ANNEXES AUX COUTUMES DE LA VILLE DE BRUXELLES.

STATUT SUR LES TUTELLES.

TEXTE.

Ordinantie opt statuyt vander momborien vanden weesen, by maniere van vercleringe.

Op zekere twyfele ende donckerheiden spruytende buten [vuten] statute voirmaels gemaect optmomborie vanden weesen, ende om tselve statuyt ende tregiment vanden weesen badt ende gestenteliker onderhouden te wordden, is byden borgermeesteren, scepenen, rentmeesteren raetsluiden ende den gemeynen raede der stad van Bruessel, overdragen, gestatueert ende gesloten tghene dat hier na volght:

Inden yersten, opt ghene dat inden xxviisten pointe vander ordinancien ende statute der momborien voirgeruert onder d'anderen steet begrepen, dat een yegelic particu-

p 240

leer momboir, soe wanneer syn weese voliaert ende de momborie voleynt sal syn, sculdich is een generael rekeninge te doene van allen sinen bewynde, ende die gedaen synde, te bewyzene der weesen alle hueren goede, ende dan ter stont op te leggenen alle tgene dat hy meer ontfangen sal hebben dan uutgegeven.

Item, is in manneren van vercleringen overdragen ende gesloten, als boven dat alle particuleeren momboren vanden weesen totten regimente ende besorge van deser stad behoerende, die nu ter tyt tregiment vanden weesen ende de administracie van hueren goeden hebben, huere yerste navolgende rekeninge selen doen van hueren ontfange ende uutgevene tot sente Andriesmisse naestcomende, ende van dan voirtane altoes hueren rekeninge maken , beghinnende te sente Andriesmisse ende te sente Andries misse eyndende. Ende die rekeningen selen sy van jaere te jaere moeten doen ende overbrengen voir de oevermomboren daer na, tusscen half meerte ende uutgaende meye ombegrepen. Ende oft gebuerde, dat ennige weese voliaert worde, soe sal nochtan de particuleer momboir tregiment van hueren goeden behouden, ende daer af ontfang ende

p 241

uutgeven ende volcomen rekeninge maken tot sente Andriesmisse daer naest volgende, als de weese tot sinen volcomenen jaren sal comen syn; het en ware dat de selve weeze, nae d'oirdinancie ende statute vander momborien, tot religioene oft totten state vanden huwelike hem betrocke; dwelck oft alsoe geschiede, sal de momboir daer na terstont syn rekeninge doen moigen, ende der weesen huere goede bewysen, ende overgeven tghene dat hy meer ontfangen sal hebben dan uutgegeven. Ende desgelyx sal de momboir, die syn weeze aengenomen heeft in sinen coste, die moeten bliven houdende, op dat der weesen ende sinen vrienden gelieft, ende den oevermomboeren oirboir dunct, alsoe lange als de particuleer momboir tregiment vander selve weezen goeden hebben ende dragen sal, te wetene, tot sente Andriesmisse na dat de weese tot sinen voliaeren comen sal syn het en ware dat de weese hem tot religioene oft state van huwelike, als boven, betrocken sal hebben.

Item, inde voirs. oirdinancie vander momborien is begrepen : dat alle particuleeren momboirs vanden weesen jaerlyx huere rekeningen selen moeten doen voere de oevermomboers van allen hueren be-

Coutumes de Brabant. - TOME I.

p 242

wynde, tusscen halfmeerte ende uutgaende meye, ende men bevynt dat eenige den tyt laten verstryken sonder rekeninge te doene, ende d'meeste deel vanden particuleeren momboirs beyden tot omtrent uutgaende meye eer-sy huere rekennigen overbringen, alsoe dat mense alle voer sente Jansmisse gevuechgelic niet gehoeren ende gevisiteeren en can ende om hier tsegen te versiene is overdragen ende gesloten, als boven dat alle particuleeren momboeren vanden weesen voirtane huere rekeningen vanden voirgaenden jaere selen moeten overbringen den oevermomboeren tusscen halfmeerte ende ingaende [mey]. Ende oft zy des niet en daden, soe sal elc van hen, daert ghebreck inne ware, hebben vervuert [verbeurt], van syns selfs goede, sonder weesenlast, thien s(tuivers) ouder groete; bekeerende daer af d'een derdendeel tsheeren behoef, d'ander derdendeel ter stad behoef ende tderdde derdendeel voer den clerc ende den knape vanden oevermomboeren. die dat op hueren eedt selen moeten voirtbringen; ende nochtan sal de particuleere momboir, niet wederstaende der voirs. boeten, sculdich syn voer uutgaende mey syn rekeninge over te gevene op sinen eedt; ende oft de oevermomboiren alle de

p 243

rekeningen van hueren tyde voir sente Jansmisse niet gehoeren, gevisiteeren ende rypelie geexamineren en consten, soe selen sy nochtan dat sculdich syn te doen tyerst dat sy dat vuechgelee selen connen ende moegen doen. het sy voer sente Jansmisse oft daer nae, ende niet eer en selen sy van huerrer officien ende eede ontlast weesen, voer dat sy alle de rekeningen vanden bewynde ende regimente der goede vanden weesen gedragen ende gehadt binnen hueren tyde gehoert, rypelee gevisiteert, ontfaen, ende alsoe verre alst in hen is, gesloten selen hebben.

Item, oft de moeder oft andere mage vanden weesen in momborien staende, begheerde te hebbene copie vander rekeningen by den particuleeren momboir overgegeven, soe sal der oevermomboeren clerc, by wetene van sinen meesters, hen de voirs. rekeningen moegen lesen alsoe dicke als des behoeren sal. Ende oft de voirs. moeder ofte mage eenige sunderlinge pointe ende articulen daer inne bevynden, gedragende tsegen tproffyt vanden weesen, ende sy daer af copie begheerden, dat selen de oevermomboeren hen moighen consenteren, om van aller gelegentheit wel geinformeert te wordene ende

p 244

tproffyt vanden weesen volcomelic te besorghene.

Item, es voirt geordineert ende overdragen als boven, dat de particuleeren momboren vanden weesen selen moigen setten enen rentmeester oft diener, die der weesen renten ende sculden inne heffen sal ende betalen, ende daer af den voirs. particuleeren momboren goede rekeninge ende bewys doen ende desen rentmeester oft diener selen de momboren van sinen arbeyde metter weesen goede redelic moigen loenen. Ende alst gebuert dat de momboren hier binnen der stad oft huerre vryheit selve der weesen goede moeten verantwerden inden rechte, oft andersins inden oirboer ende proffyte vanden weesen becommert syn, soe en selen sy daer af eghenen cost oft verlett hebben noch rekenen ten laste vanden weesen maer als sy inden oirboer van den weesen selve moeten trecken buyten der stad ende huerre vryheit, oft oic als sy elswaire buycvast woenachtich syn ende sy om oirboer vanden weesen van buyten der vryheit hier binnen comen moeten, soe selen sy moigen rekenen ten laste vanden weesen alsoe vele sdaeghs als sy na hueren staet hebben souden, oft sy ten versueke van partien bedwongen waren hier te comene

p 245

omme gethuychgenisse te dragene hier inden rechte, te wetene: te peerde IIII oude groete, te wagene IIII oude groete, ende te voete II oude groete, ende elken na gelegentheit van sinen state ende alsoe hy gegewoenlic is te treckene in syns selfs saken.

