Copije oft
vonnisse arbitrale des godshuijs van S(inte)r claes berghe der stadt van
Aerschot
Bewaarplaats:
Archief Katholieke Universiteit Leuven, Fonds Arenberg, nr. 2506, 1 katern,
eenvoudig afschrift, 2de helft 16e eeuw, 9 fol. Om volledig te zijn dient nog
vermeld te worden dat een kopie van het akkoord, gesloten op 24 augustus 1502,
bewaard wordt in het Archief van het Aartsbisdom te Mechelen, fonds
Sint-Niklaasberg, oud nummer, Losse Stukken, karton D, Biens.
Copije
[fol. 2]
Inden Name ons
hee(re)n j(e)h(es)u Chr(ist)i Amen. Bij desen // tegenwoerdighen openbaren
instrumente zij condt en(de) // kennelijck eenen ijegelijck dat gecompareert
zijn voer // mij openbaer notarijs, den eerbare(e)n en(de) discreten persoon
hee(re) // jan dejoncheere, al(ia)s van
vorm, prior des godshuijs van S(in)te Mertens tot loven, inden naeme en(de) tot
behoeff als // commissarijs, visitateur, procuratoer en(de) gemachticht van der
// mater en(de) co(n)vente des cloesters van S(in)ter claesberghe binnen // der
goeder stadt van Aerschot ter eender, en(de) Merten // vanden hulst borgmeester
der selver stad va(n) Aerschot // ind(en) name en(de) als procuroer en(de)
ghemachticht der selver // stadt ter ander zijden, ghelijck zij dat
openbaerlijck ded(en) // blijcken met procuratien bij hun aldaer overgegeven,
opdoen(en) // en(de) te kennen geven(en). Hoe dat zij om de minne eendracht
// en(de) vrintschap onder malcanderen
te vuedene en(de) voerts om alle twisten,questien, gheschillen en(de) processen
neder// te leggen, ende om alle costen, moijten en(de) rancoer te schouwen(en)
// en(de) te (ver)huedene, bij raide en(de) toedoen van zekere goed(en)
hee(re)n // middellaren, ic ende vrinden, van allen alsulcken differe(n)ten //
en(de) questien, als zij teghen malcandere hadd(en), aengaende // den assijsen,
policien, contributien en(de) anderen lasten binnen // der stadt van Aerschot,
hebben hen gekeert en(de) gansselijkck // ghesubmitteert inde eerbare wijse
en(de) voersienighe heeren // en(de) goede ma(n)nen: te weten(e), den
voers(eijde) heere jan de jonchee(re) //
ind(en) naem en(de) qualiteijt als boven, in M(eeste)r peeter van //
thienen, doctuer en(de) M(eeste)r Claese van amsterdam(m)e, lice(n)ciaet // inden
rechten. Ende de voers(eijde) Merten borgmeester, inden // name en(de)
qualiteijt als boven in M(eeste)r Bertholomeuse Kijp, // lijcenciaet in(de)
Rechten ende M(eeste)r Stas vander Hoeven, // secretarijsen der voer(genoemde)
stadt van loven. Welcker arbiters // de voer(seijde) partijen hebben volcomen
macht en(de) authoriteijt // gegeven om die voer(seijde) hue(ren) geschillen
en(de) questien van // boven tot beneden, als arbiters sommierlijck omitterende
// die solemniteijten en(de) formaliteijten van rechte partijen // daertoe gheroepen of nijet geroepen, absent
oft present // wesen(den) nae der bester redenen, bescheijde en(de) waerheijt
met // huerder uijtspraken en(de) laudum te diffinirende en(de) terunueren(den)
tusschen dit en(de) S(in)te dionijs (127) dach naestcomen(de), // in presentien
en(de) ten bij sijne van de eerbare ende // voersienighe mannen, M(eeste)r Jan
Calaber, docteur inde medecijnen en(de) Jan van Schoenvorst bij(den)
doorluchtigen // hee(re)n van Chiervre daer toe ghevuecht. Welcke // [fol. 3]
uijtsprake der voers(eijde) arbiters de voerg(enoemde) partijen in(de) // name
en(de) qualiteijt als boven, hebben gheloeft bij hunder // kerstelijcker
trouwen in plaetse van eede, te emolegerene // en(de) te approberen(e) opde
