Costumen van de stad Brussel

STATUT DES DIVISIONS ET PARTAGES.

p 296

Statuyt van scheydinghe ende dey-linghe, naer het recht der stadtBrussel.

Allen dengenen die dese letterensullen sien oft hooren lesen, schepe-nen ende raedt der stadt van Brussel,saluyt, met kennisse der waerheydt.Kondt sy allen, dat wy, merckendeende aensiende dat de gedenckenissedermenschen verganghelyck is, endedat die niet wel geduerigh noch ge-stadigh blyven en magh sonder metvestigheden van brieven ende char-ten,ende omte houden in eeuwelyckegedenckenissen de poincten, rechtenende ordonnantiën, die de voors.stadt van onse oudt-voirderen ghe-useert ende gheploghen heeft te hou-den, sonder die te verwandelen oftmet roeckeloosheden te laten verdo-len oft verdonckeren soo hebben wyons besproken met d'oudtste, wysteende wroetste goede lieden van devoors. stadt, rypen raedt ende vol-komen deliberatie hierop ghehadt,de poincten ende recht voorschre-ven, met gedenckenisse ende vesti-

p 297

gheden van gheschriften ende me-morien eeuwelyck te houden, endeeen ieghelyck die te laten ghebruyc-ken, ghelyck dat hier voor-tydts ghe-useert heeft geweest in de voorsz.stadt ; ende hebben de voorzs. poinc-ten, recht, costuyme, usagie endeherbrenghen der voorsz. stadt ghe-accordeert ende gheordonneert tehouden ten eeuwelycken dage, sonder veranderen, in alle de manierendat sy hier naer volghen.

Van scheydinghe ende deylinghe.

1. In den eersten, dat alle goe-den van vader ende van moederkomende, die ter stadts recht staen,dat de broeders ende susters vanwettigen bedde deylen sullen hoof-de-gelyck ; ende die deylen wilt, dathy in-brenghen moet naer der stadtsrecht, dat is te verstaen, allen hetgoedt dat hem ghegheven is, oft dathy ghehadt heeft, oft de weerdedaer af, dat het goedt weerdt is, opden dagh dat het den ghenen ghe-gheven is, oft daer 't af versterft,van lyve te doodt komen is.

2. Item, alsoo van jouffrouwenschoonheden, soo sullen sy inbren-ghen roodt schaer-laken ende peer-schaer-laken, ende de voederen diedaer toe hooren, ende kroone, endehoedt ende doreer-snoer.

p 298

3. Item, dat d'oudt-vaderen ended'oudt-moederen aen hunne kindts-kinderen gheen goedt en moghengheven, alsoo langh als sy binnenhuns vaders ende moeders plichtsyn; den vader ende de moeder enmoeten 't innebrenghen, sullen sydeylen; ende gave den oudt-vaderoft d'oudt-moeder eenigh goedt aenhare kindtskinderen, die buytenhuns vaders ende moeders plichtwaren, dat en souden sy niet inbren-gen, 't en ware dat den vader endede moeder eerst stierven, eer denoudt-vader ende d'oudtmoeder.

4. Item, waer 't sake dat een kindtop 't ander oft op de ghene die methem deylen souden, bethoonenkonde met twee wettige poirteren,wettige ghetuygen oft met schepene-brieven, dat hy goedt ghehadt heeft,oft iemant t'synen behoef, dat hy datinbrenghen moet; ende en kan hy's niet bethoonen, soo moet hy desanders eedt hebben, begeert hy 's ;ende wilt hy deylen naer stadts recht,soo sal hy binnen ses weken naer dedoodt des ghenes daer 't af versterft,verborgen, op dat hy binnen 's landtsis, syn inne-brenghen met goedeborgen, die wel ghegoedt syn endeals hy van buyten lande komenis, soo moet hy syn inne-brengenverborgen, ghelyck dat voorsz. is,binnen ses weken, naer dat hy bin-

p 299

nen's landts ghekomen is, altoossonder arghelist.

5. Item, alsoo van houwelyckenvan twee wettighe bedden, oft meer,van hoe menighen wettighen beddedat een man kinderen heeft, soosullen die kinderen deylen hoofde-ghelyck in syn goedt, dat van hemblyft, daer hy synen wille mededoen magh. Ende al-dies-ghelycke,soo eerst hadde een vrouwe wettigekinderen van meer bedden.

6. Item, soo waer een man endeeen wyf wettighe kinderen te gaderhebben, ende d'een van hen beyden,welck dat is, van lyve ter doodtkomt, dat goedt dat van synen 'twegen komt, dat sullen syne kinde-ren altemael hebben.

7. Item, van de goeden die sy te ga-der verkryghen, daer af blyft d'eenehellicht syne kinderen, naer 's geneslyf die langhst leeft. Ende heeft denman, oft de vrouwe, welck dat is,eenighe naer-kinderen, die sullendeylen hoofde-gelyck in d'anderehellicht, naer 's ghenes lyfdie langhstleeft.

8. Item, waer een man, oft eenwyf, in hun houwelyck gheene kinde-ren te gader en hadden, ende te gadergoedt verkreghen, soo gaet d'eenehellicht van hunne goeden des eensgheboorte, ende d'ander hellicht desanders gheboorte behoudelyck dat

p 300

de ghene die blyft levende, sal behou-den in d'ander hellicht syn tochte.

9. Item, alsoo van lyf-tochte, soowie deylen wilt, ende wilt syn lyf-tochte behouden, moet inne-bren-ghen binnen viertigh dagen alsooveel als eerst koops syn lyf-tochtekoste ; ende en wilt hyer niet behou-den, soo sal hyse hier en binnenovergheven in 't ghemeyn endeniemant en sal gheen lyf-tochte in-ne-brenghen, hy en heeft se selve.

10. Item, soo wat goeden dat't kindt verkryght in syns vaders oftsyns moeders plicht, dat is synsvaders ende syns moeders.

11. Item, soo waer ghebroede-ren oft ghesusteren zyn van eenenbedde, ende eenigh van hen sonderwettigh hoir van synen lyve, vanlyve ter doodt quame, soo moetenhare goeden deylen hare broederenende hare susteren, oft broeder-kin-deren, oft suster-kinderen in haersvaders ende moeders stadt, oft haregeboorte.

12. Item, soo wat goedt dat vander zyden komt, dat sal-men bedde-ghelyck deylen, ende 't kindt in desvaders stadt staen, ende in synermoeders.

13. Item, soo waer ghebroederenoft ghesusteren zyn van twee wet-tighe beddenen, oft van meer, datde ghene die broeder oft suster is oftzyn van heelen bedde, sal oft

p 301

sullendes broeders goedt, dat hy verkre-ghen heeft, die van gheheelen beddeis, d'eene hellicht vooruyt hebben,ende d'ander hellicht sullen sy dey-len bedde-ghelyck.

14. Item, soo wie tochter is oftwordt van eenighe goeden, dat allegoeden, daer hy tochter af is oftwordt, binnen den jare dat hytochter wordt oft is, soo sal hy deghene die ghe-erven zyn van die goe-den, die goeden over-gheven voorschepen en, ende weder van hem ont-faenop eenenhellingh-cheyns'sjaers,met sulcker conditien, dat den ge-erfgenaem die goeden niet verkoo-pen en magh, sonder 's tochtenarenwille, alsoo langhe als den tochtenaerleven sal; ende sal den tochtenaeroft tochtenersse die goeden houden,ghelyck dat tochtenaer ende tochte-nersse schuldigh zyn te doen.

Ende om dat wy willen dat alledese dingen vast ende ghestadighghehouden blyven, soo hebben wy,schepenen ende raedt van de stadtvan Brussel voorsz., den ghemeynensegel der voorsz. stadt van Brusselaen dese letteren gehanghen.Ghegeven in 't jaer ons Heeren1355, op S. Michiels dagh.

Geëxtraheerd uyt zeker privile-gie-boek der stad Brussel, genoemdhet Roodt Statuytboeck metter Taet-

p 302

sen, alwaer 't voors. statuet ge-registreerd staet fol. 20 en verso.Ende daermede, naer voorgaendecollatie, bevonden te concordeeren,by my onderteekend, secretaris dervoors. stad, J. DE CONDÉ.

DECLARATION DU 13 AVRIL 1440.

Verklaringhe ghemaeckt op 't statuytvan scheydinghe ende deylinghe.

Want in den jare ons Heeren 1355,op S. Michiels dagh, by schepenenende ghemeynen raedt der stadt vanBrussel gheordonneert ware ondermeer andere poincten, soo waer ghe-broederen ende ghesusteren zyn vantwee wettige bedden oft van meer.dat de ghene die broeder oft susteris, oft zyn, van gheheelen bedde, saloft sullen dies broeders goedt, dathy ghekregen heeft, die van ghehee-len beddeis, d'eene hellicht voor uythebben, ende d'ander hellicht sullensy deylen bedde-ghelyck ; ende mend'eene hellicht, die-men naer devoorsz. ordonnantie bedde-ghelyckschuldigh hadde gheweest te deylen,hoofde-ghelyck ghedeylt heeft, soo isover-ghedragen, als voren dat-menvoort-aen de voorsz. deylinghe doenend e houden sal bedde-ghelyck, naeruyt-wysen van de poincten voor-

p 303

schreven, behoudelyck dat de dey-lingen, die tot noch toe hoofde-ghelyck gheschiedt zyn, vast endeghestadigh sullen blyven, ende vanweerden ghehoudenworden.

Geëxtraheerd uyt zeker privile-gie-boek der stad van Brussel, ge-noemd het Boeck metten Hayre,alwaer de voors. verklaringe staetgeregistreerd fol. 142 verso, we-zende van der date 13 aprilis 1440.J. DE CONDÉ.

STATUT DU 20 JANVIER 1417.

T' statuyt gemaect opte possessie. Item opt vercoepen vanden lyfrenten. Ende opten loon vanden taellieden.

Int jaer onssheeren M. cccc endeXVII, xx dage in januario, na ghe-woente van scriven inden hove vanCamerick, ter groter rekeningen,was biden scepenen ende goedenluden van den rade der stad van Bruessel eendrechtelyc gemaict, geordonneert ende overdragen dat-men voirtaen inder stat van Bruessel voors. houden, hanteren ende wisensal voer een open recht van alle goe-

p 304

den die ter selver stat recht behoe-ren ende gelegen syn, ende oic vanalle anderen goeden buten endebinnen Bruessel liggende, die mitscepenen brieven van Bruessel ver-cregen ende ten rechte van deze statvoors. bracht syn: so wien men be-vyndt dat enich van desen voirs.goeden gehouden en beseten heeftrustelic, vredelic, ombestuert endeongecalengiert, hy of sine vorders,of de ghene daer hise tegen gecregenheeft, dertich gehelejaere ende dage,daer hy goet fundament ende recht-verdigen ofjusten tytel afheeft, son-der enigterhande fraude of argelist,dairt niet en is vander heylighterkerken goeden, dien persoen, wiehy sy, sal men dair inne houden,ende doen houden ende beschermen,ende hy sal die goede voirtaen erfelicende ewelic behouden, hanterenende besitten voer sine propre erveende goet, ende in rusteliker endevredeliker possessien dair af bliven,niet wederstaende eenigterhandecalengie, hynder, stoot of aensprakedie hem dair tegen van yemane ge-daen of geworpen mach worden;altoes hier in verwaert ende versien:waer yeman die sine goede becom-merde of becommert hadde mit sce-penen brieven van Bruessel, of mitanderen, voer hof en voer heer, son-der argelist, om syn testament of

p 305

sine utersten wille te doen volvuerenende volschien, of om sine kinde-ren, nacomelinge of erfgenamen dairmede te bedwingen of te doen be-dwingen, dat sy huers goets nietruekeloos quyt en souden werden,noch dat quellic overbrengen, datdie brieve also gemaict, evenverredatmen enghene fraude dair in enbevonde, bliven suelen in huerremacht ende van weerden gehoudensyn, by also dat de ghene die diebrieve onder of in huerre machtende in huer behout hebben, binnenenen jaere na dien dat tot huerrekennissen coemt, dat eenige vandengoeden daer in verpant of verhan-delt, vercocht, verandert of becum-mert worden, comen suelen endesculdich syn te comen voere scepe-nen van Bruessel, of mit orcont-scappen aen den coeper, ende calen-gieren den coep deser handelinge ofde vorwairden die van dien goedengedaen ende geschiet of in veerdensyn; vuytgesceyden oic den ghenendie goede te jairscaren houden of ge-houden hebben, dat die mit alsulkerpossessien den gront van dien goe-den niet behouden en mogen ; uut-gesceiden oic ende versien dat desevoirs. possessie of prescriptie nietletten en sal denghenen die butenlants syn of wesen suelen den tytvan den jaeren voirs., van evenverre

p 306

dat de selve personen buten heb-ben geweest; ende voirt uutgescei-den den ghenen die tgescreven rechtin desen stucken uutgesceydt.

Item, was ter selver tyt gemaictende overdragen, om gemeyn profytende om neringe in der stat te ma-ken, ende om te verhueden dattgelt, cleynode, juwelen ende rycheitbuten der stad voirs. niet gedragennoch gevuert en souden werden.mer daer binnen behouden werdensoe sy naest mochten : datmen, vannu voirtaen, binnen Bruessel, lyfren-ten ter quitingen, diemen gemeynlicnuemt rachat, sal mogen vercopen,beyde in coren ende in gelde, endedat de scepenen van Bruessel daerover suelen staen ende wisen indervuegen, formen ende manieren hierna volgende, dat is te weten : datmen, van den gelde, den pennincniet copen en sal ter quitingen totenen live onder acht penninge van-der selver weerden, ende tot tweenliven niet onder thien penningen;ende dmudde rogx of corens, brues-selscher maten, sal men copen terquitingen tot enen live, om thienguldenen vrancx cronen, goet endegeve, of de weerde dair af, of dairboven, mer niet dair onder, ende tottween liven niet onder XIIII cronenvrancx voirs., of der weerden dairaf ende de quitinge sal syn in deser

p 307

voegen : dat de vercoeper of sinehoire,nacomelinge of erfgenamen nahem, ende nyemane anders, devoirs. vercochte lyfrenten, het svvan coren of van gelde, suelen mo-gen quiten ende lossen tallen tidenalst hen genuegen sal, om tvors.principael gelt, dat daer voer gege-ven ende betaelt sal syn, ende omden cost vanden brieven ende van-der guedingen, ende om, of mit derverletter of verschenenre lyfrenten,of mitten versetenen lyfpachte, nabelope of gelande vanden geledeneende vergangene tide, het sy vanmaenden, van jaeren, van dagen ofvan weken ende hier voer en salmen enghene cleynode noch juwe-len te panden zetten, gelyc datmenduet ende hanteert in sommigen ste-den ende plaetsen niet verre lantsgelegen, mer men sal dese lyfrentenbewisen ende besetten op ombe-ruerlike goede, als eygen of erve,op dat de voirs. vercoeper eenigeheeft die ter stad recht van Bruesselliggen of gebracht syn. Ende enheeft de vercoeper deser goede niet,so mach hy dair voer zetten int ge-meyne alle syne goede, eygene endehave, vercregen ende onvercregene,ende dair toe goede burghen, op dathi se gecrigen can, dair den coepermede genueght. Ende altoes suelende brieve de condicien ende de

p 308

clausulen vander quitingen voirs.in hebben ende begripen, ende dairto beyde vanden principalen endevanden burghen waerscap ende al-toes genoech te doen op datter yetaen gebrake ; ende daerenboven ge-loven ende ten heyligen sweren,het en waere dats hem de coepermit wille verdragen woude dat syongheenrehande commer, last nochvorwarden op huer goede gemaictnoch gedaen en hebben, maken nochdoen en suelen, datter oic, sonderargelist, enghene op gemaict en syn,die den coeper voirs. tegen sinencoep ende vurwarden, ende tegendontfanc ende de heffinge van sinenvoirs. lyfrenten eenich letsel, preju-dys of achterdeil gedragen of inbren-gen moigen al worden oic eenigenaderhant gemaict, mit wat vesti-cheiden dat ware, evenlanc dat devoirs. lyfrenten stonden, die en sue-len de scepenen voirs. van engheenremachten noch weerden houden,evenverre dat hen de kennisse dairaf toebehoeren mach. Ende dairtoeof boven allen desen, sal men deghene die dese bedrigenisse endeongewaricheit daden of hanteerden,corrigeren ende handelen, sondereenich verdrach, na begripe endeinhout des briefs of der privilegiengemaict in voerledene tiden op devalsche ende ongewarige vercoepers,

p 309

ende voirt alsomen valsche, meyne-dige lude sculdich is te handelenente corrigeren.

