elsen, esschen ende gelijcke, ten seven jaeren, eycken, bercken, ende dierghelijcke ten acht jaeren, ende met getijdighen saisoene, als d'winter werck in sijnen tijdt, ende d'meywerck in sijnen.

7. Item, een tochter oft tochtersse mach houwen opgaende abeelen, elsen, roode kerseleeren, buecken, esschen, populieren ende willighen, ende daeraf disponeren naer sijne oft haere geliefte, soo wanneer die houbaer zijn, dat is te weten, als die vijf voeten boven d'eerde, zijn vadems ende voets dicke, beloopende ses voeten, ende anders niet, behalven verdroochde boomen, die hem oft haer competeren.

8. Item, een tochter oft tochtersse is schuldich voer alle verdroochde boomen, mede ook voer alle andere die hy oft sy, naervolghende des voor schreven is, afhouwen mach ende afhoudt ofte laet afhouwen, terstont naer t'selve houwen bequamelijck te doen planten voer elcken boom twee goede

p. 126

jonghe boomen van den selven sappe ofte qualiteyt, ende die wel doen bewaeren ende gaedeslaen.

9. Item, als een tochter oft tochtersse aflijvich wordt naer dat de vruchten van goeden ,die hy oft sy in tocht besidt, getijdich zijnde, afgedaen ofte gevelt zijn, moeten sulcke vruchten volghen den erfghenamen van den tochter ofte tochtersse, ofte hunnen sterfhuyse, soo verre sulcken goeden ter hellichtwinninghe uytgegheven, ofte by den tochter ofte tochtersse bedreven, gebouwt ende gewonnen waeren; d'welck oock verstaen wordt van hoey van maeybempden, van fruyte, van boomgaerden, ende van den wijne van wijngaerden, die de tochter ofte tochtersse selve houdt, ofte ter hellichtwinninghe uytgheeft.

10. Maer soo verre die verpacht ofte verhuert waeren met termijnen ende valdaeghen van betaelen, ende den tochter oft tochtersse den selven dach ofte daeghen niet en overleefde, soo compt oft comen die termijnen, vallende naer des tochters oft tochtersse aflijvicheyt, den proprietaris van de goeden. ende niet den erfghenaemen van den tochter oft tochtersse.

11. Item, een tochter oft tochtersse en mach die vijvers niet aftrecken ende visschen dan ten gewoonlijcken tijde, ende moet dan daerinne handelen gelijckt behoort, laetende daer alle behoirlijck spijssel, ende doende de vijvers braken ende reynighen, naer behoiren.

12. Item, een vrempt tochter ofte tochtersse, daeraf suspicie waere dat hy oft sy de goeden anders souden administreren dan boven verclaert is, moet daervoere cautie stellen, ter moderatie van de weth.

13. Item, een tochter oft tochtersse gebruyckende vlieghende erfve in tochte, moet die taemelijck gebruycken, ende anders niet, ende naer sijne aflijvicheyt de selve laeten ende doen volghen de ghene die de selve competeert, ende daervoer cautie stellen, ter moderatie van de weth, des versocht zijnde.

14. Item, een proprietaris ofte erfman van eenighe goeden, huysen, chynsen ofte renten, daer een ander d'erftocht aen heeft, en mach sijne

p. 128

proprieteyt ofte erffelijcheyt daeraf niet vercoopen, versetten, cederen, transporteren, belasten ofte becommeren, ofte ook daeraf by testamente ofte anderssints disponeren, by wat manieren dat het zy, sonder byzijn, consent ende wille van den tochter ofte tochtersse. Maer van gronden van erfve, renten ende pachten daer maer een naeckt oft vreempt tochtenaer af en is, mach die proprietaris sijnen erfdom vercoopen, belasten, alieneren ende naer sijne beliefte disponeren, sonder byzijn, consent ofte wille van den tochtenaer ofte tochtersse, behalven dat daermede den tochtenaer oft tochtersse in hunne tocht gheen prejudicie, schaede, achterdeel noch molestatie en can noch en mach gebeuren, ende dat oock geduerende d'leven des tochters oft tochtersse de rentieren van alsulcke vercochte ofte bekende renten, voer gebreck van betalinghe oft anderssints, op de voer schreven proprieteyt niet en moghen procederen by daghementen ofte anderssints, maer eerst naer de doodt des tochters oft tochtersse.

CAPITTEL XIV.

