Rhetorica die edele const van welsegghene

Ghenomen uut die oude vermaerdtste rhetousienen ende Orateuren/als Cicero/Quintillianus/ende meer andere. Nyet alieene goet/ eerlijck ende oorboorlijck:maer ooc boven alle dinghen nootsakelijc voor alle ionge Rhetorisienen/ Practisienen/Dichters/Procureurs/ Taellieden/ Clercken/Notarissen/Advocaten/Orateuren/ende generalijck voor alle menschen die eenighe materien oft rausen/van wat saken dattet si/lichtelijc willen vinden/constelijc oordineren/crachtelijc/ soetelijc/bequamelijc/en overvloedelijc uutspreken/Tsiby ghescrifte te stellene/oft verbalijck te vertooghene:met een verwonderinghe ende welbeaghen vanden ghenen die dat hooren zullen. Overghestelt uut den Latijne in gemeender Vlaemscher spraken. By M. Jan van Mussem/Resideren de te Wormhout in Westvlaenderen.

Item noch een seer profitelijc Vocabilarius van vreemde Termen/betooghende hoe men die spreken en gebruycken sal.

Abandoneren/overgeven/verlaten.

Abalieneren/vervreemden.

Abbreviatie /afcortinghe.

Abhorreren/ontsien/vreesen.

Abolieren/ te niete doen.

Abstineren/afhouden.

Abstinentie/afhoudinge.

Abuteren/misbryucken.

Abuus/een misbruyck.

Abuseren/in abuse bringhen.

Accepteren/aennemen/ontfanghen.

Acies/een toeganck.

Accident/ een gheval.

Accidentael/gebuerlic.

Acoleren/omhelsen.

Accommoderen/beschicken.

Accorderen/overeendraghen.

Accumeleren/vergaderen.

Accuseren/ wroeghen.

Accusatie/wroeghinge.

Actuer/die een sake vertoocht metten woorde/een speelder.

Actie/recht om te vervolghene dat yemant toebehoort.

Additie/toedoeninghe.

Administreren/uut ende ingheven.

Administratie/handelinghe.

Admiratie/verwonderinghe.

Admitteren/toelaten.

Admonitie/vermaninge.

Adverteren/waerschuwen.

Aduneren/vereenigen/versamen.

Adopteren/een vreemde voor zijn kint houden.

Adiousteren/toedoen/toevoeghen.

Adoreren/aenbidden.

Adversaris/wederpartije.

Advocaet/een helper oft patroon.

Affabele/goet om aen te sprekene.

Affameren/verhongeren.

Affecteren/seer begeeren.

Affectie/genegentheyt/begheerte.

Affirmeren/versekeren.

Affirmatie/versekeringe.

Affirmatijf/dat men versekert.

Aggraveren/verswaren.

Aggravatie/verswaringhe.

Agieren/vertooghen/met woorden in dinghementen of spelen.

Agreeren/consenteren.

Alieneren/vervreemden.

Allegieren/toebringhen.

Allegatie/toebrenginge.

Altereren/veranderen.

Alteratie/veranderinge.

Alterneren/nu deen nu dander doen.

Amatuer/een beminder.

Ammasseren/vergaderen.

Amplieren/verbreeden.

Amplificatie/verbreedinghe.

Amphibologie/een doncker/oft twijfelachtighe redene.

Anatomie/een snijdinghe des lichaems.

Ansmeren/moet geven.

Annicheleren/te nyete doen.

Annexeren/toevoeghen/aenbinden.

Annex/toegevoecht.

Anticiperen/voorcomen.

Antichrist/dye Christo teghen es.

Apostaet/rebel/wedersporrich.

Apostel/een boode.

Apparitie/openbaringe.

Appeleren/aenroepen te weten/eenen meerderen iuge.

Applikieren/toevoegen.

Appointieren/bereeden.

Apprehenderen/vangen.

Approberen/betoogen.

Arbiter/een gecoren Juge oft makelare.

Argueren/kijven of berespen.

Argument/een disputatie/oft teeken.

Argumenteren/disputeren.

Arithmetijcke/die conste van tellen.

Arriveren/te lande comen.

Arrogantie/hoverdichz.

Arrogant/hoveerdich.

Armonie/soet gheluyt.

Armonizeren/soet gheluyt maken.