Item, was voirt geordineert, over-dragen ende gemaict bi den scepe-nen ende rade voirs.: overmids datmeenich simpel ende onnuzel menschdagelix coemt voer scepenen van Bruessel, die zyn saken ende stuckendie hy te doen heeft, ende dair omhy trecht besuect, niet en weet tezeggen noch te vertrecken, dair descepenen voirs., mids dat sy dengront vander materien uut hem nietverstaen noch vernemen en connen,zeer mede gequelt ende gemoyt wer-den, ende dicwile is te duchten dezaken anders termineren dan tepointe, ende den ghenen onrechtgheven die nochtan dbeste rechtheeft dat voertaen een yegelijc diewilt, alsowael buten gebanne ge-dinge als in gedinge, sal sine sakenende redene mogen doen thoenenende seggen voer scepenen mit enengesworen taelman ; ende die taelmansal van elker zaken die hy aldusthoent ende vertrect buten geban-nen gedinge, hebben vande ghenendiene te werck stelt, enen Jans pen-ninct vleemscher munten, die nudoet drie grote starck brabandsgelts, of de weerde dair af, endeniet dair boven ; ende van elke za-ken die hy thoent ende spreect in

p 310

gebannen gedinge, sal hy telkenmale hebben, twee oude grote tour-noys, of de weerde dair af, endeniet meer. Ende de clerke vanderstat voirs. suelen alle vonnissen diede scepenen wisen by maningen desammans, et sy in gebannen gedingeof dair buten, tekenen ende regis-treren, tot dien eynde dat mense intoecomende tiden vynden moige,ende oic te bat weten, als de gelikezaken of materien gevallen, hoe datmenze hanteren sal ende uutrichten;ende elc vanden drien clerken saldair toe een sunterling boeck ofregister hebben ende maken, dairhy de voirs. vonnissen in sal teke-nen ; ende sy suelen van elken von-nis aldus getekent hebben van par-tyen twe oude grote, alsulke alsvoirscr. syn, of de weerde dair af.Ende op dat een yegelyc die hemselven weet ende kendt onrecht tehebben, te meer schuwe voer trechtte comen ende trecht te moeyen, soeis geordineert: dat die ghene van par-tyen die int onrecht vonden wordt,sal den voirs. cost van clercken endevan taellieden sinen wedermannemoeten gelden ende op richten,sonder verdrach.Collacio facta est cum originalilittera.

p 311

STATUT SUR LA PRESCRIPTION.

Statuyt van de prescriptie der stadt Brussel. Allen den ghenen die dese teghen-woordighe letteren sullen sien endehooren lesen, Jan vanEdinghen, ghe-heeten van Keystergate, ampt-man,borghe-meesteren, schepenen, rent-meesteren ende ghemeynen raedtder stadt van Brussel, saluyt. Al is't soo, dat de ghemeyne gheschrevenrechten by de gheestelycke endewereltlycke, om te verhoeden datde pleyten ende ghedingen van on-beroerlycke goeden niet eeuwighende on-sterffelyck en blyven; endeoock op dat een ieghelyck syne goe-den te voorder besorghde, ende nietin't wilde oft in vremder handt enliet verdolen, sekere manieren endejaren hebben gestelt, binnen dewelcke men alsulcke on-beroerlyckegoeden met vredelycker possessiemagh prescriberen den welckengheschreven rechten in desen achter-volghende onse voor-saten, schepe-nen, ende den ghemeynen raedt dervoorsz. stadt van Brussel, met rypervoorsienigheyt daer op ghehadt, eenstatuyt ordonneerden in denjare onsHeeren duysent vier-hondert endeseventhien, twintigh daghen in ja-

p 312

nuario, naer ghewoonte van schry-ven in den hove van Cameryck ; maerovermidts dat-men om eenighe sakensoo klaer ende sekerlyck kan gheor-donneren oft beschryven, daer in enwordt, uyt menighvuldighen toeval,dickwils twyffel ende groote donc-kerheydt bevonden ; soo hebben wy,om allen twyffel ende donckerheydtte verklaren, die in het voorschrevenstatuyt van prescriptien gevallen zyn,in formen ende manieren van inter-pretatien ende verklaringhen, ghe-ordonneert ende ghestatueert vooreen recht in de voorsz. stadt vanBrussel eeuwelyck ghehouden teworden, de poincten die hier naervolgen:

Van de prescriptie.

1. In den eersten, soo wie eenigheon-beroerlycke goeden, die ter sel-ver stadts recht behooren ende ghe-leghen zyn, oft die met schepene-brieven van Brussel verkregen endeten rechte van de voorsz. stadtgebracht zyn, gehouden ende bese-ten heeft, rustelyck ende vredelyck,on-gestoort ende ter goeder trou-wen, als syn proper goedt, oft hy,oft de ghene daer hy de voorsz.

p 313

goe-den af ghekreghen heeft, alsoo lan-ghen tydt dat niemandt ter contrariedaer af en ghedenckt, sal in de voorsz. goeden ghehouden worden endebeschermt, om die voort-aen als synproper goedt te besitten, al en kondehy oock geenen tytel van syne voorsz.possessie by-brengen noch thoonen niet wederstaende eenighen sche-penen oft andere brieven, nochgheener-hande calengie oft stoot, diehem hier teghen ghedaen oft ghe-worpen moghten worden.

2. Item, soo wie goeden van derH. Kercken, die met schepene-brieven van Brussel verkreghen zyn,ende alsoo, oft andersints tot dervoorsz. stadts rechte behooren; oftgoeden, toe-behoorende der voorsz.stadt van Brussel, viertigh gheheelejaren oft oock eeniger-hande an-dere on-beroerlycke goeden, tervoorsz. stadts recht behoorende,dertigh jaer volkomelyck, on-ghe-stoort, ter goeder trouwen endevoor syn proper goedt, hy, oft synevoirderen beseten heeft, oft daer hy-se teghen verkreghen heeft, die saldaer inne ghehouden ende beschermtworden, als voren, al waert't oockalsoo, dat hy gheenen tytel van synepossessie thoonen en konde ; uytghe-nomen oft de wet teghen hem eenighgroot vermoeden oft kenlycke sus-picie hadde, dat hy die goeden dentydt van de voorsz. jaren niet bese-ten en hadde ter goeder trouwenvoor syn proper goedt, als oft syn

Coutumes de Brabant. - TOME I.

p 314

weder-man by-brocht, dat hem, oftsynen voor-saten ghewaerschouwtwas, dat hy die goeden niet koopennoch verkrygen en soude, want syden verkooperniettoe en behoorden,oft dier-ghelycke ende uyt-gheno-men oock , oft syne weder-partye haerrecht ende bescheedt tot de voorsz.goeden thoonde, ende klaerlyck by-brocht met schepene-brieven vanBrussel ende in desen twee uyt-ghenomen poincten sal den ghenen,die de voorsz. goeden viertigh oftdertigh jaren beseten heeft, alsoovoorschreven staet, rechtveerdighentytel van de voorsz. possessien moe-ten thoonen.

3. Item, soo wie eenigher weesengoedt, ter wylen dat sy benedenhare jaren is, begint te besitten,ende de possessie continueert, enmagh dat goedt niet prescriberen,hy en thoone dat hy-se, oft synevoor-saten, als hun proper goedtrustelyk beseten hebben ter goedertrouwen viertigh jaren volkoment-lyck; ende daer toe moet hy synentytel thoonen als voren; maer waredie possessie begonnen gheweest byden tydt des vaders, oft der voirde-ren van de weesen, soo soude-mendie prescriptie mogen vol-voerentegen de weese binnen de viertighjaren voor-schreven, ende dan ensoude den besitter van synder pos-

p 315

sessie geenen tytel derven by-brenghen.

4. Item, desghelycks, als de pos-sessie wordt begonnen tegen denghenen die thien mylen buyten depalen van Brabandt woont stede-vast, soo en wordt de prescriptieniet vol-bracht voor dat viertighjaer volkomentlyck overleden zyn,ende daer-en-t'eynden is den ghenenverwaert, die-se ter goeder trouwenalsoo beseten heeft, al en konde hyoock gheenen tytel ghethoonen vansynder possessie maer als de pos-sessie begonnen is tegen den ghenendie binnen de palen van Brabandt,oft op thien mylen naer om-gaenswoonachtigh was, al is 't soo dat hy,oft syne nakomelinghen, daer naerbuyten landts metter wooningheghetoghen zyn eer die prescriptieteghen hen voleyndt was, soo maghden besitter dat goedt prescriberenbinnen dertigh gheheele jaren, son-der eenighen tytel by te brenghenoft te thoonen; behoudelyck dien, datde jaren, die syn weder-man buyten'slandts is gheweest, ghedobbeleertsullen worden; dat is te weten,heeft hy dat goedt vyf-en-twintighjaren beseten, synen weder-manbinnen landts wesende, ende synenweder-man daer naer buyten landtsis, soo moeten devyfjarendervoorsz.absentie gedobbeleert worden, ende

p 316

alsoo sal de voorsz. prescriptie bin-nen vyf-en-dertigh gheheele jareneerst volbracht zyn, ende alsoo voort-aen van den ghelycken.

5. Item, want in het voor-ghenoemde statuyt, by onse voirde-ren ghemaeckt, ende oock in depoincten ende artyckelen hier bovenbeschreven, gheroert is van de pos-sessie, die-men hebben sal ter goedertrouwen, ende van den rechtveer-digen tytel, op dat daer in gheenentwyffel noch donckerheyt in toe-komende tyden en valle, soo hebbenwy daer af onse meyninge verklaertin manieren hier naer beschrevenIn den eersten, soo wie naer derstadts recht van Brussel eeniger-hande onberoerlycke goeden, terselver stadts rechte behoorende,behouden, beschudden, oft verandt-woorden wilt met prescriptie, diesal moeten allegeren, thoonen endeby-brenghen, dat hy, syn voirderen,oft de ghene daer hy die goeden afheeft, de selve goeden beseten heeftvoor syn propre goedt, alsoo velejaren als hem tot de voorsz. pres-criptie behoeven, naer den onder-scheedt boven verklaert. Ende alsooblyckt, dat de ghene die goeden hou-den ter hueren, ter jaer-scharen,gheleent, oft ter tochte, dat die metgheen verloop vanjaren de selve goe-den en moghen prescriberen, want

p 317

sy die gheensints als heeren van diegoeden, oft voor hun propre goedtbeseten en hebben. Ende als van denthoon der voorsz. possessie, is onsemeyninge: Soo wie ghethoonen kanmet twee goede wettighe mannen,dat hy, syn voirderen, oft daer hyde cause af heeft, de goeden, die hymet prescriptie behouden wilt, rus-telyck beseten hebben voor hunpropre goedt in het beginsel van devoorschreven prescriptie, ende des-gelycks ontrent de middelt, endevoorts den tydt als de prescriptievervult wordt, dat hy dan daer medein de proeve van de possessie ghe-staen sal het en ware, dat syne we-derpartyen konden wettelyck ghe-thoonen, als boven, dat een ander devoorschreven goeden als syn propregoedt, binnen den loop van devoorsz. prescriptie eenen sekerenghenoemden tydt beseten hadde.

6. Item, den ghenen die hem met-tervoorsz. prescriptie behelpen wilt,sal allegeren ende by-brenghen dathy die goeden beseten heeft ter goe-der trouwen, alsoo voorschrevenstaet dat is te verstaen, dat hy allenden tydt van de voorsz. prescriptievast hielt ende ghesteyntelyck meyn-de, dat den ghene daer hy de goe-den teghen gekocht oft verkreghenhadde, oft daer sy hem af bleven wa-ren, heere was van die goeden, ende

p 318

macht hadde die te verkoopen, teverthieren, oft synen nae-komelin-gen te laten; ende dit sal hy metsynen eedt houden ende confirme-ren dat dit alsoo is, ende daer medesal hy ghestaen, het en ware dat synadversaris de contrarie daer af wet-telyck geproeven konde.

7. Item, want tot de prescriptievan sommighe goeden behoeft dat-men eenen rechtveerdighentytel alle-gere ende thoone, als voorsz. staet,soo is onse meyninge daer af, dat-men geenen rechtveerdigen endewaerachtigen tytel en sal mogen too-nen oft by-brengen, daer mede hetgoedt wettelyck over gheghevenende verkreghen is ; wantden ghenendie alsulcken tytel ghethoonen kan,en is van gheenen noode hem metterprescriptie te behelpen ; maer het isghenoegh in de prescriptie, dat-menthoone ende by brenghe eenenrecht-veerdigen tytel, die-men waerach-tigh hielt, al en was hy 's niet, datis te verstaen, als iemandt sekergoedt koopt teghen eenen dien hymeynt dat 't toe-behoort, al en waer't oock syn niet, soo en is dien kooptegen dien on-ghercchten heere ghe-daen niet tytels ghenoegh om datverkreghen goedt daer mede te be-houden ; maer als den ghenen die datalsoo verkregen heeft, oft syn nae-komelingen, ter goeder trouwen dat

p 319

blyven besitten, tot dat de prescrip-tie vol-loopen is, soo is den voor-ghenoemden koop teghen den on-gherechten heere ghedaen, dien denkooper meynde dat 's machtigh was,eenen recht-veerdighen tytel omdaer mede die goeden, naer de vol-komen prescriptie, te behouden.

8. Item, hebben wy ampt-man,borghe-meesteren, schepenen, rent-meesteren ende ghemeynen raedtvoor-schreven, 't voorghenoemdestatuyt van onse voor-saten uyt onserrechter wetentheydt gheconfirmeert,ende confirmeren met desen onsenbrief, willende dat het eeuwelyckghehouden worde in alle syne poinc-ten, naer de forme ende maniere vanons verklaren hier boven geschre-ven ; ende in syne andere artyckelen,daer wy hier boven gheen mentie oftverklaren af ghemaeckt oft ghedaenen hebben, willen wy dat het naer't begryp van syne woorden vastende ghestade ghehouden worde;ende in kennisse der waerheydt vanalle saken voor-schreven ,hebbenwy,ampt-man, onsen propren seghel,ende wy, borghemeesteren, sche-penen, rent-meesteren ende ghe-meynen raedt voor-schreven, dervoorsz. stadts seghel ter saken aendese onse teghenwoordige letterendoen hanghen, die ghemaeckt warenin't jaer ons Heeren 1432, op den

p 320

lesten dagh der maendt van april.Geëxtraheerd uyt zeker privile-gieboek der stad van Brussel, genoemd het Root Statuytboeck metter Taetsen, alwaer 't voors. statuetgeregistreerd staet fol. 126, 127 en 128, ende daermede, naer voor-gaende collatie, bevonden te concor-deeren, by my onderteekend secre-taris der voors. stad. J. DE CONDÉ.

STATUT DES JURES POUR LES PARTAGES.

Statuet van de gezworen loters.

Alzoo by myne heeren voorzaten,in voorgaende jaren, zyn gemaektverscheyden ordonnantiën ende re-glementen rakende d'officie van degezworen loters dezer stad ende't gene des daeraen kleeft, endedat dezelve ordonnantiën ende re-glementen gemaekt op verscheydentyden, geëmaneerd ende uytgege-ven zyn by byzondere acten, zoois 't, dat myne heeren den amptman,borgemeesteren, schepenen, treso-riers, rentmeesteren ende raed derstad van Brussel, alle de voors. or-donnantiën overzien ende geëxami-neerd hebbende, ende vindendedezelve goed, loffelyk ende noodigtot conservatie van de gerechtigheyd

p 321

der onmondige weezen ende inno-centen, hebben goedgevonden daer-van te maken een byzonder volumenof statuyt, ende 't zelve by herpu-blicatie te vernieuwen, waernaer devoorschreven loters, ende alle an-dere, die 't zelve zoude mogen aen-gaen, hen voortaen zullen moetenreguleeren.