VAN VERSTERFFENISSEN, SUCCESSIEN, SCHEYDINGHEN ENDE DEYLINGHEN.

1. In successie van de rechte linie comen de kinderen ofte descendenten altijt in de plaetse van heure ouderen, als representerende heuren persoon.

2. Item, in goeden comende oft verstervende van vader ende moeder, ofte andere adscendenten, soo wel have, erfve als vlieghende erfve, succederen die kinderen, soo sonen als dochteren. hoofts ende even gelijcke, ende de kintskinderen staecxgewijse.

3. Item, de kinderen, willende succederen haeren ouders, daer meer kinderen van gelijcke qualiteyt zijn, moeten naer de doodt van den lest levenden van de selve ouders inbrenghen t'ghene hun van hunnen ouderen ten houwelijcke gegheven is in vlieghende erfve, erfgoederen, renten ende pachten, penninghen ofte andere meublen, in plaetse van renten ofte hooftstoele, te weten het capitael alleene, ende niet de prouffijten daeraf gecomen, noch ooch eenighe cleederen, juweelen ofte andere oncosten van bruyloft, ten waere dat t'contrarie ofte anders ondersproecken waere.

4. Item, vader ende moeder en succederen heure kinderen oft kindts kinderen niet soo langhe als yemant in linie descendente, van dien vader.

p. 130

ofte moeder afghecomen, in leven zy; maer zoo verre hunne linie descendente geheelijck storve, sijn vader ofte moeder, dan levende, de naeste erfghenaemen van den lestlevenden kinde oft kindtskinde, ende succederen in alle goeden by t'selve kindt oft kindtskinde achterghelaeten, van wat zijde de selve goeden gecomen zijn, t'waere van des vaders, des moeders weghen, ofte anderssints.

5. Item, in successie uyter zijde ofte collaterael, van have, erfve ende vlieghende erfve, succederen ende deylen mans ende vrouwen, in eenen graet ende van eenen struycke ofte stake zijnde, hoofts ende even gelijck, ende de naestlevende in successie collaterael excludeert alle andere, niet soo naer zijnde, alsoo dat in successie collaterale representatie gheene plaetse en heeft ; ende dien naervolghende oock, onder meer andere, excludeert den broeder uyte successie van sijne broeders ende susters, ende van heure kinderen ende kindtskinderen, sijns selfs ofte eyghen kinderen, ende oock die kinderen van sijne andere broeders ende susters.

6. Item, alle erffelijcke goeden ende renten op gronden van erfve bepandt zijnde, ofte t'ghene daervoer geacht ofte gereputeert wordt, mede oock alle vlieghende erfve gecomen uyten struycke ofte van den ouderen, succederen ende gaen altijt in linie collaterale, nietteghenstaende t'ghene in den voergaenden vijfden article geseght wordt, totten struycke daeraf die gecomen zijn, ende die naeste van dien struycke excludeert d'andere van den selve struycke soo naer niet zijnde.

7. Item, in successie van broeder ende suster, excludeert den broeder ofte suster van den geheelen bedde geheelijck ende al den broeder ende suster van den halven bedde, gemerckt sy malcanderen een half ledt naerder zijn.

8. Item, den halven broeder ofte suster excludeert, in successie van haeren halven broeder ofte suster, de kinderen van de geheele broeders ofte susters van den aflijvighen, in alle goeden behalven in de erffelijcke goeden, erfrenten ende vliegende erfve, gecomen zijnde van de zijde van de ouderen, daerdoer de voerschreven kinderen den aflijvighen alleene bestaen, want die draeghen sy wech, naervolghende den voergaenden sesten article, als gaende naer den struyck daeruyt sy gecomen zijn.

9. Item, soo wanneer man ofte wijf aflijvich wordt sonder wettighe geboirte achter te laeten, soo devolveert ende versterft terstont metter