pene van drije hondert Rinssche // guld(en): deen derdendeele dair aff te
appliceren(e) mijns hee(re)n // van luijdicke, dander derdendeele den
doorluchtighen heer(e) // mijnen heere van Chievre voers(eijde) en(de) derde
derdendeele // derpartijen, de selve uijtsprake emolegeren(e) en(de)
approberen(e) //. Ende hebben voerts de voers(eijde) partijen noch ter meerder
// vasticheijt en(de) corobaratien, gerenu(n)cieert van allen // beneficien
en(de) behulpen daermede zij eenichsins directe- // lijck oft indirectelijck
tegen de voers(eijde) uijtsprake soude // moghen comen, bij hun oft ijemandt
anders in hue(r)en name. // Ende besunders die beneficien van reductien, van
restitutie(n) 15. van reformatien, van... (?) en(de) voerts generalijck en(de)
// specialijkc allen ande(ren) remedien van rechte en van gracien // en(de)
sonderlinghe oijck mede den rechte seggende dat generale // verthijenisse van
geender weerden en es, ten zij dat ter speciale // voer gheschiede. Ende ten
effecte van desen soe hebben de (voer)s(eijde) // hue(re)n persoon inder
qualijteijt en(de) name als voer en(de) alle // huere goeden expresselijck
verbonden en(de) geijpoticheert, geloven(de) // in den hand(en) van mij
notarijs hier onder gescreven. In(den) name // van allen den gene diet aengaen
mach stipuleren(de) // en(de) gelofte nemen(de) bij hunder kerstelijcker
trouwen in stede // van eedt goedt vast en(de) gestentich te houdene en(de) te
// voldoene opt verbont als voer, alle argelist uijtgesloten. // Op alle
dewelcke dat voers(eijde) staet hebben de voerg(enoemde) partije(n) // en(de) oijck
besunders in den name en(de) qualiteijt als voer // aen mij notarijs
ondergescreven, versocht, en(de) begeert // hen gemaect (en)de geteeckent te
hebbene een oft meer // openbaerder instrumenten inder bester formen. Dat //
gheschiedde en(de) was gedaen te loven ten huijse van // M(eeste)r peeter van
thienen inde eedt camer aldaer, mede // bij en(de) over waren de eerbaer(en)
en(de) discrete mannen // M(eeste)r Willem van Roije bachelarijns inde rechten
ende // Bartholomeus de Wilde, clerck des bisdoms van Camerijck, // ghetuijgen
weerdich van geloove, daer toe geroepen en(de) // sonderlinghe gebeden. Ende
achter volgen(e) de voers(eijde) submissie // en(de) om dier genoech te zijnen,
zoe hebben dievoerg(enoemde) // arbiters nae vele communicatie en(de) tusschen
spreken // onder hun, ghehadt ten bij zijne en(de) in presentie // M(eeste)r
Jans Calabere en(de) Jan van Schoenvorst als daer // toe gevuecht van weghen
mijns hee(re)n van Chievre // [fol. 4] ghelijckt voers(eijde) es tot uijtinghe
en(de) pronu(n)ciatien // van(den) selven arbitralen uijterlijcken en(de)
finalen vonniss(en) // uijtspraken oft laudum geprocedeert en(de) dat in
absen(t) // van partijen eendrachtelijck uijtgesproken bij monde // 5. van
M(eeste)r Stas van der Hoeven voerg(enoemd). Daer toe bij de voer(genoemde) //
zijne mede arbiters versocht, in formen en(de) manieren // zoe zij dat hadden
doen stellen in scrifte, alsoet van // woerde te woerde hier nae volcht. In der
saken van submissien voer ons peeter van thien(en), // Claes van Amsterdam, Bertholomeuse Kijpe
en(de) Stas // van der Hoeven, arbitren onbeslicht, hangen(den) tusschen // de
mater en(de) convent des godshuijs van S(in)ter claes // berghe binnen der
stadt van Aerschot ter eendere, // en(de) den borgmeester, schepenen, ende
raidt der selver stadt // van Aerschot, op en(de) aengaende der pollicien,