Statuet van de gezworen loters.

1. In den eersten, dat alle lotin-gen, scheydingen ende deylingenvan goeden, gronden van ervenende renten, daerin eenige onmon-dige weezen ende innocenten rechtende actie competeert, moeten ge-daen worden met interventie endetoedoeninge der voors. gezworenloters, op pene dat alle scheydingenende deylingen, die anders dan inder voegen voors. zullen wordengemaekt, zullen zyn ende gehoudenworden, van alsnu voor alsdan, nulende van onweerde.

2. Interdiceerende aen een iegelykdezer stads jurisdictie bedwangbaer,eenige vervankenisse of sterkma-kinge van ende voor weezen te doenin eenige lotingen, scheydingen endedeylingen, op de pene, boven denulliteyt, van vyf en twintig ryns-guldens, te verbeuren by degenecontrarie doende; t'appliceeren in

Coutumes de Brabant. - TOME I.

p 322

dryen, 't een deel den heere, 'ttweede der stad, 't derde den aen-brenger waervoor d'overtredersreëelyk ende metter daed zullenworden geëxeccuteerd, zonder inrechte te worden gehoord of ontfan-gen, dan naer voorgaende nampti-satie der voors. pene.

3. Tot dien hebben d'aertsherto-gen Albertus ende Isabella, vanhoogloffelyker gedachten, als herto-gen van Braband, in conformitevtvan 't statuet gemaekt by amptman,borgemeesteren, schepenen, rent-meesteren ende raed der voors. stadBrussel, op den 16 junii 1616, endedaernaer ter grooter puyen van denstadhuyze derzelver stad gepubli-ceerd, verboden ende geïnterdi-ceerd aen alle notarissen endeanderepubliekepersoonen, dienendeby commissie van den raed van Bra-band, eenige lotingen, scheydingenende deylingen te maken, aen tenemen of te passeeren, van sterfhuy-zen vallende binnen deze stad endejurisdictie derzelver, daerin datweezen ende onmondige persoonengerecht zouden zyn, dan degene diezullen gemaekt zyn met interventievan 't collegie van de gezworen lotersder voors. stad alles op de pene vantwelf rynsguldens, boven de nulli-teyt, by de voors. acten gedecre-teerd, by dezelve notarissen ende an-

p 323

dere contrarie doende, te verbeuren.

4. Ordonneerende voorts dat desecretarissen ende greffiers dezerstad, met ook den greffiervan d'over-momboiren, geen lotinge van goe-den of renten, daer weezen of inno-centen in gerecht zyn, en mogenpasseeren anders dan die by gezwo-ren loters zyn gemaekt.

5. De gezworen loters zyn schul-dig de voors. lotingen, scheydingenende deylingen te doen passeeren,zoo in d'een als in d'andere secreta-ryen voorzeyd, zonder uytnemingeof verkiezinge van 't een comptoirof 't ander, ende dat met behoorlykeordre ende tour, als te weten, d'eerstetoekomende of gereede lotinge ind'eerste kamer, de tweede in demiddelste, ende de derde in de derdekamer, ende zoo voorts van lotingetot lotinge ; ende zullen tot dien par-tyen schuldig zyn te doen behoorlykaddres, ten eynde zy hen dezen vol-gende mogen voegen ende regulee-ren.

6. Zullen ook de voors. lotersalle partyen dies behoevende, endedes van hen verzoekende, daerinevengelyk bezorgen ende bewaren.

7. Ende zoo verre de partyen vanhunne lotingen onderling niet eensen waren, zullen de voors. loters, nabehoorlyk onderzoek van alle debrieven ende bescheeden, die de-

p 324

zelve partyen van hunne goedenproduceeren ende bybrengen zullen,alzulken different helpen beslichten,een iegelyk van hen aenscheydendezoo veel als hem gerechtelyk toe-komt, zonder meer; ende daerin enzullen zy geen van partyen voordeelnoch achterdeel doen, noch latengeschieden, voorder dan van rechts-wegen behoort.

8. De voors. gezworen loters enzullen geene schattingen van huy-zen binnen deze stad of vryheydderzelver gelegen, mogen admittee-ren, daertoe weezen gerecht zyn,dan die by de gezworen meerers enzyn gedaen.

9. Dezelve loters mogen wel be-lasten huyzen ende erven binnendeze stad Brussel gelegen, by par-tagie den penning twintig, niet te-genstaende de statuten.

10. Allen 't welk zy getrouwelykmoeten doen ende onderhouden opden ouden loon van twintig stuyversvan twee honderd en twintig guldenscapitaels.

11. Reserveerende hierinne mynevoors. heeren hun minderen, meer-deren, veranderen ende corrigeeren,zoo zy naer gelegenheyd des tydsende van de zake zullen vinden te be-hooren. Aldus gedaen, geordonneerdende gestatueerd op den 19 apri-lis 1657.

p 325

Ende ter grooter puyen van denstadhuyze gepubliceerd, ter pre-sentie van myne voors. heeren denamptman, borgemeesteren, schepe-nen, tresoriers, rentmeesteren enderaed der stad van Brussel, op den4 junii 1657. Onderteekend A. DEWITTE .Et publié à la grande bretèque del'hôtel de cette ville, en présence demessieurs les amman, bourgmes-tres, échevins, trésoriers, receveurset conseillers dela ville de Bruxelles,le 4 juin 1657; signé A. DE WITTE.

ACTE DU CONSEIL DE BRABANT DU 14 MAI l617.

Acte van den raed van Braband op't stuk van de lotinge der weezen goederen.

Alzoo in den raed van d'aerts-hertogen, onze genadige heerenende princen, geordonneerd in de-zen harer hoogheden lande endehertogdomme van Braband, wareovergegeven ende gepresenteerdgeweest zekere supplicatie, by ofvan wegen de gezworen loters derstad Brussel, daerby te kennen ge-vende in substantie, hoe dat allescheydingen ende deylingen vansterfhuyzen binnen dezelve stadendejurisdictie derzelver gelegen, endedaerin weezen ende onmondige per-soonen zyn gericht, privativelyk an-ders dan met interventie van 't col-legie der supplianten en vermogengemaekt te worden ; als tot welken

p 326

eynde 't zelve hun collegie over dedry honderd ende meer jaren binnende voors. stad is geërigeerd, om bydien middel 't recht van de weezenende onmondige persoonen gecon-serveerd te worden, mede op dat elk derzelver naer de particulierestad-als landrechten zyn juste portiezoude mogen hebben, ende by an-dere niet en zoude worden veronge-lykt, hadden de heeren van den ma-gistraet dezer stad daerop gemaektdiversche statuten ende ordonnan-tiën, in 't faveur van de weezenende onmondige persoonen, endenamentlyk ook op den 16 junii lest-leden, daerby zulkdanige lotingen,anders dan met interventie van't voors. collegie gemaekt, zyn ver-klaerd nul, ende de contraventeurs verklaerd vervallen te zyn in depenen in 't voors. statuet daerafzyndevermeld.

Nu ware zoo, dat dien niettegen-staende, diversche persoonen hunvervoorderen te doen vervankenis-sen van weezen, ende alzoo lotingenaen te gaen ende te maken, ende diedoor notaris ende andere publiekepersoonen te passeeren, alles totgroot prejudicie van de weezen endeonmondige persoonen, als onlangster kennisse der supplianten wasgekomen, die zy genoodzaekt warengeweest te doen redresseeren.

p 327

Om 't welk in toekomende tydenvoorder te verhoeden, zoo haddende voors. supplianten den voors.raed zeer ootmoedelyk gebeden, datdenzelven gelieven wilde, in 't faveurvan de weezen ende onmondige per-soonen, de penen by de voors.ordonnantie gesteld, ten regardevan de contraventeurs, mede te de-creteeren tot last van alle notarissenende andere publieke persoonen,dienende by commissie van denvoors. raed, ende aen dezelve res-pective mede t'interdiceeren vangeene lotingen te maken van sterf-huyzen binnen deze stad ende juris-dictie derzelver vallende, daerin datweezen ende onmondige persoonenmede zyn gericht, op pene respec-tive als in het voors. statuet vanden 16 junii lestleden, of wel zulkemeerdere of mindere amenden alsden voors. raed zullen bevinden tebehooren.

De aertshertogen, als hertogen vanBraband, verbieden ende interdicee-ren, in conformiteyt van het statuetgemaekt by amptman, borgemees-teren, schepenen, rentmeesterenende raed der voors. stad Brussel,op den 16 junii lestleden, ende daer-naer ter grooter puyen van denstadhuyze derzelver stad gepubli-ceerd, aen alle notarissen ende an-dere publieke persoonen, dienende

p 328

by commissie van den voors. rade,eenige lotingen, scheydingen of dey-lingen te maken, aen te nemen of tepasseeren, van sterfhuyzen vallendebinnen deze stad ende jurisdictiederzelver, daerin dat weezen endeonmondige persoonen gericht zou-den zyn, dan degene die zullen ge-maekt zyn met interventie van hetcollegie van de gezworen loters dervoors. stad, wiens collegie tot dieneynde, in voorgaende jaren, tot con-servatie van de gerechtigheyd vande voors. weezen ende onmondigepersoonen, eeniglyk is geërigeerd alles op de pene van twelf guldens,boven de nulliteyt by het voors.statuet gedecreteerd, by dezelvenotarissen ende andere contrariedoende te verbeuren, om geappli-ceerd ende, uyt cracht der voors.ordonnantie, tot last van de contra-venteurs, reëelyk ende metter daedgeëxecuteerd te worden. Ordonnee-rende overzulks eenen iegelyken,dien 't zelve zoude mogen aengaen,hem daernaer te reguleeren.Aldus gedaen binnen de stad vanBrussel, den 14 martii 1617, endewas onderteekend : STEENHUYSE.

STATUT TOUCHANT LE MESURAGE.

Statuet van de meeringe der stadBrussel.

Om te verhoeden de menigvul-dige questiën ende processen, diemen dagelyks ziet geryzen in ma-terie van meeringe of scheydingevan huyzen ende erven binnen dezestad ende jurisdictie derzelver ge-legen, ende des daeraen kleeft,ende dat daertegen niet genoeg-zaem en is verzien by d'oude mee-rers rechten, die in sommige arti-kelen duyster ende incorrect zyn,ende anderdeels door de langheydvan tyde gegaen in niet-observan-tie zoo is 't, dat myne heeren denamptman, borgemeesteren, sche-penen, tresoriers, rentmeesterenende raed der stad van Brussel,daerop gehoord hebbende de ge-zworen meerers dezer stad, mits-gaders gehad hebbende hun advisop 't gene dagelyks dien aengaendegebruykt ende geplogen wordt,hebben geordonneerd ende gesta-tueerd, ordonneeren ende statuee-ren mits dezen de naervolgende poincten:

p 330

TITEL I.

Van palen ende meeren.

1. In den eersten, dat zoowanneer tusschen eenige partyen,binnen deze stad ende jurisdictiederzelver gezeten, questie is ommeeringe, erfscheydinge, huysbou-winge, servituten ende diergelykezaken, dat dezelve partyen, aleertegen malkanderen te komen inrechte, zullen schuldig zyn te ver-zoeken commissarissen uyt de wet,dewelkezymet de gezworen meerersdezer stad zullen leyden ter plaetsenquestieus, om by tusschensprekenende interventie derzelver metterminnen over hun different verge-leken te worden, zoo verre hetdoenlyk zy.

2. Als de gezworen meerersdezer stad eenige meeren of palenvinden, staende tusschen d'ervenvan twee of meer partyen, zal mendie meeren of palen van weerdenhouden, ende d'erven daernaerscheyden; 't en ware d'een partyewilde sustineeren dat dezelve palenniet behoorlyk ende waerachtig enwaren, of eenig bescheed hadde tercontrarie.

p 331

TITEL II.

Van 't invaren in eens anders muer.

3. Als iemand eenen anderen con-senteert in zynen muer, wand ofgevel te varen, zoo verkrygt hy metdie invaringe de hellicht van denmuer, met den grond daer den-zelven op is staende ' ;t en ware datden toelater daervan name contrarieacte of bescheed; ende men zal datconsent ende de vereeninge tus-schen partyen ende hunne naerko-melingen van weerden houden, niet-wederstaende dat d'een erve overden meere in d'ander erve gevarenis ende nochtans moeten de par-tyen dien ouden muere[1] altydlaten staen, om te onderscheydenhaer erve ende goeden, die nietvereenigd en zyn.

4. Zoo wanneer iemand consen-teert den anderen in zynen muer,wand of gevel te varen, zonderconsent van den grondheere, endedaernaer de goeden uytgedaegdworden voor den grondcheyns, zoozal den grondheere zyn uytge-daegde erve tot op den oudenmuer mogen behouden ende doenruymen; maer is 't voors. invarengeschied by consent van den grond-

p 332

heere, zoo zouden degene die opdie goeden ouderen kommer haddendan 't consent ware van den inva-rende, ende die daerin niet gecon-senteerd en hadden, voor 't gebrekvan hunne oude kommeren mogenpanden tot op den ouden muer ofpael maer indien zy de goeden uyt-daegden, zoo en zouden zy den-genen die in der manieren voors.ware daer ingevaren, niet mogendoen ruymen.

5. Item, als iemand in eens andersmuer, wand of gevel, by zyn con-sent, gevaren is, zal hy des anderenmuer, wand of gevel, zoo verreende zoo hoog als hy dien begrepenheeft, ende niet voorder noch hoo-ger, ten gelyken kost, van alle be-hoeften helpen onderhouden, alwaer 't zoo dat tusschen de ervevan den invaerder ende tusschenden muer alzoo begrepen of ingeva-ren, ware eenen gemeynen gang.

6. Als vele persoonen recht heb-ben in eenen weg, die hun gemeynis ende uyt hunne gemeyne ervengenomen, mag elk van hen in zynhuys of erve, aen dien gemeynen wegliggende, maken zoo veel deurenende uytgangen in denzelven ge-meynen weg uytkomende, als hyzal willen maer als iemand rechtheeft in eenen weg hem verleendby zyne geburen, uyt wier erve

p 333

den wcg genomen is, en mag den-genen, die alzulken verleend rechtheeft, in zyne huyzen of erven nietmeer deuren of gaten maken, omover den voors. weg te gaen, dan't consent van het gebruyk hem enstrekt, of dan hy van ouds gehad enheeft, zonder argelist noch en ver-mag iemand eenen gemeynen gangof weg ergens mede te bekommeren,maer moet de passagie los ende liberblyven, zonder eenig beletsel.

7. Als iemand aen eenen andereneenig huys of andere goeden ver-huert, ende den anderen eenig ge-rief in 't zelve huys of goeden noodigheeft, ende dat dengenen die dezelveverhuerd heeft, dat niet en wiltdoen maken, zoo mag dengenen diealzulken huys of goeden gehuerdheeft, 't voorgenoemd gerief zelverdoen maken by alzoo dat hy, teneynde van zyne hure of jaerschare,dengenen daer hy het huys of goe-den af hadde gehuerd, zal moetenvragen of hy het gerief binnen zynvoors. huys of goeden gemaekt, be-houden wilt, ende daeraf betalenzoo veel als geschat zal worden bydengenen die de wethouderen beve-len zullen dezelve schattinge te doen,naer gelegenheyd van de werken.Maer of dengenen, die zyn huys ofgoeden verhuerd hadde, 't geriefdaerin gemaekt alzoo niet behouden

p 334

en wilde, zoo mag dengenen die hetheeft doen maken dat gerief afbre-ken, ende de stoffe of materialendaerafkomende t' zynwaerts nemen ;behoudelyk dat hy 't zelve huys endegoeden, die hy gehuerd hadde, we-deromin denzelvenstaetendeweerdezal moeten zetten daer hy dezelvein vond ende zy waren doen hy't voors. gerief deed maken.