Item, om d'oirdinancie vander voirs. momborien ten besorge vanden weesen badt ende gestenteliker onderhouden te wordene, is overdragen als boven : dat de sesse oevermomboeren altoes enen dach in elcke weke selen vergaderen opter stad huys, te wetene des saterdaeghs, ten waere dan heylich dach, ende soe souden sy dan te voeren des woensdaeghs moeten vergaderen, op dat een yegelic, van saken der momborien aengaende, hen dan tsamen ende bereet mach vynden; ende van halfmeerte tot sente Jansmisse, selen sy alle weeken moeten twee daghe vergheeren, te wetene, des woensdaeghs ende saterdaigs ; ende oft dan heylege dage vielen, soo selen sy inde selve weeke andere dage daer toe moeten nemen tot hueren gerieve, om de rekeningen vanden particuleeren momboren tontfane ende die rypelic te examineren ende tproffyt vanden weesen daer inne te besorgene, alsoe sy van huerren officien ende eedts wegen sculdich syn te doene. Ende op dat sy te willichliker ende te ernsteliker tot desen saken ende laste verstaen, soe selen sy met hueren clerckjaerlyxs hebben vanden gemeynen goede der stad van Bruessele twee ponde ouder groete, op alsulcke oirdinancie, dat elc van hen [die] ten voirgen. gesetten dagen ende ter behoirliker uren in huerre camere compt ende blyft, hebben sal elex daeghs enen stuver. Ende soe [wie] van hen versuympt dan daer te eoemene oft te blivene, die sal voir elken dach verbueren enen stuver, van syns selfs goede te betalene, ende dien sal bekeert worden int gemeyne.

Item, noch is overdragen, als voer, dat de stad den amman bidden sal omme enen ammansknape, die ten voirgen. dagen gehouden sal syn by den oevermomboeren te comene ende te dagene de ghene die de selve oevermomboeren behoeven selen voir hen te hebbene; ende des- gelycx sal hy dagen, ten bevele van

eenich vanden oevermomboren, alleandere, die de particuleeren mom-boeren oft andere partien begherenselen selen voir de oevermomborengedaecht te wordene van saken huer-ren officien ende bewynde aen-gaende; ende dese ammansknape sal daer af heffen syn salaris, gelycoft hy de partien daeghde ten bevele

p 247

vander wett, ende altoes ten costevanden ongelike ende daer toe salhy hebben tsestedeel vanden broe-ken, die vallen selen vanden parti-culeeren momboeren die huerrerekeningen versuymen over te ge-vene ten tyde boven vercleert.Item, oft gebuerde dat de ghenedie aldus voer de oevermomborengedaeght worden, sonder redelicontschout te doene, oft dat eenigeparticuleeren momboirs oft yemandtanders den oevermomboren onge-hoirsam ware, ende niet en dade often liete tghene dat die oevermom-boirs hem bevalen oft verboden, insaken der momboren ende huerrenofficien aengaende, soe selen dieoevermomboeren dat brengen byder wet, ende die sal daer op moe-ten versien alsoe na alle gelegentheitdaer toebehoeren sal, ende emmersalsoe dat de eere vanden oever-momboirs daer inne sal wordenverwaert.

Item, hebben de oevermomboersgevraecht : als de weese sal synvoliaert, te wetene. dmeysken vyf-thien jaer ende tknechtken ach-tien jaer volcomelic out, ende senteAndriesmisse daer naest volghendesal syn geleden, oft sy dan huereselven ende huere goede voirtaenregeren sal na huerre gelieften? Endedat point is noch verhouden omme

p 248

by den heeren nu synde daer oprypelec gelett te wordene ende hueravys daer sy [daer enP] teynden tebrengene by den raede vander stad.Dese voirs. pointen waeren geslotenende overdragen als voer, opten xxendach van junio anno XLVI.

STATUT ARCHITUTÉLAIRE.

Alzoo de voorgaende ordonnan-tien gemaekt op de momboirye vande weezen dezer stad bevondenworden, mits het verloop van tyd,gegaen te zyn buyten gebruyk inverscheydene poincten, ende dat de-zelve voor een deel noodzakelyk zyn,vereyschende eenig redres, veran-deringe ende correctie, zoo is 't datmyne heeren den amptman, borge-meesteren, schepenen, tresoriers,rentmeesteren ende raed der stadvan Brussel, willende daerin verzientot het meeste profyt ende oorboorder voors. weezen, daerop alvo-ren gehoord d'overmomboiren dezer

p 249

stad, hebben geordonneerd endegestatuëerd om in 't stuk der voors.momboirye voortaen onverbrekelykonderhouden te worden, de naer-volgende poincten:

Statuet van de overmomboirye geë-maneerd door de heeren amptman,borgemeesteren, schepenen, treso-riers, rentmeesteren ende raeddezer stad.

1. In den eersten, dat den vaderende moeder, zoo lang als zy beydenleven, ende den lesten van hen, deplichtige momboirye ende bewinvan hunne kinderen zullen mogenhebben ende behouden, totter tyddat zy hen tot geapprobeerden, 'tzy houwelyken, 't zy geestelykenstaet betrokken zullen hebben, 'ten ware dat, by testament, emanci-patie, of andersins behoorlyk byd'ouders anders daerin ware geor-donneerd ende verzien, of dat demoeder kwam te herhouwen, ofhaer oneerbaer droeg, gelyk hier-onder in den art. 8 naerder wordtverklaerd.

2. Ende om alle andere jongeweezen ende kinderen, geen vaderof moeder hebbende, te bezorgen,zoo zullen altyd in de voors. stadzyn ende gesteld worden zes over-

Coutumes de Brabant. - TOME I.

p 250

momboiren, waeraf de dry jaerlyksSint-Jansmisse, of ter veranderingevan de magistraet, zullen afgaen,ende zullen in hunne plaetse alsdangesurrogeerd worden dry andereovermomboiren, te weten, den bor-gemeester uyt de geslachten, deneersten schepen ende den eerstenraedsman, die dan uyt de wet afgaenzullen, met seclusie van alle andere,ende alzoo voorts van jaer tot jaer,om te zyn dat eerste toekomendeende de naervolgende jaren, over-momboiren van alle de voors. wee-zen ende kinderen, ten bezorge dervoorgenoemde stad behoorende.Ende of den voors. borgemeester,eersten schepen of eersten raeds-man bleven gecontinuëerd in dendienst van de wet, of dat zy, naer't verlaten van dezelve hunne diens-ten, uyt deze stad vertrokken, ofbinnen den tyd dat zy de voors.overmomboirye zullen bedienen,kwamen te sterven, dat de wethou-deren dezer stad in hunne plaetsezullen stellen andere gequalificeerdevan gelyke qualiteyt.

3. De voors. overmomboiren, tenaenkomen van hunne officiën, of tenlangsten binnen acht dagen naer 'tvernieuwen van de wet, zullenschuldig zyn in handen van de voors.wethouderen te doen den behoor-lyken eed tot hun officie staende.

p 251

4. De voors. overmomboiren zul-len, tot beslichtinge van alle zakende weezen rakende ende tot hunnekennisse behoorende, vergaderentweemael ter weke, te weten, deswoensdags ende zaterdags, 't enware onze Moeder de H. Kerke be-volen hadde dezelve dagen te vie-ren; in welken gevalle zy zullenmogen vergaderen den naestvoor-gaenden werkendag; alles op degagiën ende wedden by het regle-ment des jaers 1639 hun toegevoegd,te weten, die van de geslachten elkdry en negentig rynsguldens twelfstuyvers 's jaers, ende die uvt denatiën, met den greffier van devoors. overmomboiren, elk twee enzestig rynsguldens acht stuyvers.

5. Zoo verre de moeder aflyvigwierde ende den vader in het levenbleef, zoo zal den vader de momboi-rye van zyne voors. kinderen bin-nen of buyten zyne plicht wezende,behouden, al waer 't ook dat den-zelven vader hem tot ander houwe-lyk betrok. Dies zal hy, hem totander houwelyk begeven hebbende,schuldig zyn 't zelve terstond, ofimmers binnen eene maend naer hetvoors. houwelyk, aen de voors.overmomboiren te kennen te geven,ten eynde zy zyne kinderen verzienvan eenen bekwamen toeziender vande moederlyke zyde, zoo verre dien

p 252

te bekomen is; welken toezienderby d'overmomboiren zal worden ge-presenteerd aen de wet, om by hengeconfirmeerd te worden, op depene van twelfguldens by den voors.vader te verbeuren een derden deeldaeraf tot behoef van den heere, 'ttweede tot behoef van de stad, ende't derde tot reparatie van de kamerder overmomboiren ende alzoovoorts van maend tot maend, t' elkereyse te verbeuren gelyke twelfguldens, zoo lang hy daeraf in ge-brek blyven zal welken toeziender,gelyk ook de particuliere momboirs,zullen schuldig zyn te doen dengewoonlyken eed in handen vanden heere amptman of zynen lieute-nant, ter presentie van twee sche-penen.