p. 132

selver aflijvicheyt, op de ghene den eersten aflijvigen, naer distinctie voer schreven, naest bestaende, de proprieteyt oft erfdom van alle erfgoeden, renten, bepant zijnde ofte daervoer gerekent, ende vlieghende erfve, van weghen des eersten aflijvigen gecomen, ofte hem alleene toebehoorende, mede oock d'eene hellicht van alle gronden van erfve, renten ende vlieghende erfve staende dien houwelijcke vercreghen, ende alle vaste proprieteyt ofte erfdom op hem gedevolveert, blijvende de lestlevende daeraf alleenelijck een naeckt tochtenaer oft tochtersse in sulcker vueghen dat, al gebeurdet dat de voerschreven tochter oft tochtersse langher leefde dan de ghene daerop de voerschreven proprieteyt gecomen ende gesuccedeert waere, dien nietteghenstaende de selve goeden, naer de doodt van den voerschreven tochter oft tochtersse, souden volghen den erfghenaemen van den voer schreven aflijvighen proprietaris, ende niet d'andere persoonen die ten tijde van de aflijvicheyt des tochters oft tochtersse even naer in grade mette selve erfghenaemen souden moghen wesen, ofte oock naerder, gemerckt dat de tochter oft tochtersse, met sijn ofte haere leven, alsulcken erfghenaemen in de successie niet en can prejudicieren.

10. Item, die lancxtlevende en heeft gheene tocht in goeden die staende den houwelijcke den eersten aflijvighen met vollen rechte noch niet en waer en gesuccedeert, als te weten in de ghene daer hy maer proprietaris af en was, ende eenen anderen tochtenaer oft tochtersse ende midts de doodt van den eersten aflijvighen gaet de voerschreven proprieteyt voerts op sijnen rechten erfghenaem, sonder dat de lancxtlevende daerinne heeft eenich recht van tocht, oft ander.

11. Item, soo wanneer d'eerste van twee gehoude sterft, achterlaetende kindt oft kinderen van den selven houwelijcke, soo devolveert ende versterft op de kinderen van dien houwelijcke (soo verre sy gehuysschen ofte eenich van hun gheene andere voerkinderen en hebben) de proprieteyt ende erfdom van alle erfgoeden, reële renten ende erfpachten, ende t'ghene daervoer gerekent wordt, met alle vlieghende erfve die de voerschreven gehoude, ende elck van hun, ten tijde van d'aflijvicheyt des voerschreven eerste stervende besaeten, t'zy die ten houwelijcke zijn gegheven geweest, oft voer ofte duerende den houwelijcke op eenighe van hun verstorven, gegheven ofte gemaeckt, ofte oock by hun, ofte eenighe van hun, staende hunnen houwelijcke, ofte te vorens vercreghen, ende tot dien oock die

p. 134

proprieteyt ofte erfdom, die eenighe van de voerschreven gehoude, in wat manieren dat het zy, ten tijde van de aflijvicheyt des eerste stervende mach gecompeteert hebben, ofte aengestorven zijn geweest, nietteghenstaende dat sy gehoude totte goeden met vollen rechte noch niet gecomen en waeren, ende dat daeraf een ander tochtenaer zy, t'zy erftochter oft naeckt tochter, in sulcker vueghen, dat de lancxtlevende de voerschreven goeden in t'geheel ofte deel niet en mach vercoopen, versetten, belasten, alieneren, ofte daeraf disponeren, oock tusschen de voerschreven kinderen.

12. Ten zy dat de lestlevende zy eene vrouwepersoon, ende dat de selve van naerhouwelijck crijghe wettich kindt ofte kinderen; want alle haere kinderen die sy achter laet, oock van twee, dry ofte meer houwelijcken, niemant uytghesloten ofte preëminentie hebbende, succederen hooftsghelijck in alle erffelijcke goeden der voerschreven hunne moeder gecompeteert hebbende ofte competerende, dat is in alle erffelijcke goeden van heuren t'weghen heur eenichsints verstorven, gegheven ofte gelegateert, ofte by heur in haeren weduwelijcken stoel vercreghen, ende in de hellicht van alle goeden, by heur oft heure mans, staende eenighe van de voerschreven houwelijcken vercreghen, soo verre daer gheene houwelijcsche voerwaerde, brieven, testamenten ofte ander wettich bescheet ter contrarien en zy gemaeckt.

13. Item, soo verre de lestlevende van twee gehuysschen, van malkan deren kinderen achterlaetende, zy manspersoon, crijghende van den naer houwelijcke noch kindt oft kinderen, en mogen de selve naerkinderen paert noch deel hebben in de goeden hiervoer in den elfsten article van dit capittel begrepen, maer blijven die geheelijck ende al den voerschreven voer kinderen, gelijck voer geseght is.