TITEL III.

Van zoeden ende goten.

8. Als tusschen twee partyen erveeen zoede is, ende beyde de partyen,of d'eene van hen, by consent vand'ander boven de zoede een goteleggen of legt, zoo is de gote beydeden partyen gemeyn, zoodat d'eenezonder consent des anders de goteniet en mag afdoen ; maer zal degote alzoo liggen ende gemeyn bly-ven totdat zy, by consent van beydepartyen, afgedaen wordt, of datd'eene partye haren muer of wandafbreekt; ende dan zal d'ander par-tye de gote geheel t'haerwaerts be-houden; maer ware haren muer ofwand over de middelt van de gote of van den muer, zoo zouden zy dienmoeten richten, 't en ware dat debrieven daeraf iet anders verklaer-den ende zoo verre het dak van der

p 335

eener partyen goeden hooger dande gemeyne gote laeg, zoo zoude departye den voet van haer dak zookort moeten houden, dat den ozy-drup van het dak niet en viel over demiddelt van de gote.

9. Item, in een gemeyne zoede,die tusschen twee partyen erve ligt,en mag geen van de partyen bren-gen eenig keukenwater, 't en wareby consent van d'ander partye ; maerleydde d'eene partye door de ge-meyne zoede alzulken onreyn water,zoo mogte dan d'andere partye van-gelyken doen.

10. Item, als gemeyne zoedengepaveyd zyn, of met gotiersteenengeleyd, ende daeraen iet gebreekt,zoo moeten beyde de partyen,die hunne goeden in beyde zydenvan dezelve zoeden liggende hebben,dezelve zoeden van de voors. gebre-ken doen repareeren maer als dezoeden zoo enge zyn dat men daerniet ingaen en kan, zoo moeten departyen in beyde zyden in hunnenmuer of wand overschrank-gaten,om daertoe gevoeglyk te komen, opgelyken kost doen breken, endewederom toemaken.

11. Item, als d'een partye vantweeën, daer een gemeyne zoedetusschen beyde ligt, over dertig ja-ren of meer, vredelyk den loop vanhet waterschap of lavoirsteenen in

p 336

de voorgenoemde gemeyne zoede,ofin eenen gemeynen weg gehad heeft,ende d'ander partye geenen loopvan waterschap in de voorgenoemdegemeyne zoede of gemeynen wegen heeft, ende daerom der anderpartyen haren voors. waterloop indezelve zoeden of weg te hebbenverbieden wilt, zalmen dengenen diehet gebruyk heeft, daerin houden,zoo verre hy toont dat hy ende zynevoorzaten van dien waterloop vanalzulken onreyn water dertig jarenlang openbaerlyk ende vredelyk tergoeder trouwen als haers rechts ge-bruykt hebben maer die den wa-terloop alleen heeft in een gemeynezoede, moet de beke of zoede, daerdenzelven doorloopt, behoorlyk on-derhouden ende repareeren, zoo opzyn eygen als ander lieden erve,daer 't zelve water is doorloopende;om welke reparatiën te doen, moetdengenen die de servituet van zul-ken waterloop is lydende, op endeover zyne erve, des nood zynde, ac-ces geven, 't en ware dat eenigetitels of bescheeden anders warenuytwyzende.

12. Maer zoo wanneer d'eene par-tye eene gote boven eene zoede be-geerde te leggen, ende d'ander niet,zoo moet zy nogtans toelaten aend'ander partye op haren kost eengote te mogen leggen.

p 337

13. Als tusschen de goeden vantwee partyen een gote ligt, die aenhun beyden gemeyn is, ende d'eenevan die partyen hare goeden opvoe-ren wilt, ende de gote dan behoeftherlegd te worden, zoo moet degenevan de voors. partyen, die hare goe-den alzoo opvoert, de gote op harenkost herleggen; behoudelyk dien,of de voornoemde gote alzoo versle-ten ware, dat zy behoefde hergotente worden, zoo zal de voornoemdepartye, die de gote alzoo herleggenwilt, dat kondigen aen d'ander par-tye; ende wordt dan die gote byharer beyder consent hergoten, zoozullen beyde de voors. partyen dathergieten, ende ook dat de nieuwegote zwaerder weegt dan d'oude,evengelyk betalen, zoo verre denieuwe gote niet langer en is dan deoude gote; maer behoefde degenevan de partyen, die hare goedenalzoo opvoert, de nieuwe gote langerte leggen dan d'oude gote lag, omgeriefswille van hare timmeringenof metselryen, zoo moet zy't genedat de voors. nieuwe gote langer ge-maekt wordt dan d'oude was, alleenbetalen, zonder d'ander partye, diehare goeden niet op en voert, eeni-gen kost daeraf te hebben.

14. Of dat de bruggen, bodemen,zyde-berderen, opschoten of kleet-houten, aen de voors. oude gote

Coutumes de Brabant. - TOME I.

p 338

zynde, zoo goed waren dat die nieten behoefden hermaekt te zyn, zoomoet degene van de voors. partyen,die hare goeden alzoo opvoert, 'therleggen van de voors. bruggen, bo-demen, zyde-berderen, opschotenof kleethouten alleen betalen ; maerals de bruggen, bodemen, zyde-ber-deren, opschoten of kleethoutenzoo kwaedzyn, dat zy behoeven vannieuws hermaekt te worden. zoozullen beyde de voors. partyen debruggen, bodemen, zyde-berderen,opschoten of kleethouten tot harengelyken kost koopen maer de par-tye die hare goeden opvoert, zalalleen het herleggen daeraf betalen.

15. Zoo wanneer eenige goten methunne behoeften tusschen twee par-tyen erven liggende, daer geene vande voors. partyen hare goeden open voert, zoo kwaed zyn dat zy be-hoefden hermaekt te zyn, zoo zullenbeyde de voors. partyen op hunnengemeynen kost dat gebrek doen be-teren; maer elke van de voors. par-tyen zal haer dak, 't welk mits hethermaken van de voors. gote opge-broken wordt, op haers zelfs kostdoen toestoppen.

16. Alzoo men bevindt de grooteinconveniënten dagelyks voorval-lende door het maken van zoeden,zoo om den stank, die door dezelveveroorzaekt wordt, als het verrotten

p 339

ende bederven der muren van we-derzyden, die men mits d'engte zeerkwalyk kan kuyschen of reparee-ren, ende meer ander ongerief, zoozal een iegelyk, willende bouwen opzyne erve, tegen d'erve of muer vanzyne partye (al waer 't ook zoo dathy zyns geburen vensteren of lichtdaermede benam of verstopte) het-zelve mogen doen, mits vast aen de-zelve erve of muer stellende eenenmuer ten minsten van voets dikte,ende daerop makende eenen loffely-ken bouw of timmeringe, als voren;het en ware partyen met malkande-ren overeenkwamen, om in den eygenmuer van d'andere te mogen varen.

17. Desgelyks, zoo wanneer ie-mand, om eenen nieuwen bouw temaken, zal komen af te breken zvnehuyzinge, daer tegen partyen erveeene gemeyne zoede is liggende,zal daertoe mogen incorporeeren devoors. zoede, ende zyne metselryeoptrekken vast tegen aen den muerof erve van partye, mits nochtansbetalende de hellicht van d'erve dervoors. zoede, ter taxatie van demeerers; 't en ware, als voren, par-tyen malkanderen verstonden omin den muer van partye te varen.Maer of beyde de partyen ter weder-zyden van de voors. zoede komende,t'samen wilden bouwen, zullen even-gelyke erve uyt de voors. zoede prof-

p 340

fiteeren, ende dienvolgende eenengemeynen muer ten gemeynen kostopmaken, recht in het midden vande voors. oude zoede.

TITEL IV.

Van gemeyne muren, ende hoe mendaerdoor licht scheppen mag.

18. Als eenige muren staen tus-schen d'erve van twee partyen, endedat d'eene partye daer in- ende op-gevaren is, ende op d'ander zydeter ander partye ervewaerts in den-zelven muer blinde vensteren, no-ten, hoofden of rabatten, om poor-ten of deuren aen te hangen, staen,met denzelven muer gemaekt ; mits-gaders, als iemand door den muergeankerd is, of daerin fereyten heeft;als eenige venster van buyten aen-hangt, ende vandaer open- endetoegedaen wordt als de balken vanbeyde zyden doorgaen; als in alleplaetsen boven ende beneden ma-siergaten staen van beyde zyden,of dat aen beyde zyden geen masier-gaten en zyn; item, als op den muereen gote ligt, die van beyde zydenhet regenwater ontfangt, zoo is dienmuer beyden den partyen ende haregoeden aldaer gemeyn ; het en waredat tusschen dezelve partyen eenigebrieven, geschriften of wettig betoon

ware, die daeraf iet anders ver-klaerden. Maer inslaen van nagelen,haken of houwvasten en betee kenen geen gemeynschap ende alsop d'eene zyde in den muer alleeneenige masiergaten, oude wapenen,schouwen, rookgaten of diergelykeoude teekenen staen (al waer 't ookzoo dat dezelve teekenen uytgedaenende gebroken waren, ende de ga-ten nog daer stonden, of dat zy toe-gemaekt of toegeplaesterd waren)zoo behoort dien muer, op wienszyde zulke teekenen bevonden wor-den, hem alleen toe.19. Item, zoo wie eenen gemeynenmuer met zyn timmeringe begre-pen heeft, ende daerin voor dezentyd redelyk licht gemaekt ten goe-den waerts van d'ander partye, diezal dat alzoo behouden; 't en waredat de wederpartye brieven hadde,dat het niet zyn en mogt, of dat zyvan dezen dag binnen een jaernaestkomende daerover klaegde,ende men dan bevond dat het on-redelyk ware ; maer van nu voortaenen zal niemand in zynen eygen ofgemeynen muer, of in daken vanzolders, ten goedenwaerts van d'an-der partye, zonder haer consent,licht mogen maken, den onderstendorpel daeraf en zy zeven voetenuyt den grond of zolderinge vandengenen die het licht alzoo schep-

p 342

pen wilt ; ende by aldien dat partyengrond hooger gelegen ware als denzynen, ende dat alzoo de venster,of vensters, tegen de hoogste ervemaer een, twee, dry of vier voetenhoog en waren, zal partye geïnte-resseerde in dien gevalle haer mo-gen bevryden met een behoorlykeblinde; maer en zal alzulke blindeniet mogen maken, by zoo verre devenster van uyt den hoogsten grondhooger ware als vier voeten; endezal nogtans alzulke venster moetenzyn verstaekt ende vast verglaesd,zoodat men dezelve niet open doenen kan, dan alleen hetzelve lichtende dag door het glas scheppen.

20. Item, als iemand zyns zelfseygen goeden opvoert, ende den-genen wiens goeden daerby gelegenzyn, dat wilde beletten, zeggendedat hem zyn licht daermede be-nomen ofgeminderd zoude worden,ende hy met brieven of andersdeugdelyk toont dat men hem geenlicht benemen en mag, zoo magnogtans den anderen opvaren alzoodat men van den nedersten dorpelder vensteren van de voors. goedendaerby gelegen, 't opperste van datmen opvoert mag overzien, endeniet hooger; maer en hadde den-genen die 't opvoeren beletten wilt,geen betoon van dat men hem zynlicht niet benemen en mag, zoo

p 343

zoude den anderen mogen opvarenalzoo hoog als 't hem geliefde ; endehadde hy goed betoon met brievenof andersins, dat men het gezichtniet benemen en mag, zoo en zoudeden anderen niet mogen opvaren,noch iet doen maken, daermedehet gezicht in de hoogte of breedtebelet wordt.

21. Als iemand in eenen gemey-nen, of zynen eygen muer of wand,tot eens anders ervewaerts redelykevenstergaten of licht tot nog toegemaekt heeft, of naermaels, in dermanieren boven verklaerd, zal doenmaken, en mag den anderen datniet stoppen, dan met loffelyke tim-meringe in den voors. gemeynenmuer te maken, te weten, over-spannen werk met balken ende ge-bonden, ten minsten acht voetenbreed binnen 's muers; in den ver-stande, dat die het licht beneemt,moet t'zynen koste het glas, staken,geleepen ende witte steenen, diedaerin gevonden worden, doen uyt-breken ende overleveren aen hemdie het licht gehad heeft, ende totdien de vensters of gaten in denmuer, daer het licht gestaen heeft,loffelyk doen toemetsen.

22. Niemand en zal, om malkan-deren de zonne of locht te benemen,

p 344

eenen gemeynen heymuer hoogermogen optrekken als tien voeten,van de zyde van den hoogstgelegengrond, daerin begrepen de kap ofgeerde-lage.23. En zal ook niemand voortaenop zyne erve in zynen bouw eenigebalcons of opengaende vensters, vangemeyne hoogte uyt den grond mo-gen maken, dewelke op of in partyenerve recht uytzien; 't en zy dat den-zelven bouw gesteld worde op d'ervevan dengenen die alzoo wilt bou-wen, ten minsten zes voeten.24. Niemand en mag banken ma-ken in eenige stagiën, kamers ofzolders, om schietende licht door tescheppen over eens anders erve.maer moet den oppersten dorpelvan de venster, daer hy licht wiltdoor scheppen, leggen rase den on-derkant van de stagie, ende niethooger, het en ware met consentvan partye.

TITEL V.

Van gemeyne muren, ende hoe menop die bouwen ende daer invaren,ende repareeren moet.

25. Of d'een van de voors. par-tyen met hare voorzeyde goedenhooger wilde varen in den gemeynenmuer dan d'ander partye, zoo zoude

p 345

de partye die alzoo hare goeden op-voeren wilde, den voornoemden ge-meynen muer op haren kost alleenopmetsen, ende d'ander partyenkepers van haer huys moeten kor-ten, ende op den filier met notenvan witten steen, daeronder in denvoors. gemeynen muer gesteken,ontfangen, ende de gote herleggen,gelyk hier voren verklaerd staet vande goten; ende of de partye, dieden voors. gemeynen muer opge-voerd hadde op haren kost alleen,hare goeden of huyzen, daermede zyin ende op denzelven muer gevarenwas, wederom nederen wilde, eerd'ander partye met hare goeden indenzelven opgevoerden muer geva-ren was, zoo zal zy dat mogen doen,ende dien opgevoerden muer, alzooverre zy dien op haren kost alleenopgevoerd hadde, wederom mogenafbreken, ende de stoffe t'haer-waerts nemen, ende der voors. an-der partyen goeden op haren kostwederom stellen gelyk zy voor 't op-voeren van denzelven muer ston-den maer als den gemeynen muerby d'eene partye alzoo opgevoerdis, ende eer hy by dezelve partyeafgelegd wordt, mag d'ander partyemet hare goeden in denzelven opgevoerden muer varen, mits betalendede hellicht van 't gene ten koste vanpartye alleen is opgemaekt, ende

Coutumes de Brabant. - TOME I.

p 346

denzelven oorboiren, ende van danvoorts helpen houden, gelyk de par-tye dien opgevoerd heeft, ende danen mag d'eene zonder consent vand'ander dien gemeynen muer nietnederen of afbreken.

26. Item, zoo wanneer den ge-meynen muer niet suffisant of sterkgenoeg en ware om alzulke nieuwehoogenisse of last, die d'eene partyedaer op begeert te zetten, te dragenof te houden, ende nogtans sterkende bestand[2] genoeg ware om denbouw of edificie tot nog toe daeropstaende, te houden ende te dragen,zoo moet de partye, die hare goedenalzoo begeert op te voeren, denzel-ven muer op haren kost versterkenende bestand[3] maken, om 'tgene hybegeert daerop te stellen of makente dragen ende te houden, zoodatd'ander partye daervan geen schadeof perykel en zal komen te lyden,ende der anders partyen kepers raseden muer korten, ende dezelve opeenen felier, of op dezelve plate(wanneer die goed genoeg is) over-kant tegen den muer gezet, metnoten van witten steen onderhou-den, van vyf tot vyf voeten vanmalkanderen, ende de gote her-leggen.