assysen, // contributien en(de) anderen lasten binnen der selver stadt // van
Aerschot ter andere zijden, geconsidereert hebben(den) en(de) // oversien allet
tgene des in desen es te considereren en(de) te // oversien, en(de) op al
rijpelijck gelet wij met rijpen raidt // n(de) goede deliberatie met deser
onser uijtspraken laudu(m) // oft te vonnisse arbitrale uijtseggen,
pronuncieren ende // wijsen. Dat die vanden godshuijse van S(in)ter claes
berghe // voerg(enoemd) sullen moegen backen, brouwen binnen den selven //
goidshuijs voer hun en(de) huer huijsgesinne, knapen en(de) // maerten en(de)
voer die vrinden en(de) commensalen; dats te // weten commensalen jonghers daer
op dat hope waer // dat die int selve goidshuijs souden mogen ontfanghen //
wordden tot cleedingen en(de) professien. Ende oft zij ander // leecken
persoonen in hue(r)en cost naemen, dat zij voer // elcken van dien betalen
sullen dassijse van vier amen // biers tsiaers, gelijck die capittularen van
aerschot geve(n) // oft daeraff metter selver stadt overcomen. // Item dat zij
alle dranck hoedanich dat zij sullen mogen // inneleggen voer hun selfs
slijten, sonder die te moegen // (ver)coopen, tappen, laten communicere(n) om
d(aer)aff gewin oft //profijt te hebben. // Item dat zij alderhande hanteringe
binnen den selven // goidshuijs sullen mogen doen, voer hun selfs slijten //
behalven van lijnenwercke hun toebehoeren(en) daermede // zij huer profijt
sullen mogen doen. // Item dat die vanden goidshuijs sullen mogen crijgen op //
dat zij eruen alsulcken huijsken metten hoefken en(de) ande(re)n // zijnen
toebehoerten, alsoet gelegen es vast aen tvoers(eijde) cloester, //[fol. 5] 1.
opten hoyck vande couterberchtstraetken en(de) de bonewijt strate //. En(de)
tot hue(r)en clooster appliceren sonder dat hun vand(en) hee(ren) // en(de)
vander stadt eenich belet daer innen gedaen sal word(en) // bij quijtinghen oft
andersins. // Item dat die voers(eijde)
gods(huijs) van hunnen goeden en(de) renten die // zij nu bennen der selver
stadt oft vrijheyt hebben oft // (ver)crijgen mogen, sullen staen te schote
en(de) te tote naer inthoudt // der brieven d(aer)aff gemaect oft te maken. //
Item dat voers(eijde) gods(huijs) voertaen(en)de geen erve binnen ders stadt //
10. en(de)vrijheyt van aerschot meer en sal mogen coopen. Men //
en sal yerst
inder kercken doen gebieden op eenen sondach //dat men inde weeke op eender
openbaerder plaetsen sitten / sal, om sulcke erve te (ver)coopen op hooghen met
eender // berender keersen. Ende dat de stadt die erve binnen jaers //
15. op dat de
selve belieft en(de) sal mogen lossen en(de) quyten //voerd(en) selven prijs
dat die alsoe (ver)cocht sal zijn en(de) blijven, // uitgenomen thuijsken voer(genoemd)
// Item en selen oijck de selve mogen coopen eenige erffrinte(n)// binnen der
selver stadt en vrijheijt gelegen, de selve stadt //
20. en sal die
oijck moghen binnen jaers quijten met alsulcke(n) //penninck als die
(ver)cregen zijn en(de) cost en(de) commer. En-de // oft eenige gronde van
erven voer de voers(eijde) rente(n) uijtge- // daecht worde(n) bijd(en)
voers(eijde) gods(huijs) in toecomen(den) tijd(en), dat dan // die erve oijck
sullen staen ter quijtinghen, te wetene dat die //
25. stadt die
sal mogen binnen jaers opleggen, die penninge(n) //vander renten cost en(de)
commer. //Item dat voers(eijde) gods(huijs) geen meerder bewin houd(en) en sal
// van beesten, maerten en(de) knaepen dan voer hun selfs goedt, // en(de) oft