14. Ende in alle erfgoeden, reële renten ende vlieghende erfve by den voerschreven manspersoen, naer sijnen eersten houwelijcke, in eenighen weduwelijcken stoel vercreghen, ofte hem van sijnen t'weghen verstorven, gelaeten ofte gegheven, mede oock in de hellicht van alle erfgoeden ofte vlieghende erfve, by hem vercreghen staende eenighen naerhouwelijcke, succederen alle sijne kinderen, die hy heeft ten tijde van den voerschreven vercrijghe, legate ofte donatie, van wat houwelijcke die zijn gecomen, mede

p. 136

oock die ghene die hy crijcht van den houwelijcke daer sulcx in gebeurt, indien hy gehouwt zy, ofte anderssints van den naesten dan toecomenden houwelijcke, alle hoofts ende even gelijcke, indien daer gheene dispositie ter contrarien en zy.

15. Item, de lestlevende van twee gehuysschen wint met sijn lancxt leven alle die have ende meuble goeden, met allen t'ghene des daervoere gerekent wordt, ende succederen alle die kinderen van den lestlevenden, t'zy man ofte vrouwe, al zijn sy van diversche bedden gecomen, in de selve haeve ende meublen naer de doodt van den lestlevenden, hoofts ende even gelijck, ten waere dat daeraf zy contrarie dispositie.

16. Item, indien man ofte vrouwe staende heuren houwelijcke vercreghen renten op eenighe goeden van heure maeghen ofte vrienden, ende de selve goeden naermaels staende den selve heuren houwelijcke op den eenen van hun versterven, naer de aflijvicheyt van den lestlevenden gaen ende succederen de goeden op de naeste erfghenaemen van de zijde daeruyt die gecomen zijn, behoudelijck dat d'erfghenaemen van d'ander zijde daerop sullen hebben ende behouden de hellicht van de voerschreven renten, die staende het houwelijck daerop, als voer, zijn vercreghen.

17. Ende als eenighe renten by twee gehuysschen, staende heuren houwelijcke, op hunne goeden, by maniere van aflegghen ofte quitantie, gequeten, afgheleydt, doodt ofte te niete gedaen worden, succederen ende devolveren de goeden, daer die op gestaen hebben, naer de doodt van den lestlevenden, op de vrienden ende maeghen van de zijde daeraf die gecomen zijn, ofte dien de selve anderssints toebehoiren, los ende vry van de voer schreven renten, sonder dat d'andere partije ofte heure erfghenaemen, in recompense van de voerschreven aflegginghen, yet moghen heysschen.

18. Maer soo verre de voerschreven quijtinghe waere gebeurt by maniere van opdrachte, cessie ofte transport, en wordt de rente niet gerekent doot ofte te niette, maer wordt gehouden voer acquest, ende moet, gelijck andere vercreghen goeden, van gelijcke natuere zijnde, gedeylt worden.

19. Item, alle renten chynsen ofte pachten by de lichaemen van eenighe steden, vryheden, dorpen, capitulen, cloosteren, Godtshuysen, collegien ende andere dierghelijcke bekent, zijn ende worden geacht ende gehouden voer ende gelijck renten, chynsen ofte pachten op gronden van erve bepant zijnde, de welcke altesaemen worden gerekent voer grondt ofte erfve.

p. 138

20. Item, alle goeden die binnen deser stadt voer haeve ende meuble goeden geëstimeert worden, ende alle vlieghende erfve, goudt, silver, gesteente, juweelen, clenodien, gelt ende schulden competerende ofte toe behoorende eenighen sterfhuyse binnen deser stadt, jurisdictie ofte vryheydt der selver geleghen, ofte vallende, tot wat lande ofte plaetse de voerschreven partijen zijn ofte bevonden worden, succederen ende moeten gedeylt worden gelijck ofte die binnen der stadt van Loven bevonden worden.

21. Item, de lancxtlevende van twee gehuysschen is schuldich, ten versoecke van de ghene daertoe gericht wesende, te maecken ofte laeten maecken goeden getrouwen inventaris van de vlieghende erfve die in het sterfhuys mach bevonden worden.