27. Eenen gemeynen muer, die

p 347

uyt den loode staet tot de helft vande dikte van denzelven muer, of opde hoogte van twintig voeten overden halven voet uyt zyn lood hangt,zal moeten gerecht of afgenomenworden, ende wederom gemaektten gemeynen koste, als 't een vande partyen gelieft; desgelyks zoowanneer d'eene partye hare goedenof huyzingenwilde vernieuwen, endeopvoeren, ende bevonden wierd, dathetzelve niet behoorlyk en kondegeschieden, 't en zy den gemeynenmuer uyt den loode staende (al waer'took geenen halven voet) gerecht ofte loode opgemaekt ware, of ander-sins niet bestand[4] en ware om denbouw te dragen, zal denzelven tengemeynen kost moeten afgebrokenende hermaekt worden.

28. Item, wanneer iemands eygenmuer uyt den loode hangt, als voren,over d'anders partyen erve, is par-tye, die denzelven muer toekomt,t' zynen kost dien gehouden te loodete stellen; maer stonde den mueruyt denloode, ende d'overhangingeop d'erve van den proprietaris, endedat partye haer van geen perykelmetter waerheyd beklagen en konde,zoo en zal hy, die den muer toekomt,denzelven niet gehouden zyn te rechten.

p 348

29. Item, als tusschen eenige par-tyen eenen gemeynen muer staet,dik zynde onderhalven voet ofmeer,ende dezelve partyen dien gemey-nen muer opvoeren willen, endedien muer niet en behoeft alzoo dikopgevoerd te worden als hy bene-den is, zoo zal men de snede vanden muer, die men alzoo opvoerenwilt, in beyde zyden van denzelvenmuer laten ende of een partye al-leen alzulken muer opvoeren wilde,zal ter ervewaerts van zyne partyemoeten laten de rechte hellicht vanhetgene den muer is verdund, zoo-dat den nieuwen muer recht moetgesteld worden in 't midden van denouden, ende van weder zyden evenveel erve geprofiteerd, al waer 't ookzoo dat de snede op d'een of d'anderzyde alleen gestaen hadde, 't en wared'eene partye aen d'andere permit-teerde, om redenen haer movee-rende, de snede t'zynwaerts te latenincorporeeren.

30. Item, zoo wanneer iemand,om eenen nieuwen bouw te maken,den gemeynen muer, die niet en ishangende uyt zyn lood, ende noggoed ende bestand[5] genoeg is, wiltafbreken, zal dengenen die alzulkennieuwen bouw wilt maken, denzel-ven muer alleen moeten bekostigen

p 349

ende optrekken, blyvende dien niet-tegenstaende denzelven muer ge-meyn in den verstande dat, byaldien partye zyn oud huys kwamaf te breken of op te voeren, hy dehellicht in den voors. muer zal moe-ten betalen, voor zooveel hy den-zelven met zynen nieuwen bouw zalkomen te begrypen, alles ter taxatie,als voren.

31. Item, zoo wanneer d'eenepartye ter plaetse daer eenen ge-meynen wand staet, eenige nieuwehuyzinge of timmeringe begeerde temaken in de plaetse daer den wandstaet, vermag dat te doen, ende denmuer voets dikte te maken, endehem te stellen midden in den wandof gemeyne zullinge of muer daer-onder staende, ende zal hetzelvemoeten geschieden ten gemeynenkost, zoo lang ende zoo hoog alspartyen huyzinge daerin wordt be-grepen, ende niet voorder; 't enware partye naermaels den muerhooger of voorder kwaem te begry-pen, in welken gevalle hy daeren-boven de hellicht zal moeten betalenvan 't gene hy voorder is begry-pende. Maer wilde hy, die den nieu-wen bouw is opmakende, den muerin plaetse van den wand, meer alsvoets dikte maken, zoo zal hy 't ver-dikken op zyne erve alleen moetennemen ende bekostigen, ende nog-

p 350

tans zal den muer voets dikte ge-meyn zyn ende blyven, gelyk ookde materialen van den af te brekengemeynen wand; ende zal voorts tengemeynen last moeten bekostigdworden het onderschoren van destagiën, balken, felieren, platen,dak ellde andersins van partyenhuyzinge, die blyft staen, in zulkervoegen dat dezelve partye daer geenschade of achterdeel af en kryge.

32. Item, zoo verre de balken,felieren, platten[6] of andersins vanpartyen huyzinge die blyft staenende in den muer moeten liggen ofhouden, te kort waren, of voor denwand afgerot, zal de partye, diedezelve balken, felieren of platten (1)toekomen, op zynen kost alleenandere moeten leggen, of met las-sen, lingen of bosschen onder denbalk in den muer gelegd, dezelvemoeten houden liggen.

33. Item, in eenen gemeynenmuer mag d'een ende d'ander partyemet ankeren, intogen ende anderyzerwerk, tot zynen kost, zyn huysvestigen, zonder denzelven gemey-nen muer te mogen rooven, of vanzyne gemeyne dikte te verminderen,het zy tot het maken van schou-wen, amarissen, schapraeyen of an-dersins, als ook om eenige ruymte

p 351

of plaetse te winnen, op de boete vanzes en dertig guldens.

34. Item, als men bevindt dateenigen muer, wand of gevel, tus-schen twee partyen erven staende,beyde de voors. partyen half endehalf toebehoort, zoo zal elke partyedien muer, wand of gevel mogen ge-bruyken, ende daerin leggen band-steenen, balken, felieren of platten[7], tot op de helft of voorder, naerden eysch, last ende zwaerte van hetwerk ; zoo nogtans, of 't geviel datd'ander partye daer naermaels eenenbalk, felier of andere diergelyke,ook wilde tegen leggen, mag alsdanden eerstgeleyden bandsteen, balk,felier, platte[8], of note, tot de mid-delt van den muer afhouwen ; endeelk mag met zyne ankeren, intogenende slekken zyne werken houdenende vestigen, ende daermede overde middelt ende door den gemeynenmuer komen ; maer wanneer d'an-keren door den gemeynen muerkomen, binnen tot in het huys desgenen die eerst opgebouwd heeft,moet hy, die lest werkt, als partyewilt, de sleutels van de ankers rasein den muer inhouwen.

35. Niemand en zal eenige pompen, quernmolens, smoutmolens,persen of andere roerende werken,

p 352

hoedanig die zyn, met hout of yzerin den gemeynen muer vermogente leggen of vast te maken, zonderconsent van partye; noch en magook in eenen gemeynen muer bre-ken, of leggen eenige ribben vanstagiën of hangende kameren ; maermoeten dezelve ribben gelegd wor-den op eenen felier tegen den ge-meynen muer.

TITEL VI.

Van ozydruppen.

36. Item, als d'een partye eenengemeynen muer begrypt, moet zyharen ozydrup met een strekgoteafleyden, zonder op der ander par-tyen erve tegen haren dank te mo-gen vallen ; ende als d'ander partyedaernaer denzelven gemeynen muerook wilde begrypen, ende daerinvaren in gelyker hoogte als d'eerstepartye gedaen heeft, zoo mag d'an-der partye hare kepers op denzelvengemeynen muer ende op der eersterpartyen platen[9] zetten, ende vandaer voorts zullen de platen[10] gelykden muer, hun beyden gemeynzyn,ende dan[11] moet dengenen die alzoolestwerf op den gemeynen muer

p 353

timmert, boven denzelven muereene loffelyke loode gote van rede-lyke breedte (elken gevierkantenvoet daeraf wegende vyf pond) doenleggen, zonder kost der partyen dieden voors. gemeynen muer eerstbevangen hadde met hare timme-ringe.

37. Maer wanneer den eersten op-voerder konde betoonen, of dat menbevond dat den muer, op gemeyneerve staende, alleen by de bekos-tinge van hem, van beneden of vanboven den heymuer, tot boven toeopgemaekt ware, zoo zal dengenendie alzoo zyne goeden lest opvoerde,aen d'eerste partye, voor zoo veelhy begeert te begrypen ende te ge-bruyken de hellicht van den muerby hem opgemaekt, met ook de hel-licht van de platten[12], naer taxatievan de weerde van dien moetenbetalen ende aengaende het leggenvan de gote, moet den lesten op-voerder eene loffelyke loode gote,als voren, om beyder der dakenwater t'ontfangen ende te laten af-loopen, t'zynen kost doen leggen,blyvende t'zynen profyte de strek-gote, daer den eersten opvoerderzyn water mede afgeleyd heeft maer of hy daer geen strekgote envond, zal den eersten opvoerder

Coutumes de Brabant. - TOME I.

p 354

aen den lesten moeten betalen dehellicht van hetgene het lood van degote (zoo verre hy die moet ge-bruyken) zoude kosten; ende watde timmeringe aengaet, komt totlast van den lesten opvoerder, endetot dien moet hy in staet stellenzyns geburen dak, dat hy met hetleggen der gote opgenomen of ge-broken heeft, ende de tichelen mitshet herleggen van de gote overende,t'hemwaerts nemen.

38. Aengaende het water vanbeyder daken in de voors. gote af-loopende, by zoo verre hetzelve nieten kan afloopen ter straten, maerop partyen erve moet vallen of loo-pen, ende dat geene van beyde par-tyen het water en begeert, of datd'eene partye 't zelve water alleenbegeert, ende daerin niet en konnenovereenkomen, zoo zal elk door degote boven een gat hebben, omalzoo daerdoor in de twee partyenerve elk zyn deel van het waterte laten loopen, hetwelk elk dant' zynen koste naer zyn goeddunkenzal mogen afleyden.

39. Item, en zal ook niemand defondamenten van eenige steenen ge-vels voorder uyt mogen zetten, dand'oude fondamenten hebben gele-gen; noch ook d'oude kasseyen voorhunne huyzen vermogen te hoogen,ende te leggen buyten proportie van

p 355

de kasseyen liggende daer omtrentaen ander geburen huyzen, op depene van zes en dertig rynsguldens,zoo wel tot last van den propriëtarisals van de werklieden, 't zy metsers,kasseyers of andere, die men bevin-den zal ter contrarie van dien tedoen, ende voorts 't voors. werk temoeten amoveeren.

TITEL VII.

Van houte ende leeme gevels, wan-den, overhangsels, uytsprongen,uylaerden ende stroye daken.

40. Item, en zal niemand eenigehoute of leeme gevels, stagiën, wan-den ende uytsprongen van hunnehuyzen alreede gemaekt, of begonstte maken, mogen volmaken, ver-nieuwen, repareeren, verplekken,ververschen, beschilderen of ander-sins onderhouden ; maer zullen de-zelve moeten laten staen totter tydtoe dat die van zelfs zullen vergaen,of dat zy dezelve willen afbrekenende opmaken van steen, ten min-ste van voets dikte; op de pene vanzes en dertig rynsguldens, zoo weltot last van de timmerlieden, plek-kers, arbeyders, als propriëtarissenof bezitters van de voors. huyzen,die zulken werk zullen doen makenof repareeren, ende bovendien het

p 356

voors. werk te moeten amoveeren.

41. Item, dat niemand, hebbendevoor ter straten eenige uytsprongenin hunne zydemuren, eenige zyde-vensteren en zullen mogen maken,voor aen de strate komende, voorde kameren ende huyzinge vanhunne geburen, daerby dezelvehunne geburen met d'uytspringendevensters in hunne huyzen of kamerszouden worden ontvryd of ver-drukt, maer die eenige zulke ven-sters zyn hebbende, zullen dezelveschuldig wezen ter klachte van degeburen te stoppen.

42. Item, zoo wie eenige uyt-sprongen over straten heeft, endeeenen nieuwen muer of gevel wiltoptrekken, moet de voors. over-sprongen verliezen, ende zynenbouw loodrecht opvoeren volgensden ondermuer.

43. Item, dat ook alle huyzen,stallen, logiën of uylaerden, diebinnen deze stad sedert een jaer her-waerts zouden mogen gedekt zynmet stroye daken, zullen terstondworden afgedaen; ende degene wil-lende die houden staende, zullenschuldig zyn die te dekken mettichelen of schaliën, op de pene vanzes en dertig rynsguldens te ver-beuren by den propriëtaris; endezoo verre eenige stroydekkers naer-maels bevonden worden eenige da-

p 357

ken met stroy te dekken of te repa-reeren, die zullen verbeuren ookgelyke zes en dertig guldens alle devoors. penen te bekeeren in dryen.

TITEL VIII.

Van verscheyden huyzen ende ervenonder een dak.

44. Als er geschil ryst tusschenpartyen, daeraf d'eene een erve on-der bezit, ende d'ander daeraf hetgerief of zolders boven houdt ; endedat d'eene partye meynt dat haerde geheele erve toebehoort, endeontkent d'ander eenig recht daertoete hebben in 't gene hy daeraf bezit,zal men elken houden in zyn ge-bruyk tot het eynde van rechte ; endeals [men[13]] dengenen die d'erveonder houdt bekent, of dat hy toontdat hem d'erve of den grond toebe-hoort, zoo zal dengenen, die hetgebruyk boven hebben wilt, daerafmoeten toonen zynen titel met brie-ven, lotingen, prescriptiën of an-ders; maer al waer 't dat men den-genen die 't gebruyk boven heeft,'t zelve zyn gebruyk bekende, ofdat hy 't toonde, zoo en zoudedaerom dengenen die d'erve onderbezit, zynen titel niet moeten toonen,

p 358

noch ruymen; 't en ware dat den-genen die het gebruyk boven heeft,eenigen titel tot den grond hemvermate, ende daeraf alzulken be-scheed bybrocht ende toonde, dat dewethouderen genoeg dochten, omdengenen die d'erve onder bezit,met den toon van zynen titel tebelasten.

45. Item, is te weten, dat dengenen die d'erve met goeden titel,of met vredelyker possessie onderof beneden bezit, ende die zyn ge-bruyk boven heeft, maer en heeftzyne actie voor zoo hoog ende verrezyn gebruyk hem strekt; noch envermag zyn bovenste deel niet teverbreeden, te verhoogen of te ver-anderen, noch te gebruyken in pre-judicie, schade of verdrukkinge vandie den grond onder toekomt; van-gelyken zal hy die d'erve onderheeft, ook niet in prejudicie vandien die boven het gebruyk heeft,mogen doen.

46. Item, wanneer het welfsel,ribben of balken, waermede zy overmalkanderen komen, vernieuwd ofgerepareerd moeten wezen, zullenden onderbezitter met den boven-gebruyker dat ten gemeynen kostdoen maken, repareeren ende on-derhouden; 't en ware dat d'eenpartye betoonde dat, door faute vand'ander partye, de brekinge of inval-

p 359

linge geschied ware in welkengevalle de gebrekkelyke partye opharen kost zal moeten maken enderepareeren 't gene by zyne fautegedaen ware.

47. Item, tot reparatie van dekappe ende het dak, zal den boven-gebruyker ende onderbezitter daer-in betalen elk naer rate van hun ge-bruyk ende bezittinge, ter taxatievan de gezworen meerers ende lie-den hen dies verstaende; 't en waredat d'eene of d'ander partye kondebetoonen by wettigen titel, in al-zulke reparatiën niet gehouden tezyn, maer dezelve te staen tot lastvan zyne partye geheel.

TITEL IX.

Van schouwen, ovens, asten, heerd-steden, forneyzen ende dange-reuse werken.