Arresteren/benauwen/bedwinghen.

Articuleren/by artijckelen seggen of stellen.

Ascenderen/opclimmen.

Ascendent/datter oprijst oft clemt.

Ascentie/een opvaert.

Assigieren/belegheren.

Assigneren/toescrijven/gheven.

Assignement/toescrijvinghe/ghevinge

Assistentie/bistant

Assisteren/bistant doen.

Astrologie/die const van pronosticeren/uut den sterren.

Assumptie/toeneminge.

Attent/toehoorende.

Attentie/toehooringe.

Audientie/ghehoor.

Audituer/een hoorder.

Augmenteren/vermeerderen.

Augmentatie/vermeerderinghe.

Authuer/een maker.

Authoriteyt/macht oft hoocheyt.

Authorizeren/machte gheven.

Baptizeren/doopen/wasschen.

Barbaren/dye qualijc spreken.

Beneficentie/miltheyt/weldaet.

Benevolentie/goedt/willicheyt.

Bestiael/beestelijc.

Blameren/schande segghen.

Blamatie/schande.

Blasphemeren/yemants eere oft hoocheydt te naer spreken.

Blasphemie/schande/cleenichz/lasteringe.

Boleren/vrijen/minnen.

Bulle/een lettere vanden paeus.

Calculeren/rekenen.

Calculatie/rekeninghe.

Calaenge/roepinghe/uutroepinghe.

Calengieren/roepen/oft uutroepen.

Capitael/daert lijf aen cleeft.

Cas/een gheval.

Casseren/uutdoen/uutroyen.

Cavilleren/cabbelen/strijden.

Causeren/couten/oft voortbrenghen.

Cautele/voorsienicheit

Cauteleus/schalc/voorsienich.

Caution/borchtocht.

Celebreren/dienen/eeren/verheffen/oft bekent maken.

Ceremonie/uutwendighen godsdienst.

Certifieren/versekeren.

Certificatie/versekertheyt.

Cesseren/ophouden.

Cessatie/ophoudinghe.

Chiromantie/die const van handen te besiene.

Chirurgie/const van wonden te meesteren.

Chirurgijn/een wondemeester.

Chronike/een boer van tijden.

Citeren/daghen voor die wet.

Citatie/daghinghe.

Circumcisie/besnijdinge.

Circumstantie/omstaninge.

Circumlocutie/een bewimpelde sprake.

Civijl/borgherlijck

Civiliteyt/borgerscap oft beleeftheyt.

Collatie/een coutinge/tsamensprekinghe.

Collationeren/gheliken.

Collectie/vergaderinge.

Colligieren/vergaderen.

Collatuer/die yet geeft.

Combust/verbernt.

Commemoratie/een gedenckenesse.

Commenderen/prijsen.

Commoveren/beroeren.

Commotie/een beroerte.

Commissie/bevel/machttoelatinghe.

Committeren/bevelen/macht geven/toelaten.

Communiceren/medeelen.

Communicatie/mededeelinghe.

Compareren/ghelijcken/vertooghen.

Comparacie/gelikenesse.

Compenseren/deen teghen dander wicken of wedergheven.

Compensatie/alsmen deen teghen dander wict.

Competeren/aengaen.

Competent/aengaende behoorlijck.

Competetuer/ dye yet met eenen anderen begheert.

Complice/een medeplegher.

Componere/maken.

Compositie/een maecsel.

Compronus/alsmen yet tsamen belooft.

Computeren/rekenen/tellen.

Computatie/rekeninge.

Conceptie/ontfanghinghe.

Concipieren/begrijpen/voornemen.

Concilie/vergaderinge.

Concluderen/besluyten.

Conclusie/een besluyt.

Concorderen/eendrachtich maken.

Concordantie/eendrachticheyt.

Concubine/een slaeplief.

Concupiscentie/quade begheerte.

Condamneren/verwijsen.

Condemnatie/verwisinge.

Condescenderen/tsamen overcomen.

Conditie/aventuere/voorwaerde.

Conditionael/by aventueren.

Condoneren/vergeven.

Confedereren/tsamen verbinden.

Confederatie/een verbont.

Confereren/tsamen spreken.

Conferentie/tsamensprekinghe.

Confessie/een belijdinge.

Confessionael/een biechtbrief.