22. Item, om te comen tot scheydinghe ende deylinghe van gronden van erfve, renten, chynsen ende pachten, verstorven van vader ofte moeder, ofte andere adscendenten, moet de ghene dien d'eerste ofte oudtste plaetse competeert, de selve, by goede specificatie van grootte, situatie, regenooten, commeren ende lasten daer uytgaende, in geschrifte overgheven den ghenen de leste ofte joncxste plaetse representerende, die schuldich ende gehouden is, binnen ses weken daernaer, indient doenlijck zy, de selve den voerschreven eersten weder over te gheven, gestelt, geset ende gedeylt in soo vele deelen gelijck daer staken deylende zijn, ende daeraf oock adverteren alle d'andere mededeylderen ; waeruyt den ghenen dien de voerschreven eerste plaetse competeert moet, binnen veerthien daeghen, ofte anderen redelijcken tijdt daernaer, sijnen voerkeuse doen, ende dat gedaen, daeraf terstont adverteren den ghenen hem in keuse volgende, de welcke binnen xiiij daeghen naer de voerschreven insinuatie, oft anderssints als voere, oock moet sijnen naerkeuse doen, ende sijnen naervolgher van sijnen keuse terstont adverteren, ende soo voorts vervolghens totten lesten toe, te weten totten ghenen, de voerschreven settinghe gedaen hebbende, den welcken blijft het resterende deel.

23. Ende daer sonen ende dochteren zijn, gaen alle de sonen altijt voer alle dochteren, elck naer sijnen ouderdom, al waeren de sonen al jongher dan de dochteren ; ende naer de sonen volghen die dochteren, elck naer hunnen ouderdom, als gaende in elcke altijt d'outste voer. Ende daer gheene sonen en zijn, volghen de dochteren malcanderen in ordre voerschreven.

p. 140

14. Item, soo verre yemant van hun deylderen metter settinghe by den voerschreven joncxten ofte lesten gestelt niet en wilde te vreden wesen, mach de selve die herstellen naer sijnen verstande, behalven dat hy sy [n] selven daerdoere de joncxte maeckt, ende hem moet contenteren met t'ghene d'andere niet en sullen willen kiesen.

25. Item, soo wanneer deylinghe versocht wordt van haeffelijcke goeden oft vlieghende erfve, gecomen uyte linie adscendente, ofte oock van haeffelijcke ofte erffelijcke goeden gecomen uyt successie collaterael, stellen d'erfghenaemen t'samen sulcke goeden in soo vele deelen als daer deylders zijn, ende dan loten sy onderlinghe daerom ; ende inghevalle sy onder hun van de settinghe niet en connen overcomen, soo verre het zy van haeve ofte vlieghende erfve, worden daertoe geroepen de gesworen schatters, die de selve op hunnen eedt even gelijck deylen, ende dan wordt daeromme geloet ; ende van erffelijcke goeden, renten, ende pachten voerschreven, worden daertoe by borghemeesteren, schepenen ende raedt, ofte anderssints by de wethouderen van de plaetsen, sekere commissarisen uyter weth gedeputeert, die, naer voergaende informatie, de selve stellen in soo vele gelijcke deelen als behoirt, ende dan wordt daeromme geloet.

26. Item, alle die ghene, in eenich sterfhuys verkeert oft geweest hebbende, moeten, des versocht zijnde by eenich van d'erfgenaemen, con dighen ende ten voerschijne brenghen alle haeffelijcke ofte meuble goeden ende vlieghende erfve, mede oock alle geschriften, munimenten ende brieven van den selven sterfhuyse, ofte die daerinne geweest hebben, die sy weten, ende van alles hun behoirlijck expurgeren by eede, sonder fraude oft list.

27. Indien eenighe erfghenaemen by vonnisse geduemt, ofte met inthimatie eens behoirlijck gesommeert zijnde, om te verstaen tot scheydinghe ende deylinghe van eenighe verstorven ofte andere gemeyne goeden, sonder wettighe redene delayeren ofte weygheringhe maecken daertoe te verstaen, moghen d'andere erfghenaemen, omitterende die delayanten ofte weygherende, metten officier ofte lieutenant, in de plaetse van den voerschreven gebreckelijcken, procederen totter scheydinghe ende deylinghe, ende vertijdinghe van de selve goeden, gelijck naervolghende des voerschreven is behoort, ende staet d'officier van heerheyden weghen, in hunnen naem, daerover, soo int deylen als int vertijden, ende van gelijcken oock van absenten diemen niet en weet waer dat sy zijn.

p. 142

28. Ende die ghene die in der vueghen voerschreven scheydinghe ende deylinghe versoeckt, soo verre de selve versocht wordt van haeffelijcke goeden ofte vlieghende erfve gecomen uyte linie ascendente, ofte van have, erfve ofte vlieghende erfve gecomen nyt versterffenisse collaterael, moet in dien gevallle doen daeghen voer wethhouderen alle d'erfghenaemen van dien sterfhuyse, ofte die hy weet ofte meynt daerinne recht te hebben.