6. Ende of den vader naer dedood van de moeder iemand ordon-neerde om van zynejonge kinderen,naer zyne aflyvigheyd, momboir tezyn, dien zal men daertoe naer desvaders doodmoeten ontfangen. Het-welk den vader zal mogen doen bytestament of codicille, 't zy voorschepenen, voor notaris ende getuy-gen, als andersins; behoudelyk dat,ten aengeven ende presentatie vande vrienden ende van d'overmom-boiren, by de wet eenen toeziendervan de moeders zyde denzelven kin-deren gesteld zal worden, ende

p 253

geëed, als voren; 't en ware dat denvader meer als eenen momboir voorzyne weezen gesteld hadde. In wel-ken gevalle by de wet, ter nomina-tie van de voors. overmomboiren,d'administratie zal gegeven endegedecerneerd worden aen dengenendien zy uyt de voors. geordonneerdemomboiren zullen goedvinden; endezullen diergelyke momboiren endetoezienders, ende alle andere by tes-tament, codicille, of andere disposi-tie geordonneerd, staen ter appro-batie van de voors. wet, ende onder-worpen zyn den eed, dien zy zullendoen in handen ende in presentie,als in den lestvoorgaenden artikelverklaerd is.

7. Maer of het gebeurde dat denvader aflyvig wierde voor de moeder,ende dat hy eenen of meer goedemannen hadde geordonneerd ommomboir of momboirs te wezenvan zyne kinderen met de moeder,of daer zonder (hetwelk hy zonderhaer consent zal mogen doen), zoozal of zullen dezelve der kinderenmomboir of momboiren gesteld endedaertoe geëed moeten worden,alzoo den vader dat geordonneerdzal hebben, zonder wederzeggenvan de moeder of iemand anders;behoudelyk dat de moeder (indienzy geene momboiresse geordon-neerd en is), toeziendersse, of, by

p 254

haren gebreke iemand van harezyde,toeziender zal worden gesteld enderespective geëed, als voren.

8. Den vader stervende zondereenige momboirs by zyn testamentof andersins geordonneerd te heb-ben, zoo zal de momboirye blyvenop de moeder van de kinderen. Endeof het gebeurde daernaer dat demoeder herhouwde, of haer oneerlykdroeg, zoo zal zy van de momboiryevan hare kinderen zyn vervallen,behoudelyk haer recht in de goe-deren ende alsdan zal men de kin-deren. ter nominatie van de over-momboiren, tot eenen momboirstellen eenen goeden man van 's va-ders zyde, ende de moeder tot eentoeziendersse, of iemand van harezyde, zoo verre zy, in haer houwe-lyk of daernaer, haer oneerbaerdroeg.

9. Den vader zal mogen eenenof meer momboiren ordonneerenvoor zyne natuerlyke kinderenende hunne goederen, dewelke ookdaertoe by de wet zullen moetengeconfirmeerd worden; ende ofden vader daertoe niemand en haddegesteld, zoo zullen de wethouderendezer stad, op het aengeven van devrienden ende van de voors. over-momboiren, eenen goeden mandaertoe moeten ordonneeren; endeal ordonneerde den vader eenen

p 255

momboir voor zyne natuerlyke kin-deren, zoo zal nochtans de wet,op het aengeven als voren, eenengoeden man stellen tot de toezichtvan de goederen der voors. kinde-ren, onder den eed van toeziender,als voren.

10. Den voors. vader, 't zy dathy ziek is of gezond, zyne zinnenandersins wel machtig wezende, zalaen zyne kinderen mogen mom-boiren stellen by testament of codi-cille, of voor schepenen, of voornotaris ende getuygen ; welke mom-boiren alzoo by den vader geordon-neerd zynde, zullen naer zyne dooddaertoe moeten geadmitteerd endegeëed worden, zoo verre den vaderbinnen zyn leven die niet en weder-roept, of dat er wettige redenenwaren ter contrariën.

11. Ende of den vader endemoeder beyde van deze wereldgescheyden waren, zonder dat denvader zyne kinderen van eenigemomboiren hadde verzien, of ookdat de momboiren by hem gekozenaflyvig wierden, of dat dezelve henmet wettige redenen excuseerden,of dat die andersins, met kennissevan zake, wierden gereprobeerd, zoozullen de heeren van de wet, ter no-minatie als voren, tot eenen mom-boir stellen den naesten mage van's vaders zyde, ende tot eenen toe-

p 256

ziender, den naesten mage van's moeders zyde, mits doende deneed, als voren, 't en ware dat devrienden van de moederlyke zydewierden bevonden nutter ende betergequalificeerd om momboir te zyn,dan die van de vaderlyke zyde; inwelken gevalle zy zullen, ten aen-geven als voren, tottoeziender stellenvan d'een of van d'ander zyde, endegelyk zy zullen bevinden te be-hooren.

12 . Indien den vader aflyvigwierde zonder zyne kinderen vanmomboirs verzien te hebben,zal demoeder 't zelve mogen doen by haertestament; wel verstaende dat den-zelven momboir of momboiren, byde moeder geordonneerd, niet enzullen der weezen goeden mogenadministreeren, dan naerdien zy, tenaengeven van de overmomboiren,by de wethouderen zullen wezengeconfirmeerd , naer voorgaendekennisse op de qualiteyt ende suffi-cientie van denzelven geordonneer-den momboir.

13. Item, of t gebeurde dat vaderende moeder aflyvig wierden zonderhunne kinderen van eenen momboirof toeziender te bezorgen, ende datmen niemand binnen deze stad, ofhare vryheyd, van wettigen beddeen vond, die den weezen in hetvierde lid, of naerder en bestond,

p 257

die tot de momboirye van de voors.weezen abel, nut ende oorboirlykzoude zyn, zoo zal daertoe aengeno-men worden eenen vremden, nutende bekwaem tot de voors. mom-boirye ende toezienderschap, teweten, zoo verre de weezen totde zeven geslachten behooren, uytdezelve geslachten, prefereerendealtyd het geslachte daerin denvader van de weezen zal geweesthebben, indien dat het de voors.wethouderen goeddunkt; ende ofde voors. weezen tot de natiënbehoorden, zoo zullen hun de voors.wethouderen eenen momboir stel-len ende eenen toeziender uyt hetambacht daerin hunnen vader isgeweest; welke respective persoo-nen de voors. momboirye ende toe-zicht onder respectiven eed zullenmoeten aenveerden.

14. Alle minderjarige kinderenstaen onder momboirye tot dertyd toe dat zy zyn gekomen tot denvolkomen ouderdom van achttienjaren, of wel dat zy zyn gekomentot den houwelyken of anderengeapprobeerden staet ende en zul-len nogtans dezelve kinderen, uytde momboirye, als voren, gegaenzynde, daerom niet mogen hunnegoeden of renten verkoopen, alië-neeren, noch belasten voor hunneacht en twintig jaren, t en zy met

Coutumes de Brabant. - TOME I.

p 258

overstaen ende aggreatie van vierhunne naeste vrienden, in gevolgevan het statuet dezer stad daeropgemaekt.

15. Zullen ook in der voors.manieren vermomboird worden nietalleen degene die van jaren, maerook degene die van zinnen kinderenzyn, te weten, die natuerlyk stomende doof zyn, alle kindsche, zotte,uytzinnige ende alle andere, die byd'overmomboiren ende wethoude-ren bevonden zullen worden desbehoevende welke momboirye zalduren zoo lang als zy dat gebrekzullen hebben, of in de voors. ziektezullen blyven.