Confirmeren/verstercken.

Confirmatie/versterckinghe.

Confiskieren/yemants goet tot sprincen tafelstellen.

Conflueren/tsamenvloeyen.

Confluentie/tsamenvloeyinghe.

Conformeren/ghelijckmaken.

Conform/ghelijc.

Conforteren/verstercken/vertroosten.

Confortatie/een versterckinghe.

Confunderen/minghelen of beschaemt maken.

Confusie/minghelinge/oft beschaemtheit.

Confuteren/wederleggen.

Confutatie/wederlegghinge.

Congregatie/vergaderinghe.

Coniecture/radinghe.

Coniectureren/raden.

Coniecturael/datmen raden mach.

Coniugatie/tsamenbindinghe.

Coniunct/versaemt.

Coniunctie/versaminge.

Coniuratie/besweeringhe.

Conniueren/duer dye vingheren sien.

Conquesteren/vercrijgen.

Conqueest/dat vercreghen es.

Consequentie/een vervolch/of datter naer volcht.

Consistorie/raetscamer/oft vergadeeinghe.

Consoleren/vertroosten.

Consolatie/vertroostinge.

Consolideren/verharden/heelen.

Conspiratie/een meuterie.

Conspireren/een meuterie maken.

Constant/ghestadich.

Constantie/ghestadichheyt.

Constituant/die yemant macht gheeft voor hem te agieren.

Constitueren/stellen.

Consulteren/raedt vraghen.

Consultatie/raet/advijs.

Consumeren/verteeren/te niete doen.

Contagieus/smettelijc.

Contamineren/bevlecken.

Cautaminatie/een bevleckinghe.

Content/tevreden.

Contenteren/tevredestellen.

Contentieus/kijfachtich.

Continentie/afhoudinge.

Continueren/ghedueren/aenhouwen.

Continuatie/gedueringe.

Contract/een voorwaerde.

Contradictie/een tegensegghinge.

Contribueren/medegeven.

Contributie/medeghevinghe.

Contristeren/bedroeven.

Contumacieren/wedersporrich wesen.

Contumacie/wedersporricheyt.

Convent/een vergaderinge.

Conventikele/een plaetse daermen vergadert.

Conventie/voorwaerde.

Convenabile/behoorlijck.

Converteren/bekeeren.

Copperen/snijden.

Copuleren/vergaderen.

Couroneren/croonen.

Corpulent/groot/vet/vullijvich.

Corresponderen/schicken/ghelijck wesen.

Corroderen/knagen/eten.

Corrosijf/dat eedt/oft bijt.

Corrigieren/verbeteren/castijen.

Correct/ goet.

Correctie/beteringhe/castiement.

Couvert/bedect.

Couverture/een decsel.

Credentie/geloofsaemheyt.

Credituer/die eenen anderen borcht.

Criem/groot misdaet.

Crimineil/daer groote misdaet aencleeft.

Curicus/sorchvuldich.

Damneren/verwijsen/verdoemen.

Date/sekeren tijt.

Dateren/sekeren tijt beteekenen.

Debateren/argueren/strijden.

Debvoir/datmen schuldich es van doene.

Decideren/een gheschil ten eynde bringhen.

Decisie/een eynde vanden geschille.

Declareren/verclaren.

Declaratie/verclaringe.

Declinere/afwijcken.

Declinatoire/afwijckende.

Decoreren/verchieren.

Decoratie/vercieringhe.

Deduceren/beleeden.

Deductie/een beleedt.

Defalkieren/afcorten.

Defect/een ghebreck.

Defectijf/ghebreckelijc.

Defenderen/beschudden.

Defensie/een beschudt.

Defensuer/een beschudder

Degenereren/zijn gheslachte niet volghen.

Delecteren/behaghen.

Delectatie/behaghinge/oft ghenoechte.

Delibereren/beraden/bedincken.

Deliberatie/beradinge.

Delicaet/sochte/teedere.

Delict/een misdaet.

Demonstratie/betoginge.

Depraveren/quaet maken/verargheren.

Deposeren/afsetten/getuygen.

Depositie/afsettinge/getuygenesse.

Deprimeren/nederdrucken.

Deputereren/yemant in officie oft last stellen.

Derisie/gheck oft spot.