29. Item, in deylinghen van gronden van erfven ofte renten, indien daer andere goeden ofte renten genoech zijn om te verlijcken, en salmen de goeden ofte renten niet splijten, ten waere om merckelijcke redenen, ende dat die wel deylbaer ofte splijtbaer waeren.

30. Ende soo verre die niet wel deylbaer en waeren, oft by deylinghe ofte splijtinghe merckelijck souden argher worden, behoiren de deylderen, indien sy anders niet en connen accorderen, te loten wie van hun die setten sal, ende dien t'selve valt te doen, moet die schatten ende priseren, ende dan moghen d'andere elck naer hunne cavelinghe kiesen: ofte sy d'erve voer de schattinghe behouden, ofte laeten willen den ghenen die de schattinghe gedaen heeft, den welcken schuldich is t'aenveerden t'ghene d'ander niet en willen; ende inghevalle die deylderen totten voerschreven ofte anderen bequaemen middele by hun te vinden, niet en willen verstaen, sal d'erfve by commissarissen van de weth, by voergaende informatie, gepriseert worden, ende daernaer daeraf soo vele deelen gemaeckt als behoort, laetende d'erfve onghespleten; d'welck alsoo gedaen zijnde, wordt geloet om de voerschreven deelen waernaer een yeghelijck hem dan reguleren moet ; ende dit al in erfgoeden comende uyte successie collaterael.

31. Ende soo verre des voerschreven is geviele in erfgoeden comende uyte linie ascendente, moet de ghene die, naervolghende den tweeen twintichsten artikel van desen capittel, de settinghe van sulcken goeden doen moet, oock schatten, priseren ende stellen den grondt, gelijck voer gesecht is. Ende dan hebben d'andere hunnen keus daeraf gelijck van d'andere goeden int selve artikel geruert.

p. 144

CAPITTEL XV.

VAN TESTAMENTEN.

1. Een yeghelijck is geoirloeft te disponeren van sijne goeden geleghen binnen de jurisdictie ende vryheydt van Loven, mede buyten, alomme onder den ressorte der selver stadt, by maniere van testamente ofte uytersten wille, voer schepenen ofte voer notaris ende getuyghen, soo hem best belieft, soo verre hem t'selve van geschreven rechts weghen ofte by dese costuymen niet en zy geïnterdiceert.

2. Item, en is te Loven aengaende de testamenten gheene notable costuyme, maer worden de selve gereguleert naer de geschreven rechten, behalven dat te Loven ende onder het ressort yemant mach sterven pro parte testatus, et pro parte intestatus, ende dat t'ghene, daeraf d'aflijvighe niet en heeft gedisponeert, volght ende succedeert als ofter gheen testament ghemaeckt en waere, ende dat de gehoude persoonen d'een sonder d'ander, ofte sonder malckanders consent, niet en moghen disponeren in prejudicie van den landtrechte, den eenen in des anders goeden ende sterfhuys competerende.

CAPITTEL XVI.

VAN BASTAERTKINDEREN.

1. Soo wanneer bastaerden sterven sonder wettich oir achter te laeten, aenveert den heere hun achterghelaeten goet, behoudelijck, indien een bastaert, gehouwt zijnde, eerst sterft, dat de lestlevende behoudt ende heeft alle de haeffelijcke goeden alleene, ende de tocht in alle des aflijvighen goeden, ende alle voerder recht den lestlevenden naer deser stadt recht competerende.

2. Ende en moghen geenderhande bastaerden van hunne goeden testeren sonder consent ende octroy van den hertoghe van Brabant.

3. Maer moghen die in hun leven wel gheven, cederen ende transporteren dient hun gelieft.

4. Item, een bastaert en heeft gheen recht van versterffenisse ofte successie, noch in de rechte linie, noch uyter zijde, maer moghen hem alder

p. 146

hande goeden wel worden gelegateert, gelaeten ende gegheven, behoudelijck dat vader ende moeder hun maer en moghen laeten gemodereerde alimentatie.

5. Item, die comen uyten struyck van bastaerdije, al zijn de selve wettich, en moghen hun maeghschap van wettighen bedde gecomen, niet succederen.