16. Alle sterfhuyzen, successienende devolutiën van goederen, toe-behoorende absente persoonen,alhier geene behoorlyke gecommit-teerde of gemachtigde hebbende,zullen worden geadministreerd totprofyt van d'absenten, by curateursende administrateurs, ter nominatievan de overmomboiren, ende terconfirmatie van de wet, ende zullendezelve curateurs ende administra-teurs mogen verstaen tot alle ge-meyne acten van het sterfhuys,maer tot geene verkoopinge van degoeden, zoo haeflyke als erflyke,noch tot scheydinge of deylinge vanhave, erve of andersins, dan by spe-ciale commissie van de wethouderen

p 259

ende overmomboiren; ende zullendiergelyke curateurs, administree-rende der absenten paert ende goe-deren, daeraf jaerlyks rekeningemoeten doen voor d'overmomboi-ren, ende de penningen den absen-ten competeerende, met de slotenvan de rekeningen aenleggen ofconsigneeren; ende voorts allessinsanders doen, gelyk momboiren endeadministrateurs van de weezen be-hooren te doen ende dat niemand,wie dat zy, 't zy van maegschap ofandersins, van der absenten goedenende penningen iet zal wordenovergeleverd, dan alleenlyk denabsenten in persoon, of hunnen spe-cialen gecommitteerden, daertoegenoegzamelyk geauthoriseerd; allester dispositie van de wethouderenende overmomboiren voorschre-ven.

17. Dat deze ordonnantie vanmomboirye zal staen ende strekkenop ende over degene die binnendeze stad van Brussel of hare vry-heyd gezeten zyn, of welkers vaderende moeder hier ingezetenen warenten tyde dat zy stierven ende des-gelyks op ende over degene diebinnen d'amptmannye van Brusselgezeten zyn, ende die van geboortewegen tot eenige van de zeven ge-slachten behooren, of anders vaningeborene poorters gekomen zyn;

p 260

ende bovendien alle degene die demomboirye dezer stad, by advies vande naeste vrienden, zullen komente verzoeken.

18. Ende en zal van de voorge-noemde kinderen of weezen geenevrouwe de momboirye mogen heb-ben noch dragen, dan alleenlyk demoeder ; ende van den manspersoonen zal niemand momboir mogenwezen, die, naer den onderscheydvoors., behoeft zelve vermomboirdtezyn, noch ook iemand die niet vol-komenlyk acht en twintig jaren ouden is, het en ware den vader van dekinderen maer aengaende denge-nen, die, mits gebrek van zinnen,behoefde vermomboird te worden,zal de huysvrouwe haren man, endede kinderen, 't zy zone of dochter,hunnen vader of moeder mogenvermomboiren, zoo verre zy boventwintig jaren oud zyn, ende dat zyby d'overmomboiren ende de wetter tyde zynde, op hunnen eeddaertoe abel ende nut zullen bevon-den zyn, prefereerende altyd denzone voor de dochter, ende denoudsten zone voor den jongsten;alles ter discretie, ter nominatieende confirmatie als voren.

19. Den vader zal over zyne kin-deren mogen momboiren stellen alzulkemanspersoonen als hem belieft,al waer t ook dat zy geen poorters

p 261

of ingezetenen en waren, of tenbedwang dezer stad niet en stonden,'t zy datzy zyn van getrouwden beddeof bastaerden, weereldlyke of gees-telyke, behalven dat zy geen reli-gieusen en zyn maer als den vadergeenen momboir en zal geordon-neerd hebben, zoo en mag niemandvan geboorte wegen wettig momboirof toeziender zyn, noch en zullend'overmomboiren noch wethoude-ren ook geenen momboir stellen, hyen zy weereldlyk manspersoon, vangetrouwden bedde, boven acht entwintig jaren oud, ende staende tenbedwang dezer stad.

20. Zoo wie tot eenige momboi-rye gekozen ende gesteldzalworden,die zal dezelve moeten aenveerdenende dragen, ende men zal hemdaertoe by de heeren ende wetdwingen met zyn lyf ende goed, heten ware dat hy zyn zelven daertegenverontschuldigde met eenige wettigeredenen, van degene die hiernaervolgen te weten, in den eersten,dat hy boven de zeventig jaren oudis; ten anderen, dat hy ziek is, zoo-dat hy zyns zelfs goeden niet en kanbegaen noch bezorgen, ende vanwelke ziekte hy niet geschapen enis korteling te genezen ten derden,dat hy arm is, zoodat hy dagelyksmet zyns zelfs handen moet winnenwaeraf dat hy leeft; ten vierden,

p 262

dat hy bedwongen is, tegen zynendank, eene momboirye van anderekinderen of weezen t'aenveerden,die hy alnog is dragende. Met dezeof andere van gelyken of meerdereffect ende consideratie wezende,zal een iegelyk hem van de mom-boiryete moeten aenveerden mogenverontschuldigen, binnen zulken tydals hem by de voors. overmomboi-ren daertoe gesteld ende geordon-neerd zal worden.

21. Naer de dood van vader endemoeder, of naer de dood des vaders,als de moeder haer zal begeven tenhouwelyk, of haer zelven misdragen,zal een iegelyk 't zelve mogen aen-dienen ende zullen de naeste vrien-den der weezen van 's vaders endemoeders zyde (boven het devoir't welk d'overmomboiren hierin ookschuldig zyn te doen) gehouden zyn't zelve aen d'overmomboiren tekondigen, begerende dat men deweezen van eenen momboir endetoeziender zal verzien; maer of denaeste magen dat niet en dedendoen, ten langsten binnen veertiendagen, zoo zullen zy daervorenverbeuren de boete van twelfrynsguldens eens, half tot behoefvan den heere, ende half voor de

p 263

stad, ende alzoo voorts van veertientot veertien dagen, t'elken te ver-beuren twelf rynsguldens, zoo langzy daeraf in gebrek blyven, t enware dat hem daertegen iemandwettelyk of met wettelyke zakenverontschuldigde.

22. Ende om van alle sterfhuyzenbinnen deze stad ende hare vryheyd,daer weezen of andere onder mom-boirye behooren te staen, te beterde wete te konnen krygen, zullende honderdste mannen van de wykendezer stad schuldig zyn pertinentenotitie te houden van alle diergelykesterfhuyzen, die onder hunne res-pective wyken zullen komen te val-len, mitsgaders van de houwelykendie er onder dezelve wyken zullenkomen te geschieden, daer vand'eene of d'andere zyde voorkinde-ren zyn; welke notitie zy aen devoors. overmomboiren. des verzochtzynde, zullen moeten overleveren,ende dat in conformiteyt van d'or-donnantie van den 14 februarii 1601,geteekend J. Vossum.

23. Ende om te verhoeden deschade die de weezen zouden komente lyden naer de dood van vaderende moeder, door het verliezen ofverdonkeren van de bescheedenhen eenigsins rakende, zoo wordtmits dezen geordonneerd, dat denlangstlevende van vader of moeder

p 264

voors. zal schuldig wezen, naer dedood van den eersten aflyvigen,daertoe van d'overmomboiren ver-zocht zynde, over te brengen inhanden van de voors. overmomboi-ren; alle testamenten, codicillenende andere dispositiën deszelfseersten aflyvigen, mitsgaders allehouwelyksche voorwaerden endecontracten, die eenigsins zoudenmogen gemaekt zyn tusschen devoors. ouders, ende voorts alle an-dere bescheeden ende instrumentender voors. weezen in eenigerhandemanieren rakende; alles onder be-hoorlyke expurgatie van eed, byden voors. langstlevenden te doen,om by de voors. overmomboirendaervan notitie gehouden ende zulkedevoiren gedaen te worden, als zyzullen vinden te behooren.