48. Als iemand schouwen wiltmaken in zyne goeden, liggende aenander lieden goeden, die moet hyrecht opvoeren, zonder ter zydenin de gevels, wand of muren eenigerookgaten ter ander partyen erve-waerts te mogen maken. Ende zooverre d'ander partye in haren gevelwand of muren ten goeden waerts,daer men de voors. schouwen maekt,vensteren heeft, zoo moet dengenen

p 360

die de schouwen maekt, de pypedaeraf doen opvoeren zoo hoog alsd'opperste dorpelen van de venste-ren der ander partyen zyn; maergeviel 't, als de schouwen gemaektwaren, dat dan daernaer d'anderpartye in hare goeden boven depypen van de voors. schouweneenige vensteren, licht of gaten dedemaken, daerom en zoude dengenendie de schouwen hadde doen maken,de pypen daeraf niet moeten op-voeren ; maer d'ander partye, die denieuwe vensteren of gaten heeftdoen maken, zal (opdat hy wilt) totharen kost de pype van des andersmans schouwen mogen opvoeren;ende of zy dat doen wilt, zoo zal zydat alzoo moeten doen maken endeverwaren, dat de voors. schouwenmogen blyven staende zonder zorge.

49. Zoo wie een schouwe tegeneenen gemeynen muer maekt, moettegen denzelven gemeynen muereenen vuyster stellen, ten minstenvan een blauw steenken, of eenenklinkaert gestrekt; welken vuysterhy zoo nieuws [nuesch] mag latenopschieten ende te niet gaen tot dehoogte van den schouwmantel ; endeen zal d'een of d'ander partye denmuer, daer de schouwe tegen komt,niet mogen breken of rooven.

p 361

50. Daer schouwen boven deraerde op kamers of zolders ge-maekt worden, moeten de heerdenof viersteden, daer het vier opge-stookt wordt, gewelfd zyn met kareelop yzers of andersins, zonder die ophout of berd te mogen maken.

51. Item, en zal vangelyken ookniemand eenige ovens, 't zy ombroodte bakken, of tot eenige anderezaken, mogen doen maken op hunnezolders, kamers of andere hoogte,dan beneden ter aerden, of in kel-ders; ende degene die alreede eenigealzulke ovens boven in hunne huy-zen zyn hebbende, 't zy op zolders,opperkamers of elders dan benedenter aerde, of in hunne kelders,zullen schuldig wezen dezelve af tebreken, zonder daerin voortaen temogen bakken of vier stoken, op depene dat dengenen die bevonden zalworden contrarie gedaen te hebben,zal verbeuren de somme van zestigrynsguldens, te bekeeren in dryen,als voren.

52. Item, wordt ook alle timmer-lieden ende andere werklieden geïn-terdiceerd zulken verboden werken,als voorschreven is, te maken of hel-pen maken, of daeraen te werken, opde pene van vier en twintig rynsgul-dens te verbeuren by elken van dien,zoo dikwyls contrarie geschieden zal,'t een derdendeel tot profyt van den

Coutumes de Brabant. - TOME I.

p 362

heere, 't ander de stad, ende hetderde tot behoef van hun ambacht.

53. Zoo wie zyne huyzingen ofschouwen tegen de schouwe vanzynen gebuer opvoert, ende hoogertrekt als zyns geburen schouwe staet,is gehouden dezelve schouwe op zy-nen kost mede op te halen zoo hoogals hy zyne schouwe of muer is ma-kende ende opvoerende ende zooverre de schouwe van zynen gebuer,die zyne goeden niet op en voert, inhet dak of gote van dengenen dieopvoert, kwam alleen te staen, moetden opvoerder, op zynen kost,dezelve schouwe leyden boven deplate van het dak, ten minste achtvoeten hooger; maer en ware deschouwpype van dengenen die nietop en voert, niet loffelyk, immers tenminste van eenen halven voet dik,dan rechts eenen kareelsteen over-kant, zoo zoude den niet-opvoerderdezelve schouwpype moeten afbre-ken tot op den halven voet, endevoorts alzoo optrekken ter hoogteals die van te voren was staende,ende blyvende d'ander verhoogingevandaer opwaerts tot last ende kostvan den opvoerder; ende wanneertusschen het werk dat opgevoerdwordt ende tusschen de schouweeenige distantie ware, dat zy mal-kanderen niet en raekten, zoo en zalde partye die zyne goeden alzoo op-

p 363

voert (alwaer 't ook dat het loffelykeschouwenwaren) niet gehouden zyndezelve mede te leyden of op tevoeren.

54. Een iegelyk zal van nu voort-aen schuldig zyn zyne schouwen intyds te doen vagen ende reynigen,zulks dat daerdoor geen perykelenofongevallen en komen ; op de pene,zoo wiens schouwe in den dag zalbevonden worden (door onacht-zaemheyd van de voors. schouweniet te hebben doen vagen) te bran-den, ende den brand zoo lang duerdedat eenige klokken van kerken daer-door kwamen te klippen, dat dienzal verbeuren de pene van zes ryns-guldens; ende indien hetzelve bynacht bevonden wordt, het dobbelvan dien, te bekeeren als voren;wel verstaende dat de boete zal ko-men tot last van den huerling, diende zorge behoort te dragen voor 'tvagen van de voors. schouwen, endeandersins by den proprietaris, zooverre hy zyn eygen huys bewoont.

55. En zullen ook in de gemeynemuren geene ovens, brouwketels,asten, doetsen, forneyzen of dierge-lyke mogen gebroken worden, dan,zal in alle zyden ten minsten eenenhalven voet daertegen moeten ge-metst worden. Noch en zullen ookeenige ovens, stoven, forneyzen ofandere perykeleuse dingen, daer

p 364

vierin gemackt wordt, mogen gesteldof gemaekt worden op kamers ofzolders, maer wel ter aerde of inkelders.

56. Item, als de meerers of werk-lieden van de stad tot eenige plaet-sen in schouwen, ovens, of anderevan de voors. dingen daer men vierin maekt, eenig gebrek vinden, oftot hunne kennisse kwam dat eenigehuyzen of muren in perykel warenvan invallen, zoo zullen zy by hun-nen eed gehouden zyn dat gebrek(al is 't dat er niemand over enklaegt) te moeten brengen voor dewet ; of immers by de rentmeesterenvan de stad, die dan daerin verzienzullen naer behooren ; noch en zul-len geene werklieden alzulke wer-ken, daer perykel van vier of brandzoude door komen, vermogen temaken, noch ook de muren kren-ken of rooven, om de huyzen inperykel of caduciteyt te brengen,op de pene van vier en twintig ryns-guldens, te bekeeren als voren.

57. Niemand en mag houtmytenop zyne erve zetten, naerder d'ervevan zyne geburen dan op vier voe-ten naer; ende indien, uyt zakenvan de houtmyte, de geburen eenigeschade leden, dat zal dengenen diende houtmyte toebehoort, moetenbetalen.

p 365

TITEL X.

Van borren, fonteynen, savoiren,waterloopen, pompen, conduytenende trailliën.

58. De waterloopen komende vanputteborren of van hemelwater, dieover ander lieden erve met bekenof met conduyten geloopen heb-ben, zullen hunnen loop behouden behalven dat dengenen die alzulkenwaterloop over ander lieden erveheeft gehad, ten eynde van zyneerve ende aen der ander lieden erveeen yzere traillie vast zal moetenzetten, zoo enge, dat men een mesof yzer, ter dikte van eenen schel-ling, daer recht tusschen door stekenkan, ende niet breeder, opdat daergeen zand of grondvuyligheyd dooren loope om welken rooster te stel-len, zal in den muer moeten gemaektworden een mozegat, met ondereenen gotiersteen, ter wederzydentwee witte steenen, ende eenen daerboven; in welke witte steenen zalden rooster vast gemaekt ende metlood ingegoten worden, zoodat mendenzelven rooster niet uytnemen enkan.

59. Item, als d'eene partye diehaer erve betimmerd heeft, uyt haererve een waterschap of lavoirsteenheeft gemaekt, loopende door haren

p 366

muer, ende d'ander partye, die haererve niet betimmerd en heeft, daer-over kroent, zoo moet de partye diedien waterloop alzoo gemaekt heeft,denzelven waterloop binnen op haererve leyden, zonder op der anderpartyen erve te mogen loopen.

60. Item, hadde iemand zynenwaterloop van keuken, waschhuysof van ander onreyn water overeens anders erve, zonder toon vanschepenen-brieven, of ander redelykbewys ende bescheed daeraf te heb-ben, ende dat d'ander partye daer-over klaegde, zoo zoude hy dienwaterloop binnen het zyne moetenhouden of leyden; 't en ware dat hyalzulken onreyn water dertig jarenlang over des anders erve, als zynsrechts, ter goeder trouwe, open-baerlyk, vredelyk ende ongestoordgebruykt hadde; ende of hy datalzoo konde betoonen naer het sta-tuet van de prescriptie, zoo zoudehy voortaen in zyn gebruyk daerafworden gehouden.

61. Item, zoo wie uyt zynen borreof savoir eenen anderen in zynenborre of savoir schoon water schul-dig is te leveren, en mag zynenborre of savoir niet ontreynen, endealzoo onzuyver water den anderendaeruyt leveren ; maer moet zynenborre of savoir zoo reyn houdenende den anderen daeruyt zoo schoon

p 367

water leveren, dat hy geen redenen hebbe te klagen noch en magook hetzelve water niet steygen ofophouden ; gelyk ook niet en vermagte doen dengenen die hetzelve waterin zyn savoir ofborre ontfangt.

62. Zoo wie een conduyt uytborren, kelders of savoiren loopendeheeft, daerin niemand anders wate-ren en heeft loopende, die moet datconduyt alleen op zynen kost onder-houden; ende of iemand anders,een of meer, het water uyt hunnegoeden in 't zelve conduyt, by con-sent desgenen door wiens erve hydat leyden zoude, daerin wildebrengen, dat zal hy mogen doen opzynen kost, ende zullen zy alle vanvoorts 't voors. conduyt van derstad voorwaerts, daer 't zelve waterin gebrocht wordt, op hunnengemeynen kost helpen onderhou-den.

63. Alle degene die het gebruykhebben van borren staende tus-schen twee, dry of meer partyenerven, ende hun allen gemeyn toebe-hoorende, ende van borren staendeop eener partyen erve daer anderpartyen toekomen ende het gebruykaf hebben, zullen dezelve borrenvan hare behoeften evengelyk hel-pen houden ; het en ware dat eenigevan die goeden, tot de voors. borrenkomende, bakkers, brieders, ver-

p 368

wers. stoofhouders of andere dier-gelyke neiringe doende, bewoonden,dewelke. naer quantiteyt dat zy devoors. borren behoeven. den kostvan den aenlegger, of dengenen diede reparatie doet, zullen helpendragen.

64. Item, gemeyne borreputtenen mogen in hun gebruyk nietveranderd of verminderd wordendan met gemeyn consent van de ge-bruykers derzelver ende in puttendaer men met haken of koorden uytput, mag een van de partyen daer-over een katerolle hangen op zynenkost, mits die latende gemeyn; 't enware den put zoo breed ware, dathy op zyne zyde de katerolle kondehangen voor zyn gebruyk alleen,zonder den anderen zyn gevoegelykputten te beletten of andersins, zooverre den put zoo breed niet en is,ende dezelve katerolle moeste die-nen tot gerief van weder zyden, zaldezelve katerolle, ketenen of koor-den, ende eemers daertoe dienende,van dan voortaen als gemeyn, ten ge-meynen kost onderhouden worden,ende voorts alzulke borreputten tengemeynen kost geruymd, gekuyschtende gerepareerd worden.

65. Niemand en zal eenen ge-meynen borreput mogen sluyten ofoverdekken, om een gemeyne pompete zetten in de plaetse, zonder der

p 369

andere medegebruykers consent;maer zoo wanneer eenen van degebruykers een pompe uyt zulkengemeynen borreput op zyne ervewilt trekken, dat vermag hy te doenop zynen kost alleen.

66. Die eenen toegang heeft omop of over eens anders erve waterte mogen halen, en vermag zyn wa-ter aldaer maer te halen ende uyt tedragen, zonder aen den borre ofput te mogen wasschen, spoelen ofuytgieten.

67. Als eenige persoonen ervenhebben tot gemeyne borren rechthebbende, ende die erven naermaelsin twee, dry of meer partyen gedeyldende gespleten worden, ende woo-ningen daer op of af gemaekt, zoozullen alle de voors. wooningen ge-landelyk met den anderen, die rechttot den voorgenoemden borre heb-ben, den kost van dien borre helpendragen.

68. Van borren op de stratenstaende, of die men van nieuws al-daer doet maken, zullen degenedie naest den voors. borre goedenof erven hebben, 't meest tot denvoors. borre betalen, ende naerquantiteyt van de breedte van denvoorhoofde van hun erve ; ende die't verste hunne goeden of ervenvan den voorgenoemden borre lig-gende hebben, zullen het minste

Coutumes de Brabant. - TOME I.

p 370

betalen ; behoudelyk hierin, dat de-gene die borrenbinnen hunne ervenstaende hebben, of hoven zonderborre, maer half geld tot de voors.borren en zullen betalen; maerdegene die hoven hebben daer putte-borren van weerde in staen, maer't vierdedeel al zoo veel als degenedie huyzen hebben daer geene bor-ren in en staen.69. Elke erve binnen de voors.stad moet den gemeynen borre diehem naest staet, helpen onderhou-den ; ende die erven en zullen derstads fonteynen, al waer 't dat zynaerder stonden dan eenige ge-meyne borren, geen schade doen,krenken of ongebruykbaer maken.70. De staken van de roosters oftrailliën, waerdoor onreyne of vuylewateren afloopen, zullen mogen wy-der van malkanderen staen, naerconsideratie van de beken ende af-loop, ende van hetgene dat daer-door moet passeeren. Ende die deservituet van eenen waterloop overzyne erve gedoogen moet, en ver-mag geene traillie of rooster vanzyne zyde tegen het mozegat tezetten (hetwelk dobbelroosters ge-noemd worden), al waert ook zoodat d'ander partye, vandaer denwaterloop komt, zulken behoor-lyken rooster, als voren, ja ookgeenen rooster en hadde gesteld;

p 371

maer moet hy d'ander partye, diehem interesseert of beschadigt, daer-toe dwingen met recht.

TITEL XI.

Van privaten of heymelykheden.

71. Niemand en mag heymelyk-heden zetten of maken zoo naer zynsgeburen goeden, dat deszelfs zynsgeburen goeden, muren, wanden,kelders of borren daeraf argerdenof hinder kregen; maer haddeiemand op zyne erve heymelykhe-den gemaekt, die zyns geburengoeden, gelyk zy doen stonden, niethinderen en mogten, ende zyn ge-buer daernaer op zyne erve borrenof kelders maekte, zoo zouden dieheymelykheden mogen blyven staen,al droegen zy ongerief aen de borrenof kelders die naermaels gemaektmogten worden.

72. Die een privaet, mestput ofiet anders daer drek of vuyligheydinkomt, maekt tegen eenen gemey-nen muer, moet tegen denzelvenmetsen eenen muer van voets dikte,ende tegen den eygen muer vanzynen gebuer eenen van onderhal-ven voets dikte ; ende aengaende deprivaetpypen, moeten dezelve opge-legd of opgemetst worden tegeneenen gemeynen muer met loode of

p 372

aerde buyzen, zonder dezelve buy-zen in den gemeynen muer te mogenbreken of rooven ; ende tegen eenengemeynen muer van partye moetgemetst worden eenen muer vaneenen halven voet, tusschen denzel-ven eygen muer ende de aerde ofloode buyzen.

73. By aldien dengenen die zyngerief gemaekt heeft van kelder,borreput, kelderkeuken of ander-sins, tegen of omtrent den privaet-kelder van zynengebuer, aldaereerstgestaen hebbende, zyn zelven be-drukt of beschadigd vond door den-zelven privaetkelder, zal vermogen,om hun beyder gerief ende gebruykte behouden, den voors. privaetkel-dervan zynen gebuerop zynen kost tedoen beteren of remediëeren ; behou-delyk dat hy die den privaetkeldereerst gehad heeft, denzelven daer-toe geheel op zynen kost zal moetendoen kuyschen ende ruymen; maer,waer den privaetkelder of pype zookwaed, verargerd of rot, dat die vannoodswegen moest gerepareerd wor-den, ende de geburen, om de cadu-citeyt of vervallinge derzelver, inhunne goeden ongerief, schade ofverdrukkinge leden, zal hy die hetprivaet toekomt, alsdan zynen pri-vaetkelder of pype behoorlyk doenmaken ende repareeren.