6. Item, eene vrouwe ongehouwt is gelooft by haeren eedt, dien sy doet ende vercleert op haeren aerbeyt, te noemen den vader van heuren kinde, wanneer den man bekent. met haer te doen gehadt te hebben binnen den tijde genoech corresponderende op de conceptie van den selven kinde, ofte dat sy tselve can bewijsen.

7. Item, soo verre den man t'selve ontkent, ende de vrouwe dat niet bethoonen en can, soo moet den man, ten versoecke van de vrouwe, hem by eede expurgeren, ende affirmeren, binnen den tijt voerschreven met haer niet vleesschelijck geconverseert te hebben.

8. Item, alle onwettighe ofte bastaertkinderen moeten by de moeder onderhouden worden d'eerste half jaer, ende by den vader het tweede, ende soo voerts van halven jaere te halven jaere, de moeder voer ende de vader naer; ende soo verre eenich van beyde gehoudt sy, oft oock naermaels houde, die sulcx waere, ofte eerst sulcx dede, moet van dan voertaen t'voer schreven kindt t'sijnen coste ende laste alleene houden.

9. Den man moet altijt der vrouwen geven voer heur kinderbeddegelt vijfthien Rhinsguldens.

10. Item, eene vrouwe mach altijt de naeste wesen om haer bastaertkindt te houden, soo verre sy 't houden wilt op haeren cost ende sonder cost van den vader, ende anders niet, ten waere den vader eenighe merckelijcke redene thoonde, waeromme de moeder t'kindt niet en behoirde te houden.

CAPITTEL XVII.

VAN LEENEN.

De leenen geleghen binnen der stat ende onder het ressort van Loven worden geregulcert naer de leenrechten, ende oversulcx en wordt daervan hier niet gedisponeert.

p. 148

DOEN TE WETEN dat wy, de saecken voerschreven overghemerckt, hebben, uyt onse gerechte wetentheyt, authoriteyt ende volle macht, voer ons ende voer onse naercomelinghen, hertoghen ende hertoghinnen van Brabant, geaggreert, geconfirmeert ende gedecreteert agreeren, confirmeren ende decreteren by desen de voerschreven costuymen ende usantien, in der formen ende manieren soo die hier boven gestelt ende geredigeert zijn by geschrifte, willende ende ordonnerende dat die sullen worden onder houden ende geobserveert voer weth ende costuymen onser voerschreven stadt van Loven ende van haeren ressorte, ende dat alle de voerschreven poincten ende articlen voer sulcx sullen moghen worden geallegheert ende voertsghebrocht in rechte ende daer buyten, sonder dat voertaen van noode wesen sal de selve anders te bethoonen ende verificeren dan by extract geteeckent by een van de pensionarissen ofte secretarisen der voerschreven stadt, d'welck volcomen geloove sal gegheven worden. Ordonnerende voerts, datmen, in t'ghene by de voerschreven articlen niet gedisponeert, sal volghen de gemeyne geschreven rechten, sonder naermaels eenighe andere costuymen ofte usantien der voerschreven stadt ende ressorte te moghen introduceren oft poseren dan die hier boven gestelt zijn, behoudende nochtans t'onswaert, ende aen onse naercomelinghen, hertoghen ende hertoghinnen van Brabant, d'interpretatie, veranderinghe, ampliatie ofte restrictie van allen ende elcken der voerschreven poincten ende articlen, t'allen tijden als wy sullen bevinden onsen dienst ende de gemeyne welvaert der voerschreven stadt ende ressorte, borgherenende inwoonderen van dien sulcx te verheysschen. Verclarende boven dien, dat wy niet en verstaen, onder het decxsel van de voerschreven costumen ende usantien, te prejudicieren ofte derogeren onse rechten ende hoocheden in eenigher manieren. Ontbieden ende bevelen daeromme by desen, onse seer lieve ende getrouwe die cancelier ende luyden van onsen voerschreven rade van Brabant, meyer, borghemeesteren, schepenen ende raeden onser voerschreven stadt van Loven, midtsgaeders allen de rechteren ende officieren van haeren ressorte, ende alle andere onse ondersaeten, teghenwoerdighe ende toecomende, wien dit aengaen mach, hunne stadthouders ende elcken van hunlieden in t'sijne, dat sy onse teghenwoerdighe ordonnantie ende alle poincten ende articlen boven verclaert, ende elck van dien, onderhouden