24. Aleer den voorgenoemdenmomboir hem zal mogen onderwin-den d'administratie der weezen goe-den, zal hy schuldig zyn van allede goederen der voors. weezen, roe-rende ende onrocrende, cheynsen,renten, actiën, schulden, weder-schulden ,titelen, brieven, pampierenende munimenten, mitsgaders allenden achterstel ende jaerlyksch in-komen, ten dage van de aflyvigheydderweezen ouderen uytstaende, endeandersins hen aengaende, te makenof doen maken eenen wettigen staet

p 265

ende inventaris, ter presentiën vanden toeziender, naeste vriendenende magen der voors. weezen van's vaders ende 's moeders zyde, of,by faute van naeste vrienden endemagen, ter presentie van eenigevan d'overmomboiren, geassisteerdmet eenigen publieken persoon, 't zyvan den greffier der voors. over-momboiren of andere, met expressedeclaratie hoeveel de goeden inhuringe gelden ofgegolden hebben ;ende of den momboir daerin wetensiet aehterwaerts stak of verzweeg;ende men 't zelve in der waerheydbevond, zoo zal hy gehouden zynden weezen in 't gene hy verzwegenhadde goed te doen, ende vervallenin eene pene van nog eens zooveel, half tot profyt van den heere,ende half voor de stad ; maer of menniet betoonen en konde, dat hy datwetens achtergelaten hadde, zoo zalhy zyn zelven daeraf met den eedmogen verontschuldigen, ende daer-mede gestaen. Ende of den voors.momboir, naer 't maken van denvoors. staet ende inventaris, ietvan der voors. weezen goeden vannieuws ter kennisse kwam, dat zalhy in den voors. staet ende inventa-taris by d'andere goeden behoorlykdoen schryven; zoo hy insgelyksook zal doen of naermaels eenigegoeden de weezen toekwamen, of

Coutumes de Brabant. - TOME I.

p 266

dat zy eenige goeden verkregen;mitsgaders den tyd wanneer die denvoors. weezen toegekomen zyn, ofwanneer die zullen zyn verkregen ;mitsgaders van de vruchten endeprofyten van alle de voors. goedenzal den voors. momboir jaerlyksmoeten rekeninge doen, gelyk voor-schreven staet ; van welken voors.staet ende inventaris zullen gemaektworden dry gelyke geschriften,daeraf t een zal behouden denmomboir, het ander den toezienderende het derde d'overmomboiren,om de weezen daermede te helpent'allen tyde als zy des behoevenmogten ; welken staet ende inventa-ris de voors. overmomboiren schul-dig zullen zyn te houden secreet inder voegen voorschreven.

25. Ende zoo verre iemand ingebrek bleve van 't gene voors-schreven is te doen ende te vol-brengen, die zal daertoe gedwongenworden by de voors. overmomboi-ren by alzulke penen ende rechtvoor-deringe, zoo in hunne persoonen alsgoederen, gelyk dezelve overmom-boiren zullen geraedzaem vinden.

26. Als den momboir den voors.staet ende inventaris zal hebbengemaekt, zoo zal hy schuldig zyn deweezen te bezorgen, ende derzelvereere ende zaligheyd te voorderen,gelyk of het zyn eygen kinderen

p 267

waren. Zal ook de voors. weezenonderrichten, optrekken ende bewe-gen in deugden ende in alle goedezeden. hen leeren of doen lee-ren ter schole of ander ambacht,naer dat der weezen qualiteytbetaemt, ende naer den staet vanhunne goeden; van welke goedenhy de meesters zal mogen loo-nen ende naer de redelykheydvernoegen. Ten anderen zal denmomboir der weezen goeden welende oorboirlyk regeeren, de huyzenende hoeven van noodelyke repara-tien onderhouden maer hy en zalgeen nieuw werk mogen aenleggen,noch doen maken, zonder consentvan den voors. toeziender endeovermomboiren , ende desgelykshun goeden ter jaerscharen gevenniet langer als tot dry, zes, of negenjaren.

27. Ende of de weezen eenigehaeflyke goederen hadden, die nietoorboirlyk en waren gehouden, zoozal hy dezelve, zoo verre zy niet tekostelyk en waren, by rade van dentoeziender ende overmomboiren mo-gen verkoopen, ende de penningendaeraf komende, met het geld datde weezen andersins hebben mog-ten, moeten aenleggen aen erfelykerenten of aen erfgoeden, tot behoefvan de weezen, of dat ter koop-manschap ende ter neiringe stellen,

p 268

zoo verre den overmomboiren dunktoorboirlyk 't zelve ter koopmanschapof ter neiringe aen te leggen; totwelken eynde zal hy schuldig zynzulks by requeste den overmomboi-ren aen te geven.

28. Ende of het geviel dat deweezen eenige zekere kostelyke havehadden, die hun niet oorboirlyk enware gehouden, of eenige huyzendie te valle gingen ende die menzonder grooten kost ende kwet-singe der weezen niet en zoudekonnen houden staende, zoo zal denmomboir dezelve (maer geen andereerfgoeden) mogen ter erven geven,of verkoopen, ende de penningendaeraf bekeeren als boven ; alles byrade van den toeziender ende vand'overmomboiren, ende van vier vande naeste ende gestendigste magender weezen, van elker zyde twee,zoo verre men die hier gevoeglykvinden kan, die dat t'samentlykvoor de wet zullen moeten bybren-gen; ende of men hier de voors.magen van de weezen niet krygenen konde, zoo zal men dat de wetaendienen, die alsdan met de over-momboiren ende den toezienderverwaren 't gene dat de magen zou-den hebben mogen doen, ende denmeesten oorboir van de weezenvoortkeeren.

29. Als 't gebeurt dat de mom-

p 269

boiren, binnen deze stad of hare vry-heyd, zelve der weezen goederenin 't recht moeten verantwoorden,ofandersins in de zaken van de wee-zen bekommerd zyn, zoo en zullenzy daeraf geenen kost noch verlethebben noch rekenen tot last vande weezen. Maer als zy tot oorboirvan de weezen zelve moeten buytendeze stad ende hare vryheyd trek-ken, of ook dat zy elders buykvastwoonachtig zyn, ende dat zy om't oorboir der weezen van buyten devryheyd hier binnen komen moeten,zoo zullen zy mogen rekenen totlast van de weezen zoo veel daegsals zy naer hunnen stact hebbenzouden, al of zy, ten verzoeke vanpartyen, bedwongen waren hier tekomen om getuygenisse te dragenin het recht wel verstaende nog-tans dat zoo verre de voors. mom-boirs, binnen de plaetse van hunneresidentie, 't zy in 't maken vanden voors. staet ende inventaris,verkoopinge der meubelen goedenmet den oproep, vervolg van pro-cessen, of andersins, eenigen uytne-menden ende langdurigen arbeydende moeyte deden, zullen daerafter discretie ende goeddunken vand'overmomboiren, naer den staet,macht ende gelegenheyd van derweezen goeden, redelykerwys wor-den vergolden.

p 270

30. Alle lotingen ende deylingenvan goeden de weezen competee-rende, ende gemeyn zynde, 't zymet andere minderjarige of welmeerderjarige, zullen moeten ge-schieden voor schepenen dezer stad,by toedoen ende interventie van degezworen loters, ingevolge van ver-scheyden ordonnantiën daerop ge-maekt; ende en zullen geene mom-boirs of toezienders tot zulkdanigelotinge ende vertydinge daertoenoodig mogen procedeeren, zonderparticuliere authorisatie ende decreetvan d'overmomboiren.

31. Aengaende de scheydingenende deylingen, als de weezen zul-len wezen buyten momboirye, teweten, ten achttien jaren, zullen de-zelve moeten geschieden voor sche-penen dezer stad, ten overstaen vande vier naeste vrienden van devaderlyke ende moederlyke zyde dervoors. kinderen.