zij ander luijden goedt namen te pachte oft ander //
30. bewin, dat
zij d(aer)aff sullen moeten staen te schote en(de) lo-te // gelijck andere. //Item
dat voers(eijde) gods(huijs) hun wachte(n) werckluijd(en) te zullen mog(en) //
stellen te wercke en(de) soe ver(re) die den cost gaven, dat sij tsurplus //
van hue(re)n loen nijet en sullen mogen betalen met eeniger //
35. handen
drancke, broode, biere oft andere, waer mede die // die assijse vander stadt
(ver) mindert soude worde(n), maer // al-leene met gelde. // Ende oft eenege
vander partijen dede tegen de pointen // voers(eijde) int geheele oft te deele,
indien gevalle die geene //
40. die hier
tegen gedaen sal hebben, (ver)bueren sal soe dickt- // wijlen en(de)
menichweven als tselve gebuert soude mogen // zijn, een pondt groote brabants
halft tot behoeff vand(en) heer(e) // en(de) dander hellicht tot behoeff vander
wederpartijen. //
[fol. 6]
1. Item
diergelijck vanden partijen van hue(r)en overste // gecrij-gen sullen binnen
veerthien dagen brieven van // approbatien vander voers(eijde) uytspraken,
bevelende partijen // in weer-sijd(en) dat zij duytsprake voers(eijde) in allen
zijnen //
5. pointen
aennemen, oft wederseggen binnen thien daghen, // nae dat hun die conde gedaen
sal wesen opte penen // int compro-mis begrepen. Ende oft intoecomen(de)
tijd(en) // eenighe duijsternisse oft obscuriteijt in eenighe van(den) //
voers(eijde) pointen gevielen, soe hebben wij arbiters voers(eijde) //
10. onse
eendrachtige interpretacie indien gereserveert. // Gheghe-ven, gepronu(n)cieert
ende gedaen ten huijse van // M(eeste)r Peeters van Thienen voers(eijde) indie
eedtcamer aldaer, // int iaer indictie en(de) pausdoms als boven, den achtsten
// dach van octobris an(n)o xvc en(de) twee te vijve uren oft d(aer) //
15. omtrent
naeder noene. D(aer) bij en(de) over ware eerbare en(de) // voersienighe en(de)
bescheyde man(n)en: M(eeste)r Domini-cus Claessone, // M(eeste)r inde arten,
Peeter Pauwels en (de) Gheeraert va(n) Thienen // alsgetuijghen hier toe
geroepen son-derlinghe gebed(en). // Welck voers(eijde) uijterlijcke arbitra-le
vonnisse uijtsprake oft //
20. laudum
alsoe als voers(eijde) es bij die voerg(enoemde) arbitren boven // genoempt,
eendrachtelijck uijtgesproken, geuijt en(de) gepronu(n)cieert // zijnde. De
eerbare ende bescheijde man(n)en: Jan Bertelen en(de) Merte // vander hulst
burge-meestere(n) en(de) jan va(n) bierbeke, secretarijs // der voers(eij-de)
raedt va(n) Aerschot, hebben(e) tvoers(eijde) arbitrael von-nis(se)
25. oft laudum
int lange bij mij notarijs ondergescreven, // hun hoo-ren lesen en(de)
wel(ver)staen, het selve in alle en(de) // ijege-lijcke pointen, articulen ende
clausulen inden name // vander selver stadt van Arschot, op zekere condicien en(de)
// voerwer-den, anderwerff den vijfen(de) twintischsten dach //
30. augustij
lestleden, in presentie van ver(mogen)e hee(re) van // Cirieure tusschen die
selve partijen besproken, gelijck int // lang-he in eender cedulle hier onder
geinfereert gescreve(n) // en(de) genarreert staen, geapprobeert, geratificeert
en(de) geemo- // logeert ende met desen approbere(n), ratificeren ende emolo-ge(re)n
//
35. den
negensten dach der maent octobris voer(seijde). D(aer)bij en(de) // over waren
totten huijse mijns Notarijs onder gescre-ven // de eerbare man(n)en en jan le
begghe en(de) jan keyens als // getuijghen en(de) sonderlinge gebeden. Insgelijcx
den seventhiensten dach octobris de eerbare en(de) //
40.