Deriveren/nederwaert vloeyen.

Descenderen/nederdalen.

Descriptio/bescrivinge.

Desisteren/afhouden.

Desolaet/mistroostich.

Desolatie/mistroostichheyt/oft bedervinge.

Desoleren/bederven.

Despereren/wanhopen.

Desperatie/wanhope.

Destitueren/afstellen/verlaten.

Destrueren/breken/bedederven.

Destructie/bederninge.

Determineren/besceeden.

Detestabile/leelijc/walghelijck.

Detorqueren/andersins draeyen.

Detractie/achterclap.

Detriment/schade.

Devolveren/nederwentelen/rollen.

Diademe/een croone.

Diffameren/schandesegghen/beclappen.

Diffamatie/beclappinghe.

Different/gheschil/verschil.

Differentie/idem.

Differeren/uutstellen.

Diffidentie/ongheloovicheyt.

Diffinieren/betooghen wat eygentlijc een sake es.

Diffinitie/een betooch wat eyghentlijc een sake beteekent.

Digereren/verteren.

Digestie/verteeringhe.

Digressie/uutloopinge.

Dilatoire/verstellende.
Dilateren/verbreyden.

Dilay/uutstellinghe.

Dilectie/liefdr.

Diligent/neerstich.

Diligenteren/neerstichheyt doen.

Diligentie/neersticheit.

Diminueren/verminderen.

Diminutie/verminderinghe.

Direct/rechte.

Disceptatie/disputatie.

Discepteren/disputeren/kijven.

Discorderen/tweedrachtich wesen.

Discretie/onderscheet/tusschenscheedt.

Dispenseren/uutgeven.

Dispensatie/uutghevinghe.

Disponeren/beschicken.

Dispositie/beschickinge.

Dissentie/tweedracht.

Dissimuleren/veynsen.

Dissimulatie/veysinge.

Dissolveren/ontbinden.

Dissolutie/ontbondenschap.

Dissoluut/ontbonden.

Dissoneren/qualijc luyden.

Dissuaderen/ontraden.

Distantie/tusschenscheet.

Distilleren/nederdruipen.

Distillatie/nederdruypinghe.

Distingieren/tusschenscheeden.

Distinctie/tusschenscheedinghe.

Distribueren/deelen.

Distributie/deelinghe.

Divideren/deelen.

Divisie/deelinghe.

Diviseren/cauten.

Divineren/raden.

Divinatie/radinghe.

Divortie/scheedinge van man ende wijf.

Doceren/betooghen.

Doctrine/een leeringhe.

Doleur/pijne oft rauwe.

Domicilie/een wonstee.

Domineren/heerschappie hebben.

Dominatie/heerschappie.

Dominatuer/een heer.

Donatie/een ghifte.

Doteren/beghiften.

Dubiteren/twijfelen.

Dubitatie/twijfelinge.

Duplikieren/dobbelmaken.

Dureren/ghedueren.

Eclips/een ghebreck.

Edict/een ghebot.

Edificie/een ghestichte.

Educatie/opvoedinge.

Effect/vulmaectheyt.

Effigie/een beeldt oft ghelijckenesse

Electie/een verkiesinghe.

Electuer/een kuervorst.

Eligant/schoone/uutghelesen.

Elegantie/schoonheyt.

Elocutie/uutsprekinge.

Eloquent/welsprekende.

Eloquentie/schoone sprake.

Emenderen/verbeteren.

Eminent/uppenbaer/claer.

Emplastre/een plaestere.

Engien/een verstant.

Enorme/onghereghelt.

Enumeratie/alsmen yet seyt bi ghetale.

Epidimie/een sterfte/oft smettende siecte.

Epilepsie/een vallende siecte.

Epiphania/een uppenbaringhe.

Epilogatie/een besluut van eender redene.

Epistele/een sendtbrief.

Epitaphe/datmen up die graven scrijft.

Equael/ghelijc.

Eremite/die inde woestijne woont.

Erruer/dwalinghe.

Estimeren/weerdich rekenen.

Estimatie/weerde.

Etymologie/een warachtige sprake of die rechte afcomst van eenen woorde.

Evangelie/een goede bootschap.

Evident/claer/uppenbaer.

Exaggeratie/een vergaderinghe.

Exalteren/verheffen.