32. De weezen mogen, zonder au-thoriteyt van hunne momboirs, hunzelfs conditie wel beter maken, maerniet arger ; ende overzulks en ver-mogen zy, zonder authoriteyt vanhunnen momboir, niemanden giftente geven, noch geloften te doen, ofandersins verbinden, of erfgenaemdragen maer 't gene dat men geeftof gelooft tot hun profyt, zal vanweerde blyven, ende de voorwaer-

p 271

den die de weezen zonder hunnenmomboir met iemand aengingen ofmaekten, daermede zy beyde ver-bonden zouden zyn, als van koo-pingen, huringen of diergelyke, diezullen vast zyn ende gestade blyven,zoo verre den momboir bevindt datdaerin der weezen profyt gelegenis in welken gevalle den momboiralzulke contracten zal moeten ad-voyeren.

33. Dat eenen momboir in dennaem van zyne weezen geen gedin-gen noch processen en zal mogenaenvangen, 't zy in qualiteyt vanaenlegger of verweerder, als metvoorgaende kennisse ende toestem-minge van de heeren overmom-boiren.

34. Ende of 't gebeurde dat tus-schen de weezen ende den momboireenige zake met den rechte moestbeslicht worden, zoo zal den mom-boir daerin staen als voor zyn zel-ven, ende d'overmomboiren zullenin die zake het recht van de weezenbewaren ende dienaengaende alzulkekennisse hebben gelyk zy van oudshebben gehad ende desgelyks ookals de moeder draegt de momboiryevan hare kinderen, ende zy eenigezaken hebben daerin de moederhen wettelvk niet en kan of enmag vermomboiren, of ook bekwa-melyk niet en konde verantwoor-

p 272

den, zoo zullen d'overmomboirendaerin der weezen recht, als voren,doen bewaren, ende alle 't gene vander weezen zaken by den momboirof overmomboiren, of by dengenendie d'overmomboiren daertoe zullengeconstituëerd hebben, wettelykgewonnen of verloren, of andersinsmet recht zal gewezen zyn, dat zul-len de weezen moeten houden vanweerden behoudelyk dat de mom-boirs, of dengenen die by d'over-momboiren gecommitteerd zal we-zen, als voren, geen magt en zullenhebben compositie te maken vander weezen goederen,zonder consentvan de wet; maer al dat zy daerinzullen doen by overdragen van dewet, dat zal gehouden worden endevan weerden blyven.

35. De momboiren zullen gehou-den zyn alle jaer, ende binnen drymaenden naer d'expiratie van 'tjaer,van hunne administratie rekeningete doen voor de voors. overmom-boiren, hunnen greffier ende dentoeziender, van allen der weezengoeden, pachten, cheynsen, renten,baten ende profyten in welke re-keninge zy schuldig zullen zyn jaer-lyks te verklaren met parceelen dehave die aen de weezen gebleven isonverkocht, ende de sommen vanhet geld die tot koopmanschap endeneeringe uytgesteld zouden mogen

p 275

zyn by advis van de overmomboiren,als voren. Ende de bate daerafgekomen zullen zy schuldig zyn metde jaerlyksche renten van de wee-zen in hunnen ontfang te brengen,daeraf trekkende alle onkosten diezy aen de weezen ende hunne goe-deren binnen dat jaer gelegd zullenhebben welke kosten afgetrokkenzynde, zullen zy sluyten de sommedie voor de weezen binnen dat jaerzal overen.

36. By aldien de momboirs in ge-brek waren van alle jaren, endebinnen den tyd hiervoren geprefi-geerd, de voors. rekeninge te doen,des wettelyk van wegen d'over-momboiren verzocht zynde, zullende voors. momboirs vervallen in depene van zes guldens, te betalen uythunne eygen goeden; welke pened'overmomboiren zullen mogen doenexecuteeren by eenen gezworen die-naer des amptmans dezer stad; tebekeeren de voors. pene voor eenderdendeel den heere. het tweedede stad, ende het derde den greffierende knape der voors. overmom-boiren, die 't zelve zullen moetenvoortsbrengen; ende of de voors.momboirs de voors. rekeninge dienniettegenstaende nog niet en deden.zullen de voors. overmomboiren hendes mogen beklagen aen de wethou-deren dezer stad. die daerin zullen

Coutumes de Brabant. - TOME I.

p 274

verzien gelyk zy zullen goedvinden.

37. Ende of 't gebeurde dat de-gene die voor d'overmomboirs ge-daegd wordt, zonder redelyke ont-schout te doen, of dat eenige parti-culiere momboirs, of iemand anders,iet ten onderen hebbende dat deweezen of hunne goeden aenging,'t waer om te maken den inventa-ris ende staet, of andersins, aende overmomboiren ongehoorzaemware ende niet en dede of en lietdat d'overmomboiren hem beveel-den of verboden in zake der mom-boirye of hunne officie aengaende,zoo zullen d'overmomboiren dezelvemet redelyke penen, naer de gele-genheyd van de zake, voor d'eerstereyze mogen bedwingen ; ende zooverre zy voor de tweede reyze ingebrek waren, zoo zullen zy datbrengen by de wet, die daerop zalverzien alzoo zy, tot conservatievan de authoriteyt der overmomboi-ren, ende naer gelegenheyd van dezake, dat zullen vinden te behooren.

38. De momboirye van eenen ofmeer weezen, door bejaerdheyd ofandersins geëynd zynde, zal of zul-len den momboir of de momboirsaen de weezen, in de tegenwoordig-heyd van den toeziender ende vanvier van de naeste ende beschey-denste vrienden, te weten, twee vande vaderlyke ende twee van de

p 275

moederlyke zyde (zoo verre die tebekomen zyn), voor de voors. over-momboiren rekeninge doen van hetlaetste jaer zyner administratie,blyvende de voorgaende rekeningenalzoo gesloten; 't en ware de weezenvermomboird geweest hebbende, ofhunnen toeziender geweest heb-bende, uyt zaken van bedrog ofontrouw ende merkelyk erreur,dezelve voorgaende rekeningen wil-den contradiceeren ende wederleg-gen.

39. De laetste voors. rekeningegedaen zynde, zal den momboirschuldig zyn aen de weezen over televeren de brieven, titelen endemunimenten hunner goederen, opden voet van den staet ende inven-taris over hunne administratie ge-maekt.

40. Het originael van de voors. re-keningen zal blyven berusten tergreffie van de weeskamer, ende hetdobbel in handen van den rendant;ende in gevalle de weezen daervanook een dobbel begeerden, zal het-zelve hun gegeven worden tot hun-nen kost.

41. Als vader ende moeder beydeleven, zal den vader 't houwelyk vanzyne kinderen, met der kinderenconsent, mogen tracteeren, ofdezelvemet hunnen vryen wille mogenstellen in het klooster; ende als de

p 276

moeder ongehouwd ende langstle-vende bleef, ende overzulks wettigemomboiresse van hare kinderenware, zal zy dezelve kinderen methun consent ten houwelyk mogenbesteden, of in een klooster doen;maer by zoo verre dezelve moederkwam te herhouwen, zal zy 't zelvemoeten doen met consent van denparticulieren momboir ende toe-ziender, die, in dien gevalle, voor deweezen zullen zyn gesteld in dermanieren hierboven verhaeld, metook van de naeste ende merkelykstevrienden ende magen in beydezyden.

42. De momboiren en zullenhunne weezen, terwyl zy onderhunne momboirye staen, geensinslaten of doen trouwen met huneygen kinderen, noch met hunnebroeders noch zusters, noch methunne broeders- noch zusterskinde-ren, 't en ware den toeziender endede naeste magen van de weezendaertoe consent droegen, of, by ge-brek van de naeste ende notabelstemagen, die daertoe zouden mogenconsent dragen, by toestemmingevan de voors. overmomboiren ; maermet andere persoonen zullen zy't houwelyk van de weezen wel mo-gen bevoorwaerden ende tracteeren,of de kinderen in een klooster doen,zoo wanneer zy zullen gekomen zyn

p 277

tot bekwamen ouderdom, by wille,wete ende consent van dezelve wee-zen ende van den toeziender, metook van de naeste ende voornaemstemagen ende vrienden van beydezyden; ende zoo eenigen momboiranders zyne weezen tot houwelykbrocht, of in een klooster dede, diezal verbeuren de pene van honderdgouden kroonen in specië, te be-keeren in dryen, 't een deel voorden heere, 't tweede voor de stad,ende het derde voor de generalecaritate ende daerenboven nog ar-bitralyk gecorrigeerd worden, naerde qualiteyt van den persoon endegelegenheyd der zake.