74. Privaetkelderen die aen twee

p 373

of meer geburen gemeyn zyn, moe-ten ten gemeynen koste van degenedie het gebruyk derzelver zyn heb-bende, geruymd ende onderhoudenworden welke ruyminge zal moetengeschieden by beurte, te weten,d'een reyze door ende over deseenen, ende d'ander reyze door desanderen erve of huyzinge, het enware dat den ruymsteen in een vande partyen erve laeg, ende d'anderpartye op hare erve geenen ruym-steen of gat om te ruymen en hadde,of dat den privaetkelder geheel indes anders erve stond, of op, of doordes anders erve zoude geruymd kon-nen worden, of wel dat er possessieware, of bescheeden ter contrarie.

75. Zoo wie in eenen gemeynenprivaetkelder zyn gebruyk heeft,ende voortaen denzelven niet meeren begeert te gebruyken, mag den-zelven afbreken of doen toemetsenaen zyne zyde, indien het hem ge-lieft, mits denzelven kelder, zoolang hy in gebruyk is, ten gemey-nen koste doende kuyschen enderuymen ; maer daernaer en moet hygeenen kost van ruymen of schoon-maken meer helpen dragen, nochhetzelve privaet over of door zyneerven laten ruymen, het en ware

p 374

dat er brieven waren ter contrarie.

76. Als eenen gemeynen privaet-kelder geruymd ende schoon ge-maekt is, mag den genen die hetbelieft (zoo verre hetzelve gevoege-lyk kan geschieden) hetzelve privaett' zynen koste onder in de middeltvan de voute of welfsel doen toe-metsen met eenen dichten muer, tenminste van voets dikte, ende schey-den den privaetkelder van malkan-deren, zoodat elk zyn gerief vanhet privaet houden mag voor zynzelven alleen; in welken gevalleieder van hen van dan voortaent'zynen koste zynen privaetkeldermoet onderhouden, kuyschen enderuymen, door ende over zyns zelfshuys ende erve, het en ware dateenige titels of bescheeden andersbetoonden.

77. Zoo wie ongestopte putten,tonnen of privaten wilt maken, zaldezelve moeten zetten vyf voeten inof binnen zyn eygen erve, ende de-zelve zoo wel verzien, dat zyne ge-buren in hunne goeden, muren offondamenten daerdoor niet bescha-digd en worden. Ende of evenwelalzulke putten eenig ongerief vanstank in der geburen eetkameren,slaepkameren, of keukenen veroor-zaekten, zoo zullen dezelve puttenof ongestopte heymelykheden moe-ten gewelfd of bedekt worden maer

p 375

zoo wie op zyne erve eenige sterfput-ten wilt maken, om daer zyn watervan zyne erve laten in te loopenende alzoo te verliezen, zal dezelvevan zyns geburen erve moeten zettenten minste tien voeten.

78. Niemand en mag op zyneerve verkens ende verkenskotenhouden zoo naer zyns geburen erve,dat die van den stank daeraf hinderof ongerief mogten krygen; endeof de geburen daerover klaegden,ende dat men bevond dat zy hinderof ongerief daerdoor hadden, zoozoude men hem die verkenskotenmogen doen afbreken, ende eldersdoen stellen, daer zy geen merke-lyk ongerief of hinder af en kre-gen.

79. Zoo wie op zyne erve eenigekoeystallen, peerdstallen, of kotenvan verkens, konynen, duyven,ganzen, hoenderen ende van an-dere diergelyke beesten of gevogelteheeft, of wilt maken, zal de vuy-ligheyd, mest ende pisseyne der-zelver zoo moeten afleyden ende afdoen dalen, dat zyn geburen geenenonredelyken stank daervan en ko-men te lyden, noch hunne huyzin-gen of muren daerdoor niet verar-gerd of beschadigd en worden.

80. Dat geene vleeschhouwers,vischverkoopers of pensvrouwen devuyligheyd van hunne huyzen en

p 376

zullen mogen doen of laten loopenin eenige stadsbeken, maer zullengehouden zyn de waterloopen bin-nen hunne huyzen zoo eng te ver-trailliën, wel vast gegoten met loodin de muren van hunne erven, datdoor dezelve trailliën geen vuy-ligheyd en zal konnen passeeren;ende dat ten zeggen van de gezwo-ren meerers dezer stad, die dezelvetrailliën voor het vastzetten zullenmoeten visiteeren.

81. En zullen ook de voors. vleesch-houwers, vischverkoopers en pens-vrouwen, noch hare mans, boden, ofandere, geene grove vuyligheyd buy-ten hunne huyzen mogen leggen ofstorten by dage; maer willende dieuyt den huyze doen ende vervoeren,zullen dat moeten doen by nachteende by ontyden, zoo ende gelyk,nopende de vuyligheyd, elken bor-ger of ingezetenen doen in 't ruymenvan hunne privaten, ende andersinsniet ende dat alles op de pene vantwelf karolus guldens, by elken vanhen te verbeuren, zoo dikwyls iemandbevonden wordt het contrarie van 'tgene des voors. is, gedaen te hebben,het zy by hem zelven of by hunnemaerten of knapen, voor dewelkeden meester of meestersse zal moetenverantwoorden; de voors. pene tebekeeren in dry derde deelen, 't eentot profyt van den heere, ’t ander

p 377

van de stad, ende het derde van denofficier of moer-meyer, of van dengenen die calengie doen zal, diedaerop zal schuldig zyn goede toe-zicht te nemen.

TITEL XII.

Van gemeyne gelinten, wanden,hagen, staketsels, heymen endeboomen.

82. Als aen eenige gelinten,muren, wanden, hagen, staketselsende andere geweiren die gemeynzyn, iet gebreekt, moeten beyde departyen, dien de goeden in beyderzyden daeraf gelegen, toebehooren, houden ende helpen ten gemeynenkost repareeren, noch en mag geenvan de partyen dezelve laten te nietgaen, 't en ware by haer beyder een-drachtigen wille ende consent maerin de plaetse daer een drooge ofdoode hage gestaen heeft, die gemeynwas, vermag een ieder van die par-tyen op zynen kost een levende hagete stellen.

83. Als iemand van partye in deplaetse daer een gemeyne hage, sta-ketsel of heym staet, eenen muer wiltmetsen, mag hetzelve doen op zynenkost, ende denzelven muer stellenop gemeyne erve ; welken muer aendengenen, die hem alleen gemaekt

Coutumes de Brabant. - TOME I.

p 378

ende bekostigd heeft, eygen zal zynende blyven noch en zal by partyeniet mogen gebruykt worden, voordat hy hem de hellicht van de bekos-tinge goed gedaen zal hebben terbehoorlyker taxatie.

84. Item, als tusschen twee par-tyen goeden, gelegen binnen dezerstads muren, geen geweir of heymen staet, zoo mag dengenen diebeheymd ende gescheyden wilt zyn,op zyns zelfs kost, zyn zelven op ge-meyne erve beheymen ende bevry-den. Maer buyten de stad, in harevryheyd ende kuype, zal den voors.heym of hage moeten stellen op zyneygen erve ; ende wilde hy dien op-grachten of verheffen hebben, zalden heym met het verhef moetenzetten dry voeten op zyn eygen erve.

85. Niemand en mag zyn erveende goeden op haren ouden grondzoo zeer hoogen, of den ouden grondvan zyne erve ende goeden zoo zeernederen, dat zyns geburen goedendaeraen gelegen daermede mogtente niet gaen, of hunnen muer, wand,fondement, timmeringe of geweire,vallen of argeren.

86. Zoo wanneer iemand op zyneerve boomen plant, zoo naer aen desanders erve dat dezelve boomen, inhet wassen, onder zoo breed wor-den dat de breedte eensdeels komtop des anders erve, ende dat dien

p 379

alsdan daerover klaegt, zoo moetdengenen die de boomen gezetheeft,die afdoen ende ruymen ende alsde boomen binnen zyn erve staendemet hunne takken over des anderserve wassen, ende dat men daeroverklaegt, zoo moet hy dat overwassenafhouwen.

87. Alle boomen, die in gemeyneheymen staen, zyn beyder partyengemeyn.

88. Zoo wie binnen deze stad opzyne erve wilt boomen planten, alsopgaende eyken, zwerte kerselaers,steenbuken, esselteren, appeleren,peirelaers ende diergelyke, die overde tien voeten hoog bevonden wor-den, zullen moeten geplant wor-den zeven voeten van eens anderserve de opgaende notelaers, negenvoeten; de kriekelaers, kerselaers,pruymelaers, perselaers, haselaers,popelieren, berken, wilgen, espen,olmen, elzen, abeelen ende dierge-lyke, vyf voeten.

TITEL XIII.

Hoe men de goeden ende erven by demeerers zal schatten, deylen endescheyden.

89. Als 't gevalt dat eenige per-

soonen erfpacht, erfcheyns of erf-renten, met schepene-brieven vanBrussel hebbende op zekere goeden,ende waerschap van altoos genoegte doen, dezelve goeden, voor dienerfpacht, erfcheyns of erfrentenveronderpand, naermaels als zydaervoren blyven ledig liggende uyt-dagen, naer de rechten ende cos-tumen der stad van Brussel, endedat zy hen dan bedachten, dat devoors. goeden 's jaers niet zoo veeluyt en brengen, als hunnen voors.erfpacht, renten of cheynsen gedra-gen, zoo mogen zy komen by dewet ende verzoeken de voors. goe-den geschat te worden; ende danzullen de wethouderen eenige uythen deputeeren, die met de meerersende gezworen van d'ambachten, ofandere hen des verstaende, by hun-nen eed ende op hun beste wetend-heyd zullen schatten, ende aen dewet overbrengen hoe veel zy jaer-lyks ende erfelyk weerd zyn; endewordt dan bevonden dat den voors.erfpacht, erfcheyns oferfrentenmeergedragen dan de schattinge van devoors. huyzen, zoo mag dengenendie 't gebrek heeft, zyn waerschapvolgen op degene die daerin gehou-den zyn.

90. Als eenige partyen voor sche-penen van Brussel eenige goedenloten willen, ende onder die goeden

p 381

eenige hofsteden, met de huyzendaerop staende ende hunne toebe-hoorten, zyn, daeraf de voors. par-tyen niet vereenigen en konnen,voor hoeveel dat men die goeden inde voors. lotinge zetten zoude, endezy daerom begeren dezelve goedengeschat te worden, zoo zullen dewethouderen eenige uyt hen depu-teeren, die met de meerers ende degezworen van d'ambachten ofanderehen des verstaende, diede goeden byhunnen eed ende op hun beste zullenschatten, ende der wet overbrengenwat zy jaerlyks ende erfelyk weerdzyn, ende dan zal men dezelve naeradvenant de taxatie aenloten.

91. Insgelyks zullen ook geschatende getaxeerd worden alle boom-gaerden, bourkois-hoven, landblok-ken, bosschen, bemden, weyden,opstallen, grachten, vyvers, beken,molens, gebruyk van revieren endeandersins; welke schattingen moe-ten geschieden naer de weerde, alsde goeden, ten tyde de taxatie ge-daen wordt, weerd zyn; 't en waredat de schattinge moest gedaenworden naer advenant de weerdevan alzulken voorgaenden tyd alspartyen zullen nomineeren.

92. Als eenige goeden, huyzingenof erven in twee, dry of meer deelenmoeten gelegd ende gesepareerdworden, zal dezelve scheydinge

p 382

moeten geschieden met pertinenteafteekeninge by de voors. gezworenmeerers, met interventie van anderemeesters werklieden, die zy benef-fens hen zullen mogen assumeeren(zoo verre het partye gelieft); vanwelke erfscheydinge ende separa-tiën de gezworen meerers, om allegeschil ende questiën tusschen par-tyen te voorkomen, zullen houdencorrecte notitie ende register, gelykook van alle andere taxatiën, schrif-telyke acten ende advisen, die zyten verzoeke van partye zullengeven, waervan zy aen partye, alszy dat verzoekt, tot haren kost zul-len schuldig zyn copye te leveren.

93. Om de voors. schattingen tedoen, zullen de voors. meerers allede materialen, op de goeden ofgronden staende, opschryven endeschatten, te weten : de metselryeende daken by roeden, de timme-ringe by honderden, den wittensteen ende glas by voeten, het yzerende lood by ponden, ende 't schryn-werk ende slotwerk by priseeringe,ende zoo voorts, begrypende alle devoors. materialen in een somme,hoeveel dezelve t' samen komen tebedragen ; ende dit gedaen wezende,den grond ende erve by vooten ofroeden afmeten, nemende in allesconsideratie op de goede, middel-bare ende kwade gelegenheyd, ende

p 383

op alle andere circumstantiën vande huyzingen ende erven, zoo endegelyk zy dat in reden ende con-scientie zullen oordeelen ende vin-den te behooren.

94. En zullen van nu voortaen degezworen loters dezer voors. stadgeene lotingen, scheydingen of dey-lingen vermogen te maken van huy-zingen ende gronden van erven,binnen deze stad of hare vryheydgelegen, aen weezen, innocenten ofonmondige kinderen toekomende,of daerin hun paert of deel heb-bende, dan alleenlyk degene die ge-schied zyn door of ter interventievan de gezworen meerers dezerstad, op pene van nulliteyt.

95. Als aen eenige huyzen, staendetusschen erfgenamen ende tochte-naren of tochtenerssen iet gerbeekt,'t zy van metselrye, van timmeringe,van plekken ende van dekken ofdiergelyke, zoo moet den tochtenaerof tochtenersse die huyzen van wand,van dak ende andersins zoo onder-houden, dat ze water ende windweiren; ende als de metselrye ofgroftimmeringe van de voors. huy-zen zoo kwaed is, dat die behoefdeafgelegd te worden ende hermaekt,zoo moet den tochtenaer of tochte-nersse, opdat hy de tocht behouden

p 384

wilt, de timmeringe of metselryeafleggen op zynen of haren kost,ende de steenen daeraf schoon ma-ken, 't gruys daeraf komende wegdoen voeren, ende het timmerwerk,alzoo verre het te werk dienen kan,ende de voors. schoongemaekte stee-nen doen in 't werk stellen maerde andere steenen, kalk ende zavel,ende desgelyks de groftimmeringeende rouwverslagen hout, meerdaeraen gebrekende, moet den erf-genaem op de plaetse daer de voors.huyzen stonden, leveren op zynenkost ende dan moet den tochtenaerof tochtenersse de voorgenoemdestoffe by de steenen ende hout aende voors. huyzen, naer profyt der-zelver, op zynen of haren kost doenverwerken ; ende of den tochtenaerof tochtenersse, by den erfgenaemdaertoe verzocht zynde, gebrekke-lyk ware, zal hy of zy zyn tochtverliezen.

96. Als tusschen partyen stootgeryst, uyt dien dat d'een partyemeynt dat d'ander met hare erve teverre in de zyne gekomen is, endemen die erve met geenen meersteenen vindt gescheyden, zoo zullen degezworen meerers, naer d'oude tee-kenen of struyken die zy vinden,ende naer getuygenisse van goedelieden, die over lange jaren op devoors. goeden gewandeld ende ver-

p 385

keerd hebben, die erven tusschende voors. partyen scheyden op ha-ren eed ende naer hun beste. Ende't gene dat naer de scheydinge der-zelver aen elke van de partyen toe-behoort, zullen de wethouderen hemdoen volgen; maer of 't geviel datmen binnen dertig jaren daernaerouder meersteenen tusschen dezelveerven bevond, zoo zoude men denieuwe meersteenen, die naer deoude struyken of andere teekenenof getuygenissen gezet waren, uyt-doen, ende de voors. erven naerd'oude meersteenen scheyden; maerhadden de nieuwe meeren dertigjaren lang ongestoord gestaen, zoozouden zy blyven staende, al warendaer eenige oude meersteenen ge-vonden.