voersienighe man, heer jan de jonckheere, prior des gods(huijs) // van S(in)te
Mertens te loven, inden name en(de) als com(m)is-sarius // vistateur,
procuratoer en(de) gemechticht vanden gods(huijse) van // S(in)ter claes berghe
binnen aerschot voers(eijde), heeft dat voers(eijde) // arbitrale vonniss oft
lau-dum hen bij mij notarijs onder //
45.
geschreven, int langhe gelesen in alle en(de) ijegelijkcke zijne(n) //
[fol. 7]
1. clausulen,
pointen en(de) articulen opde selve condicien ende // conventie, hier onder
gescreven, wijlen den vierentwintichst(en) // dach augustij lestleden als voer,
tusschen tvoers(eijde) gods(huijs) van // Aarschot en(de) die vander stadt van
aerschot. In presentie va(n) //
5. mijnen
hee(re) van Chievre gepasseert en(de) gemaect exp(re)sse-lijc // geapprobeert,
geratificeert en(de) geemologeert en(de) midts desen // approbeert, ratificeert
en (de) emologeert. D(aer) bij en(de) over waren // tot mijns notarijs
ondergescreven huijse de eerbaere man(n)en // Jan van hove en(de) otto henricx
als getuijgen (daer)toe geroepen //
10. en(de)
sonderlinghe gebeden. Dinhoudt en(de) tenuere vand(er) // cedullen waeraff hier
boven mentie gemaect es, volcht en(de) es // aldus van woerde te woerde. // Op
hed(en) vierentwintichsten dach augustij an(n)o xvc en(de) twee, soe // sijn
ter presentien des edelen en(de) (ver)mogen(den) hee(re)n heer Willems //
15. van Croij,
hee(r) van Chievre, de borgmeesters, schepen(en) en(de) raidt // der stadt van
aerschot ter eendere, ende broeder gielis van // linter van weghen des
gods(huijs) van s(in)ter claes-berghe met hem // brenge(de), den procurator van
betleem en(de) hee(ren) M(eeste)r Claese // van Amsterdam(me) ter an-der
zijd(en), van alsulcken differentie. //
20. als zij
met malcande(re)n uijtstaen(en) hebben (ver)accordeert, eens // word(en). Als
dat mijn heere van Chievre voers(eijde) den voer(seijde) // goids(huijse) alsoe
(ver)re alst in hem es, (ver)leenen sal seker // octroij en(de) den selven
amortiseren hun goe(en) sonder hun // van ijet oft nijet te eysschen. Ende van sgeens
des de //
25. stadt hun
eysschen(en) es en(de) van hen voertaen begeert // on-derhouden te hebbene
en(de) de voers(creven) vande cloestere achter // volgen(de) eender cedulle bij
hun overgegeven, sou-de(n) beger(en) // den selven getoent te wordden, sijn de
selve des eens // word(en), als dat sij lien gesubmiteert hebben te we-ten //
30. die vander
stadt: in M(eeste)r Bartolomeuse Kijp en(de) Stassen // vander Hoeven; die
vand(en) gods(huijse): in hee(re)n en M(eeste)r Peeteren // van Thienen en(de)
M(eeste)r Claese van Amsterdamme. (Daer)toe // den edelen en(de)
v(er)moghen(de) hee(re) van Chievres voers(eijde) gevuecht // heeft van
sijnent-weghen hee(ren) en(de) M(eeste)r Jan(ne) Calabre //
35. en(de)
Janne van Schoenvorst sijnen drossate, om tusschen // dit en(de) Remeij (128)
naestcomen(de) de selve partijen te (ver)ac-// corderen. Dies sullen die selve
vand(en) cloestere voers(eijde) van(n) // hed(en) over een jaer ten profijte
vander stadt va(n) aerschot // afleggen alsoe veel renten als strecken soud(en)
drije hondert //
40. Rinsche
guld(en) totten penninck zesthiene, sonder eenighe // pacht daer aff is
gegevene. Maer bij alsoe die vand(en) cloeste-re // alsulcken renten blijven
geven(en) tot dat zij die sullen af-geleijdt // hebben. Daer voer
(ver)binden(en) behoerlijcke hen en(de) des cloesters goed(en) //
45. in sulcker
vuegen dat der stadt genoech soude zijn. Dijen heeft // mijn hee(re) van
Chievre voers(eijde) hen toegeseijt bijstan-ticheijt te //
[fol. 8]
1. doen(en),dat
sij op dat mogelijcken es betalinghe hebben // sul-len vander stadt van loven,
van des de selve hen // resteert. En-de dat is al geschiedt ter presentien des
edelen // hee(re)n van Chievre, Peeter Mabile, hoofmeesters des moghen(den) //
5. hee(re)n,
des greven van Pourchin en(de) Robrechts Saulx, borchg(ra)ve // van buchier,
hee(re)n en(de) M(eeste)r Janne Ca-labre, des procuratoers // van Bethleem,
hee(re)n en(de) M(eeste)r Claes van amsterdamme, // Jans van Schoenvorst, drossate,
Jans Bertelen, Merten van der // Hulst, borgmeesters, Jan vander Hulst, Jorijs
Beyens //
10.