43. By aldien iemand hem ver-voorderde te solliciteeren of te ver-leyden eenige jonge dochter, nietexcedecrende den ouderdom vantwintigjaren, met gelofteofandersinsvan met haer in houwelyk te treden,of by feyte te contracteeren houwe-lyk , zonder consent van vader of moe-der, of van de naeste vrienden endemagen der voors. dochter, in gevallezy vader noch moeder en hadde, ofvan de wethouderen dezer stad, datzulken man tot geenen tyde en zalmogen nemen of heffen eenige doua-rie of ander gewin, 't zy uyt krachtvan contract van houwelyk, naercostume van het land, by testament,gifte, overdracht, cessie of ander-

p 278

sins, in wat maniere dat het zy, opde goeden die de voors. dochter zalmogen achterlaten, alwaer 't zoodat hy, naer volbrenginge van hethouwelyk, verkreeg consent van va-der ende moeder, van de voors.vrienden ende magen, of van de wet,waerop in dit stuk geen regard enzal genomen worden. Insgelyks, in-dien eenige dochter of vrouwe haervervoorderde houwelyk te contrac-teeren met eenen zone niet excedee-rende den ouderdom van vyf entwintig jaren, zonder consent vanden vader of moeder, of van denaeste vrienden ende magen in ge-valle hy geen vader of moeder enhadde, of van die van de wet, zulkevrouwe en zal ook nimmermeer mo-gen hebben, lichten of nemen eenigedouarie of ander gewin op de goe-den die zulken man zal mogenachterlaten, 't zy uyt kracht vanhouwelyksche voorwaerde gemaekt,van costume van het land, by testa-ment, gifte, overdracht, cessie ofandersins, in wat maniere dat hetzy, alwaer t ook zoo dat, naer deconsommatie vall het houwelyk, zyverkreeg consent van vader of moe-der van de voors. vrienden endemagen, of van de wet, waerop ookgeen regard in dezen en zal wordengenomen; alles in gevolge den art. 17van 't placcaert wylen loffelyker me-

p 279

moriën ons heeren des keyzers,geëmaneerd den 4 octobris desjaers 1540.

44. Ende om de weezen te ver-lichten van overtallige kosten, enzullen tot het hooren ende sluytenvan de rekeningen van de particu-liere momboirs niet meer dan dryovermomboiren mogen geroepenworden, te weten, twee van d'ede-len ende eenen uyt de natin, 't enware zy in de voors. rekeningenmerkelyke zwarigheyd vonden; inwelken gevalle zy over de voors.rekeningen zullen mogen roepenandere hunne medebroeders, tot zul-ken getal als 't hun goeddunken zal ende zullen dezelve commissarissenmet den greffier, voor elke ure datzy daerin zullen besoigneeren, ge-nieten tot last van de weezen elktien stuyvers, op den voet van hetreglement des jaers 1639; des zaldenzelven greffier voor het apos-tilleeren, lezen ende subscribeerenderzelver rekeningen ende anderezyne noodige devoiren, t'elker urenog profiteeren andere tien stuyvers.

45. Als den voors. greffier va-ceeren zal in 't maken van staten ofinventarissen, zal van elke ure heb-ben insgelyks tien stuyvers.

46. Voor t recht van den eed vande particuliere momboirs ende toe-zienders zal betaeld worden eerst

p 280

aen myn heere den amptman, ofzynen lieutenant, die den voors. eedzullen afnemen, zes stuyvers aenden greffier van de heeren wethou-deren gelyke zes stuyvers, ende aenden greffier van d'overmomboirenvoor zyn addres ende acte t' samen,twelf stuyvers, ende voor den loonvan den knaep van de voors. over-momboiren, over zyne devoiren in't afnemen van den voors. eed tedoen, dry stuyvers.

47. Ende zullen de voors. over-momboiren geen applicaet op re-questen voortaen mogen geven totverkoopinge van weezen goeden ofandersins, dan in de vergaderingevan de voors. overmomboiren, dieten minsten zullen moeten wezendry in het getal; ende zal elk vanhun dryen, voor hethooren van dentoeziender ende naeste vrienden,ende de zake, gelegenheyd endestaet der weezen, ende alzulke zwa-righeden als daerop zullen geryzent'examineeren, voor het recht vanhet gedragen consent, hebben drystuyvers en halven ende den gref-fier, voor 't aenteekenen van d'opi-niën der vrienden, 't stellen derapostillen van consent, registreerenvan requeste ende alle apostillendaerop staende, met de stukken(1) Lisez : la mise de l'apostille de consentement.

p 281

daertoe dienende, vier en dertigstuyvers, ende den knaep voor zynedevoiren twee stuyvers, in den ver-stande dat d'arme weezen gediendzullen worden gratis.

48. Item, zullen de voors. over-momboiren tot het vergaderen vanhun collegie ende andere hunnediensten, mitsgaders tot het ont-bieden ende dagen van de particu-liere momboirs ende andere per-soonen in hunnen dienst noodelykwezende, mogen stellen eenen mans-persoon naer hun goeddunken, dievoor het vergaderen van de voors.overmomboiren, 't halen of dag-vaerden van de voors. particulieremomboirs of andere persoonen tothet hooren of doen van de reke-ninge of andersins, zal hebben vanelken persoon twee blanken maerd'executiën die van wegen de voors.overmomboiren zullen gedaen wor-den, zullen moeten geschieden byeenen gezworen dienaer des heerenamptmans dezer stad.

Reserveerende myne heeren inalles hun verminderen ende ver-meerderen, gelyk zy naer de gele-genheyd van de zaken ende tydzullen vinden te behooren.Aldus gedaen, geordonneerd endegestatuëerd, op den 19 aprilis 1657.Ende ter grooter puyen van dezenstadhuyze gepubliceerd, ter presen-

Coutumes de Brabant. - TOME I.

p 282

tie van myne heeren den amptman,borgemeesteren, schepenen, treso-riers, rentmeesteren ende raed derstad van Brussel, op den 4 juniideszelven jaers 1657. By my, getee-kend :A. DE WITTE.

p 283

TAFEL

VAN HETGENE BEGREPEN IS IN HET STATUET VAN DE OVERMOMBOIRYE,VAN HET JAER 1657.

A

ABSENTEN-sterfhuyzen, successiën ende devolutiën, worden geadministreerd by cura-teurs ende administrateurs, art. 16.

ARMOEDE excuseert van momboirye, art. 20.

B

BRIEVEN van der weezen goederen moeten by den momboir naer zyne leste rekeningeovergeleverd worden, art. 39.

C

CURATEURS te stellen aen absenten, art. 16.

- Hunne administratie, ende hoe verre die strekt, art. 16.

D

DOCHTERS onder de twintig jaren niet te verleyden, op de pene in den artikel geroerd,art. 43.

E

EXCUSATIE van momboirye en valideert niet, dan om wettige redenen, te weten, omouderdom, ziekte, armoede, last van andere momboirye ende diergelyke,art. 20.

p 284

EXECUTIEN en mogen niet gedaen worden van wegen d'overmomboirs, dan by eenengezworen dienaer, art. 48.

G

GAGIEN van d'overmomboiren ende van hunnen greffier, art. 4.

GREFFIERS der overmomboiren, salaris in het maken van staten, art. 45.

H

HAFELYKE goederen der weezen en mogen by den momboir niet verkocht worden, alsmet consent van d'overmomboirs ende den toeziender, art. 27.