p. 150

ende observeren, doen onderhouden ende observeren, eeuwelijck ende volcomelijck, naer haere forme ende innehouden, sonder daer teghen te gaen oft laeten geschieden, onder wat pretext dat het soude moghen wesen. Executerende neerstelijck de penen ende boeten teghen d'innebrekers der selver ordonnantie, sonder dissimulatie oft verdrach. Ende ten eynde dat een yeghelijck betere kennisse mach hebben van dese onse authorisatie, confirmatie, approbatie ende emologatie van de voerschreven costuymen ende usantien, hebben wy de wethouderen onser voerschreven stadt toeghelaeten ende gepermitteert, laeten toe ende permitteren by desen, dat sy de selve, behoirlijck vercondicht, gepubliceert ende ten registre gestelt zijnde, sullen moghen doen drucken by eenen gesworen drucker van onse landen van herrewaertsover: want ons alsoo gelieft. Ende opdat al t'selve goet, vast, ende gestadich blijve ten eeuwighen daeghe, soo hebben wy onsen grooten zeghel hieraen doen hanghen, binnen onser stadt Brussel, den vijfden dach der maendt van januario, int jaer Ons Heeren duysent zesse hondert ende tweeentwintich. Geparapheert PE. Vt. Onder staet: By den Coninck, in sijnen raede, onder teeckent C. WIJFFLIET. Ende is geseghelt met eenen grooten rooden zeghel, uythanghende in eene coerde gevlochten van roode ende witte zijde. Ghepubliceert ter puyen af van den stadthuyse van Loven, op den twintichsten februarij des jaers sesthienhondert ende tweeentwintich, ten overstaene van heer Louis vanden Tympel, riddere, meyer, joncker Jan vander Vorst, heere van Winghe, Nil, Pireux, etc., Jan Willemarts, borghe meesters, joncker Loys van Schore, eerste schepene, joncker Jacques Roeloffs, Jan van Beringhen, medeschepenen, joncker Philips van Schore, joncker Daniel van Assche, joncker François de S. Victor, heere van Bommelette, Carel de Roovere, Peeter vander Hoffstadt, Cornelis Bogaerts, raiden, by my der selver stadt pensionaris. Ende is onderteeckent

J. SYLVIUS.

II.TAFEL

VAN DE CAPITTELEN DER COSTUYMEN VAN LOVEN.

CAPITTEL	I.	Van officien, jurisdictie ende administratie van justitie binnen der voerschreven stadt	4
	II.	Van vrede te gheven	22
	IlI.	Van arrestamenten ende apprehensien om civile saecken	28
	IV.	Van daghementen, ende andere proceduren voer reële renten, chynsen, ghichten, keuren, ende andere gelijcke rechten	32
	V.	Van jaerlijcksche betaelinghe, qualiteyt ende nature van renten ende pachten, beyde erffelijck ende ten lijve, ende van het aflegghen der selver	54
	VI.	Van heerlijcke chynsen, ghichten, keuren, peertskeuren, loessinghen, hellichtwinninghen, derde, vierde schooven, endeandere ghelijke rechten	70
	VII.	Van beleyden, besetten, afpandinge ende andere rechtvoirderinghe vallende uyt personele actien ende obligatien	74
	VIII.	Van leveringhe op panden	76
	IX.	Van contracten, obligatien, transporten, bekentenisse van renten, borchtochten ende dierghelijcke	80
	X.	Van calengieringhe ende naerderschap	90
	XI.	Van hueringhen	106
	XII.	Van rechten den gehouden lieden aengaende	112
	XIII.	Van rechten den tochtenaeren competerende, ende van de reparatien die sy schuldich zijn te doen	122
	XIV.	Van versterffenissen, successien, scheydinghen ende deylinghen.	128
	XV.	Van testamenten	144
	XVI.	Vau bastaertkinderen	144
	XVII.	Van leenen	146

---

[1] COUTUMES DE LA VILLE DE LOUVAIN. Coutumes de Brabant. Quartiers de Louvain et de Tirlemont. COUTUMES DE LA VILLE DE LOUVAIN.TEXTE (1). D'après la première édition, intitulée Costuymen der stadt van Loven ende van haeren ressorte. Tot Loven, by Henrick van Hastens, der stadt ende academie boeckdrukker, 1622 (petit in 4°). V. le Rapport de M. le conseiller de Cuyper, dans les Procès-verbaux des seances de la Commission, t. IV, p. 40.

[2] Lisez op geslaeghen, en deux mots