97. Zoo wanneer partyen begereneenige meeren gesteld te hebben,ende alle de partyen aen de meererswyzen waer zy dezelve willen gezethebben, zoo zullen de meerers, byconsent van alle de partyen diedaeraen kleven, de meeren zettenter plaetsen die zy hun daertoe be-teekenen; ende daeraf zullen demeerers onder hen beyden t' samen,zoo verre als 't binnen de stad is,van elke meere hebben twee ryns-guldens zestien stuyvers, ende buy-ten de stad, binnen hare vryheyd.het dobbel, van dien.

Coutumes de Brabant. - TOME I.

p 386

98. De voors. gezworen meerersen zullen noch en vermogen geenerfscheydinge te doen, of meerstee-nen te zetten, 't en zy partyen, dieaen de goeden regenoten hebben,daer tegenwoordig zyn, of iemandin hunnen naem. ofwel dat het metgemeyn consent geschiede. Ende zoowanneer dat er meersteenen of pa-len gesteld moeten worden op eenigelanden, bemden, weyden of hoven,ende partyen malkanderen niet enkonnen verstaen, zal 't zelve moetengedaen worden by de voors. mee-rers, met interventie van eenen ge-zworen landmeter, denwelken demetinge zal doen ende stekken ste-ken op de plaetse daer de meer-steenen moeten staen of gesteldworden.

99. De voors. palen ende meer-steenen behoorlyk in d'aerde gesteldwezende, zullen de voors. meerersdezelve meeren, ter presentie vanpartyen, rechtelyk bannen ; in denverstande dat, al waren daer meerals eenen meersteen gesteld op eenveld, plaetse of erve, genoeg zal we-zen eenen ban te doen voor allet' samen. Ende geschiedt den banby de voors. gezworen meerers inder voegen als volgt Wy, gezworenmeerers dezer stad Brussel, van on-zer officie wegen, verbieden eeneniegelyken deze meersteenen, by ons

p 388

schouwen, stoven, ovens, doetsen,forneyzen of eenige diergelyke din-gen daer men vier in maekt, alsook huyzen die te valle gaen, ofzoo kwalyk liggen, dat er hinderof last af komen mogt; ende daerafzullen de tresoriers ende rent-meesteren hen verzien van hunnenarbeyd dien zy zullen hebben ge-daen.

101. Als de voors. meerers, tenverzoeke van partyen, of by bevelvan de wet, binnen de stad vanBrussel of hare vryheyd, geroepenworden tot eenige plaetsen om schat-tinge of taxatie te doen, zal elk vanhen hebben, van de partye die ze tewerke stelt, zoo verre de taxatie be-loopt dry duyzend guldens of daeronder, vier stuyvers van elk hon-derd rynsguldens, van de weerdeder huyzingen of erven daer zy devoors. schattinge zullen doen; vandry duyzend tot zes duyzend gul-dens, elk dry stuyvers, ende van zesduyzend tot tien duyzend guldensende daer boven elk twee stuyvers;ende als zy, ten verzoeke als voren,zullen vaceeren in de visitatiën, ofandere zaken tot hunner officie be-hoorende, zullen daervan hebben,ten laste van partye die ze zal em-ployeeren, elk tien stuyvers voord'ure; ende als zy tot de voors.zaken, om de brieven te lezen, eenen

p 389

klerk behoeven, zoo zullen zy daer-toe eenen gezworen loter mogennemen, op gelyken loon van de par-tyen, als voorscheven staet.Aldus gedaen, geordonneerd endegestatuëerd op den 19 aprilis 1657,ende ter grooter puyen van dezenstadhuyze gepubliceerd, ter pre-sentie van myne heeren den ampt-man, borgemeesteren, schepenen,thresoriers, rentmeesteren ende raedder stad van Brussel, op den 4 juniivan 't zelve jaer. By my ondertee-kend, A. DE WITTE.

p 390

TAFELVAN DE TITELS BEGREPEN IN 'T STATUET VANDE MEERINGE OF MEERERS-RECHTEN.

TITEL I.Van palen ende meeren. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .330

TITEL II.Van 't invaren in eens anders muer. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .331

TITEL III.Van zoeden ende goten. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .334

TITEL IV.Van gemeyne muren, ende hoe mendaerdoor licht scheppen mag . . . .340

TITEL V.Van gemeyne muren, ende hoe menop die bouwen ende daer invaren, ende repareeren moet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .344

TITEL VI.Van ozydruppen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 352

TITEL VII. Van houte ende leeme gevels, wan-den, overhangsels, uytsprongen,uylaerden ende stroye daken.

TITEL VIII.Van verscheyden huyzen ende erven onder een dak . . . . . . . . . . . . .357

TITEL IX.Van schouwen, ovens, asten, heerd-steden, forneyzen ende dange-reuse werken .

TITEL X.Van borren, fonteynen, savoiren,waterloopen, pompen, conduy-ten ende trailliën .

TITEL XI.Van privaten of heymelykheden

TITEL XII.Van gemeyne gelinten, wanden,hagen, staketsels, heymen endeboomen

TITEL XIII. Hoe men de goeden ende erven byde meerers zal schatten, deylenende scheyden. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .379

p 394

TAFELVAN DEN INHOUD DER PRINCIPAELSTE POINTEN BEGREPEN, IN HETSTATUET VAN DE MEERINGEN.

A

ANKERS, hoe men die door eenen gemeynen muer mag brengen, art. 33 en 34.

ASTEN, doetsen, brouwketels, ovens of forneyzen, niet te breken in gemeyne muren,art. 55.

- noch dezelve te stellen op kamers ende zolders, art. 55.

B

BALCONS of open vensters recht uytziende op partyen erve, niet te maken als zes voetenvan daer, art. 23.

BALKEN ende felieren, hoe te verlengen, art. 32.

BAN van de gestelde meeren, in wat forme te doen, art. 99.

BANKEN verboden te maken, art. 24.

BOOMEN in gemeyne heymen zyn gemeyn, art. 87.

- Hoe verre men die planten moet van eens anders erve, art. 88.

BORREN ende savoiren reyn te houden ende niet te steygen, art. 61.

- die gemeyn zyn ten gemeynen kost t'onderhouden, art. 63.

- Hoe men dezelve zal onderhouden als d'erven gespleten zyn, art. 67.

- op de straten staende, hoe t'onderhouden, art. 68.

- die gemeyn zyn, by de naestgelegenen t'onderhouden, art. 69.

BORREPUTTEN niet te veranderen, ende hoe men daer katrollen zal hangen, art. 69.

BRUGGEN, bodemen, zyde-berderen, opschoten of kleethouten van gemeyne goten, hoeende tot wiens kost te leggen ende te repareeren, art. 14.

p 393

C

COMMISSARISSEN te verzoeken, aleer te procedeeren in materie van meeringe, art. 1.

CONDUYTEN van zyn eygen water, hoe te houden ende te repareeren, art. 62.

D

DAKEN van stroy ende uylaerden, te niet te doen, art. 43,

DEUREN te maken in eenen gemeynen weg, art. 6.

E

ERVEN onder ende boven, verscheyden partyen toekomende, art. 44.

- van boven en mag d'onderste niet verdrukken, art. 45.

- noch ook d'onderste de bovenste, art. 45.

EYGEN muer. Zie Muer die eygen is.

F

FELIEREN ende balken, hoe men in gemeyne mueren zal leggen, art. 34.

FONDAMENTEN ende kasseyen die oud zyn, niet te veranderen, art. 39.

FONTEYNEN van de stad niet te beschadigen, art. 69.

G

GELINTEN, muren, hagen ende staketsels die gemeyn zyn, ten gemeynen kost t'onder-derhouden, art. 82.

GEMEYNE muren. Zie Muren die gemeyn zyn.

GEMEYNE borren. Zie Borren.

GERIEF dat men maken mag in een gehuerd huys, art. 7.

GEVELS ende wanden van leem of hout, niet te maken of te repareeren, art. 40.

GOTEN OP gemeyne zoeden liggende zyn gemeyn, art. 8.

Coutumes de Brabant. - TOME I.

p 394

GOTEN boven eene zoede mogen geleyd worden by d'eene partye alleen t'haren kost,art. 12.

- Hoe te leggen ende te bekostigen boven gemeyne zoeden, als partye harehuyzinge opvoert, art. 13.

- Hoe men dezelve zal repareeren, art. 15.

- Hoe t'herleggen in 't opvoeren van muren, art. 37.

GROND niet te hoogen of te nederen om een ander te verdrukken, art. 85.

H

HAGEN ende staketsels die gemeyn zyn, ten gemeynen kost t'onderhouden, art. 82.

HEERDSTEDEN te maken van steen, art. 50.

HEYMEN. Hoe men die heffen ende zich bevryden mag tegen eens anders erve, art. 84.

HEYMUREN niet hooger te maken als tien voeten uyt den grond, art. 22.

HOUTMYTEN niet te mogen zetten dan vier voeten van partyen erve, art. 57.

HUYZEN die over malkanderen komen, hoe te repareeren, art. 47.- in cas van lotinge, te schatten by de meerers, art. 90.

- Maniere van huyzen te schatten, art. 93.

I

INGEVAREN muer moet gelykelyk onderhouden worden, art, 5.

INVARINGE in den muer van partye maekt denzelven gemeyn, art. 3.

- 't en ware partye name contrarie bescheed, art. 3.

- Zonder consent van den grondheere of rentheffer en kan dezelve niet prejudi-ciëeren, art. 4.

K

KASSEYEN ende fondamenten die oud zyn, niet te veranderen, art. 39.LLICHT of gezicht niet te benemen met eenige werken, contrarie de bescheeden,art. 20.

- Hoe men licht zal mogen scheppen van eens anders erve, art. 19.

- van partye niet te bestoppen, dan met loffelyke metselrye, art. 21.

p 395

M

MANIERE van meeren ende palen te stellen, art. 97.

MEEREN niet te stellen als in presentie van partyen, art. 98.

-Hoe men de gestelde meeren zal bannen, art. 99.

MEERERS moeten stads werken visiteeren zonder loon, art. 100.

- uytgenomen groote ende lastige werken, art. 100 en 101.

- Loon, art. 97 en 101.

- zyn schuldig alle perykeleuse werken over te brengen aen de wet, art. 56.

- moeten schatten weezen goederen, art. 94.

- moeten scheyden naer d'oude meeren of struyken, art. 96.

METSERS of timmerlieden en mogen geene dangereuse werken maken, art. 52.

MUER die eygen is, uyt den loode hangende, te hermaken ten koste van den eygenaer,art. 28.

- geoorloofd te maken in plaets van een staketsel of gemeynen heym, art, 83.

- Hoe ende tot wiens kost op te trekken, art. 25.

- Hoe te versterken ende te bekostigen, om daerop te bouwen, art. 26.

- uyt den loode hangende, ten gemeynen kost te hermaken, art. 27.

- Hoe men die verdunnen mag, art. 29.

MUREN die gemeyn zyn, ende uyt wat teekenen men die zal kennen, art. 18.

- niet bestand zynde, moeten gemaekt worden ten koste van die daerop wiltbouwen, art. 30.

- Hoe men die zal stellen in plaetse van eenen gemeynen wand, art. 31.

OOVENS niet te maken op kamers, art. 51 en 55.

OVERSPRONGEN in eenen nieuwen bouw te verliezen, art 42.

OZYDRUPPEN op zyn erve af te leyden met strekgoten, art. 36.

P

PALEN by de meerers gesteld, worden van weerde gehouden, art. 2.

PENSERYEN niet te laten loopen in stadsbeken, art. 80.

- of diergelyke vuyligheyd by dage niet te storten op straet, art. 81.

PISSEYNEN van stallen ende koten, hoe af te leyden, art. 79.

p 396

POMPEN of andere roerende werken niet vast te maken in eenen gemeynen muer, art. 35.

- Hoe men de pompen uyt gemeyne borreputten zal trekken, art. 65.

PRIVATEN en mogen geen hinder doen aen der geburen goeden, art. 71.

- Hoe men die met pypen zal leyden, art. 72.

- die niet gestopt en zyn, of tonnen, te stellen vyf voeten in zyn eygen erve, art. 77.

PRIVAETKELDERS. Hoe te repareeren, art. 75.

- Hoe te ruymen ende t'onderhouden, art. 74.

- Hoe men die van eene zyde stoppen mag, art. 75.

- mag men in de voute half toemetsen ende scheyden, art. 76.

R

ROOSTERS te stellen van de waterloopen tusschen partyen erve, art. 58.

- ende yzere staken van onreyne wateren, hoe te stellen, art. 70.

S

SAVOIREN ende borren reyn te houden ende niet te steygen, art. 61.

SCHATTINGEN van goeden, in cas van uytdaginge, te doen by de meerers, art. 89.

- van huyzingen, in cas van lotingen, te doen by de meerers of andere hen diesverstaende, art. 90.

- item van bemden, bosschen, vyvers, enz., art. 91.

SCHEYDINGE van huyzen te doen by de meerers, art. 92.

SCHOUWEN komende tegen gemeyne muren, moeten vuysters hebben, art. 49.- Hoe men dezelve tegen partyen erve zal maken ende optrekken, art. 48.

- Hoe men dezelve verhoogen zal, art. 53.- in tyds te doen vagen, art. 54.

STAKETSELS, hagen ende gelinten, die gemeyn zyn, ten gemeynen kost te onderhouden,art. 82.

STANK. Met stank of vuyligheyd niemand te bedrukken, art. 78.

STERFPUTTEN te stellen tien voeten in zyn eygen erve, art. 77.

T

TAKKEN ende wortels van boomen, in ende over eens anders erve komende, af tehouwen, art. 86.

p 397

TEEKENEN van gemeynschap van muren, art. 18.

TIMMERLIEDEN of metsers en mogen geen dangereuse werken maken, art. 52.

TOCHTENAREN moeten het betocht goed in goeden rekke onderhouden, art. 95.

TOEGANG om over eens anders erve water te halen, hoe te gebruyken, art. 66.

TONNEN of ongestopte privaten te stellen vyf voeten in zyn eygen erve, art. 77.

UUYLAERDEN ende daken van stroy te niet te doen, art. 43.

UYTSPRONGEN en mogen geen zyde-vensters hebben, art. 41.

W

WANDEN ende gevels van hout of leem niet te maken noch te repareeren, art. 40.

WATER dat onreyn is en mag men in een gemeyne zoede niet laten komen, art. 9.

- noch door eens anders erve leyden, art. 60.

- Hoe af te leyden door een gemeyne gote, art. 38.-

- Hoe men water door eenen toegang over eens anders erve mag halen, art. 66.

- Hoe men 't zelve zal afleyden, art. 59.

WATERLOOPEN in gemeyne zoeden, over de dertig jaren gebruykt, moeten blyven,art. 11.

- Die den waterloop alleen heeft, moet denzelven alleen onderhouden, art. 11.

- moeten hunnen ouden loop houden, art. 58.

WEEZENGOEDEN niet te deylen of te loten, dan die geschat zyn by de meerers, art. 94.

WORTELS ende takken, in ende over eens anders erve komende, af te houwen, art. 86.

Z

ZOEDEN die gemeyn zyn, ten gemeynen kost te repareeren, art. 10.

- voortaen niet meer te maken, art. 16.

- Hoe men oude zoeden incorporeeren zal, art. 17.

ZYDEVENSTERS in uytsprongen verboden te maken, art. 41.

---

[1] Édition de 1762; celles de 1657 et de 1680 portent: meere

[2] Les éditions de 1657 et 1689 portent: bastant, qui signifie : suffisant

[3] Les éditions de 1657 et 1689 portent: bastant, qui signifie : suffisant

[4] Les éditions de 1657 et 1689 portent: bastant, qui signifie : suffisant

[5] (1) V. la note p. 346.

[6] Les éditions de 1657 et 1689 ont: platen

[7] V. la note p. 350

[8] V. la note p. 350

[9] Les éditions de 1657 et 1689 ont ici aussi: platen.

[10] Les éditions de 1657 et 1689 ont ici aussi: platen.

[11] Editions de 1657 et 1689: daer.

[12] V. la note p. 352.

[13] Éditions de 1657 et 1689.