HONDERSTE LIEDEN moeten notitie houden van sterfhuyzen daer weezen zyn, art. 22.

- ook van alle houwelyken daer voorkinderen zyn, ende dezelve overleveren aend'overmomboiren, des verzocht zynde, art. 22.

HUYZEN der weezen, die caduk zyn, hoe ende wanneer die mogen verkocht worden,art. 28.

I

INVENTARIS der weezen-goederen drymael te maken, een voor den momboir, een voorden toeziender ende d'ander voor d'overmomboiren, art. 24.

- moet secreet gehouden worden, art. 24.

J

JURISDICTIE der overmomboirs strekt over degene die binnen Brussel of hare vryheydzyn gezeten, art. 17.

- of welker ouders hier ingezetenen waren ten tyde als zy stierven, art. 17.

- ook over die van de zeven geslachten, al en zyn zy geen ingezetenen, art. 17.over alle andere die dezer stad momboirye verzoeken, art. 17.

K

KINDEREN onder de acht en twintig jaren en mogen hunne goederen niet verkoopen,dan met overstaen van vier vrienden, art. 14.

p 285

L

LAST van andere momboirye excuseert van nieuwe momboirye, art. 20.

LOTINGEN van weezen-goederen moeten geschieden voor de wet, ten overstaen van degezworen loters, ende by authorisatie der overmomboirs, art. 30.

- van weezen zynde buyten momboiryen, moeten geschieden voor de wet, tenoverstaen van vier vrienden, art. 31.

M

MOEDER hertrouwd zynde, en mag hare weezen niet in staet stellen, dan met consent vanden momboir, toeziender ende vrienden, art. 41.

- blyft momboiresse van hare kinderen naer de dood van den vader, geen andermomboiren geordonneerd hebbende, art. 8.

- blyft toeziendersse van hare kinderen, of iemand van hare zyde, als den vadernaer zyne dood andere momboiren ordonneert, art. 7.

- verliest hare momboirye in cas van herhouwen of oneerlyk leven, art. 8.- naer de dood van haren man, mag haren kinderen momboiren ordonneeren,art. 12.- maer staen ter confirmatie van de wet, art. 12.

MOMBOIRS ende toezienders moeten eed doen in handen van den heere amptman, ofzynen lieutenant, in presentie van twee schepenen, art. 5.

- van natuerlyke kinderen worden gesteld by de wet, als den vader geen geordon-neerd en heeft, art. 9.

- by des vaders testament geordonneerd, moeten geadmitteerd worden, zoo verrehy die niet en heeft wederroepen, art. 10.

- worden gesteld by de wet, als den vader geenen geordonneerd en heeft, art. 11.

- te stellen aen krankzinnige, stomme ende doove, ende aen andere des behoevende,art. 15.

- Deze momboirye cesseert, cesseerende het gebrek, art. 15.

- iet wetens verzwygende in den inventaris, vervallen in eene pene van nog eenszoo veel als zy verzwygen, art. 21.

- moeten jaerlyks hunne rekeninge doen, art. 24 en 25.

- in gebrek blyvende, of ongehoorzaem zynde aen d'overmomboiren, mogen bydezelve bedwongen worden, art. 25, 36 en 37.

p 286

MOMBOIRS moeten zorgen voor hunner weezen eere, nut ende zaligheyd, art. 26.

- en mogen geene nieuwe werken maken zonder consent van d'overmomboirenende den toeziender, art. 26.

- Voor hoe lang zy der weezen goeden mogen verhuren, art. 26.Hunnen loon als zy buyten reyzen, of eenigen uytnemenden arbeyd doen, art. 29.

- en mogen geen compositie maken over weezen-goederen, zonder consent vande wet, art. 34.

- blyvende in gebrek van rekeninge te doen, vervallen in de pene van zes guldens,art. 36.

- moeten naer hunne leste rekeninge de brieven aen de weezen overleveren,art. 39.

- en mogen de weezen niet laten trouwen met hunne kinderen of magen, zonderconsent van de vrienden, art. 42.

- moeten staet ende inventaris maken van der weezen goederen, ende in wat forme,art. 24.

MOMBOIRYE duert tot achttien jaeren, of tot dat de weezen zyn gekomen tot staet,art. 14.

- geëynd zynde, moet den momboir rekeninge doen van 't leste jaer zyner admi-nistratie, art. 38.

O

OUDERS zyn wettige momboiren hunner kinderen, art. 1.- maer niet de moeder als zy herhouwt of oneerlyk leeft, art. 1.

- mogen hunne kinderen, met hun consent, in staet stellen, art. 44.

- maer niet de moeder herhouwd zynde, het en waer met consent van den mom-boir, toeziender ende vrienden, art. 41.

OUDERDOM excuseert van momboirye, art. 20.

OVERMOMBOIREN aenstellinge, ende hoe lang zy dienen, art. 2.

- doen eed in handen van de wethouderen, art. 3.vergaderen twee mael ter weke, art. 4.

- nemen kennisse van der weezen zaken, als de moeder hen niet en kan verant-woorden, art. 34.

- vaceerende over de weezen-rekeninge en mogen maer dry in 't getal zyn, art. 44.- Hunnen salaris in 't hooren van de rekeningen, art. 44.

- moeten wezen dry in 't getal om t'appoincteeren op requesten tot verkoopingevan weezen-goederen, art. 47.

p 287

OVERMOMBOIREN. Hun recht ende salaris over appoinctementen, art. 47.

-mogen stellen eenen knaep om hen te dienen, art. 48.

P

PROCESSEN van weezen niet t'intenteeren zonder consent van d'overmomboiren, art. 33.

- tusschen den momboir ende de weezen staen ter kennisse van d'overmomboiren,art. 34.

R

REKENINGE van 't leste jaer gedaen zynde, worden de voorgaende rekeningen gehoudenvoor gesloten, art. 38.

- t en ware die van bedrog of erreur wierden gearguëerd, art. 38.

- van weezen-goederen by de momboirs gedaen blyven berusten in de weeskamer,art. 40.

- 't dobbel daervan by den rendant, ende een ander by de weezen, des ver-zoekende, art. 40.

SALARIS der overmomboiren, in 't vaceeren over de rekeningen art. 44.

- van den greffier der overmomboirs in het maken van staten der weezen, art. 45.- van den eed by de momboirs ende toezienders te doen, art. 46.

- van den knaep over 't vergaderen van de heeren ende over 't roepen van particu-liere momboirs, art. 48.

T

TESTAMENTEN ende andere bescheeden de weezen rakende, moet den langstlevendeoverbrengen aen d'overmomboirs, art. 23.

V

VADER, naer de dood van de moeder, blyft momboir van zyne kinderen, art. 5.

- ook in cas vanherhouwen, met eenentoeziender van de moederlyke zyde, art. 5.

p 288

VADER mag momboir stellen naer zyne geliefte, art. 19.- mag ordonneeren, naer des moeders dood, eenen momboir voor zyne kinderen,die daertoe moet ontfangen worden, art. 6.

- Tot hem wordt gesteld eenen toeziender van de moederlyke zyde, art. 6.

- mag tot momboir van zyne kinderen stellen andere als de moeder, mits de moedertoeziendersse zy van dezelve, of iemand van hare zyde, art. 7.

- mag momboirs ordonneeren voor zyne natuerlyke kinderen, ende, by faute vanhem, de wet, art. 9.

VRIENDEN moeten overbrengen de weezen die geen momboirs en hebben, art. 21.

VROUWEN en mogen geen momboiressen zyn, uytgenomen de moeder, art. 18.

W

WEEZEN geen vrienden hebbende worden vermomboird uyt den geslachte of natiën,art. 13.

- achttien jaren oud zynde, of tot staet komende, zyn buyten momboirye, art. 14.

- mogen hunne conditie wel verbeteren, maer niet verargeren, art. 32.

- die arm zyn, moeten gediend worden voor niet, art. 47.

Z

ZIEKTE excuseert van momboirye, art. 20.