schepen(en), J(o)han(ne)s van Bierbeke, secretarijs der stadt van //Aerschot,
brueder Gielis van Linter en(de) meer anderen // mij bij sijn(en) Stas vander
Hoeven die quo supra. Ende // het principale es berustend int cloester van
s(inte)r claes // berghe binnen aerschot met den grooten groenen //
15. segele der
stadt van aerschot yijthagen(ene) es. Die Copije vande approbatie van den duerluchtighen
hee(re) mijn heere van Chievre met zijnen eijghen roeden zegele doer dit
arbitrale vonniss doersteken.
20. Willem van
Croij, hee(re) van Chievre, van Aerschot // Bier-beke en(de) van Heverle
(ijerst)eerstcamerlinck des // hertoghen van Brabant enz. doen condt. Wan de //
mater en(de) co(n)vente ons godshuijs van S(inte)r Claes berghe // in onser
stadt van Aer-schot met wetene, wille en(de) consente //
25. en(de)
oijck ten bij sijne den prior van S(in)te Mertens tot Lo-ven // ter eender;
ende borgmeesters, schepen(en) en(de) raidt der stadt // van Aerschot ter
andere zijd(e), (ver)accordeert en(de) eenswordd(en) zijn, // van zekere
differenten die sij met malcande(ren) uijtstaen(e) // hadden, midte den
vonnisse arbi-trale tusschen beijde die //
30. partijen
uijtgesproken. (Daer) dese onse letteren doer gestoken // zijn. Ende aen ons
begeert hebben tselve elcken van hun // uijt onser hoecheijt te willen
confirmeren, approberen // en(de) ratificeren, zoe dat hun dat ten eeweghen
daghen vast // en(de) genoech soude mogen wesen. Ende wij geheel geneijcht //
35. zijn(de)
alle eendracht, vrintschap en(de) minne tusschen de voers(eijde) // partijen in
onser voer(eijde) stadt te vuedene en(de) te houdene. Zoe // eest dat wij den
selven partijen tsa-men en(de) elcken van hun // besundert de sentencie
arbitrale voers(eijde) en(de) dinhouden // vander selver in allen hue(r)en pointen,
articulen, alsoe wel //
40. der eender
partijen is, der anderen aengaen(de), midts desen // confirme(ren),
approbe(re)n en(de) ratifice(re)n. Ghelovende hen tselve // te onderhouden
en(de) te doen onderhoudene bij ons onsen // dienaren en(de) elcken van(den)
voer(seijde) par-tijen alsoe vele alst in // ons is, des toirconden heben wij
Wil-lem van Croij.
[fol. 9]
1. voersreven,
onsen zegele, aen dese letteren doen hangen, int jaer ons heeren duijsent
vijffhondert ende drije, opten eenentwin- tichsten dach van april nae
paesschen.
5. Item dese
penningen in deser cedulle over gegeven opten xxiiij dach augustii ano xvc
en(de) twee, zijn teenen maele affgeleijdt aen die stadt voers(eijde),
blijckende oijck metter quijt(an)cien van der stadt metten grooten groenen
zegele