Exaltatie/verheffinghe.

Exame/een ondervraghinge.

Examinatie/idem.

Examineren/ondervragen.

Excaveren/uuthauwen.

Excavatie/uuthauinghe.

Excelleren/te boven gaen.

Excellent/te boven gaende.

Excellentie/een hoochheyt.

Excederen/buyten reden gaen of te boven gaen.

Exces/overdaet.

Exceptie/ uutneminghe.

Exciteren/verwecken.

Excluderen/buytensluten.

Exclusijf/buutengesloten/onbegrepen.

Excluus/idem.

Excommuniceren/verwaten/bannen.

Excommunicatie/een verwaet oft ban.

Excoriatie/vladinghe.

Excuseren/ontschuldigen.

Excusatie/ontsculdige.

Execratie/een versmadinghe.

Execrabele/smadelijc.

Executeren/trecht te wercke legghen.

Executie/alsmen trecht te wercke legt.

Exempt/uutghenomen.

Exherederen/onterven.

Exhereditatie/ontervinghe.

Exhibere/uutgheven.

Exhibitie/uutghevinge.

Exhorteren/vermanen.

Exhortatie/vermaninge.

Exerceren/besich houden.

Exercitie/besicheyt.

Exigentie/eenen heesch

Exorbiteren/buyten uutghegaen.

Exorciste/een besweerder.

Exorneren/verchieren.

Exornatie/een verciechieringhe.

Expert/beproeft.

Experientie/proevinghe/besoeckinghe.

Experimenteren/proeven/ondersoecken.

Expedieren/ghereetschap doen.

Expeditie/gereetschap.

Expireren/uutgaen/eynden.

Expiratie/uutganinge/oft eynde.

Exponeren/uutlegghen.

Expositie/een uutlegghinge.

Exprimeren/uutspreken/uutseggen/uutperssen.

Expectatijf/verbeydelijck.

Expulseren/uutdrijven/uutiaghen.

Extenderen/uutspannen/uutrecken.

Extinct/te niete.

Extirperen/metter wortele uut trecken.

Extract/uutgetrocken.

Extraordinaire/buytenordene.

Fabele/een cluchte.

Fabrijcke/een gestichte.

Farijl/goet om doen.

Faconde/schoone sprake.

Factie/een meute.

Facteur/een makere.

Faculteyt/macht.

Faict/een werck ofte daet.

Failgieren/missen.

Fallacie/bedroch.

Fame/een mare/gheruchte.

Fameus/vermaert/berucht.

Familie/een huysgesin.

Fasceneren/betoveren.

Favoriseren/ionnen of ionste draghen.

Faveur/ionste.

Fautuer/die ionste draghet.

Faunisage/eengemaect aensichte.

Fertijl/vruchtbaer.

Fertiliteyt/vruchtbaerheyt.

Figure/een ghelijckenesse.

Finael/eyndelijc.

Finalijc/idem.

Fingieren/versieren.

Fixie/versieringhe.

Fix/vast.

Flatteren/smeecken.

Floreren/bloeyen.

Flux/een vloet.

Formeren/maken.

Fortifieren/stercmaken.

Fortificatie/stercmakinghe.

Folye/sotternye.

Fortune/gheluck.

Fragijl/broosch.

Fragiliteyt/brooscheyt.

Fraude/bedroch.

Frauderen/bedrieghen.

Fraudulent/bedriechlijc.

Frequenteren/dicwils gaen in een plaetse.

Friand/lecker.

Friandyse/leckernie.

Frivoel/van gheender weerden.

Frontiere/rant vanden lande.

Fructifieren/vruchten voorbrenghen.

Frustreren/bedrieghen.

Fugieren/vluchten/wechdoen.

Fugitijf/dye ghevloden es.

Fulmineren/blexemen.

Fumigatie/roockinghe.

Furieus/dul.

Furie/dulheyt.

Furieur/idem.

Fustigieren/slaen oft gheesselen.

Fustigatie/gheesselinghe.

Garanderen/beschudden.

Garde/bewaernesse.

Genereren/winnen/voortbringhen.

Generatie/een geslachte.

Generale/ghemeene/overal.

Geographie/bescrivinghe vander aerden.

Geometrie/dye conste van landt te meten.

Geomantie/een conste diemen doet met scriven in die aerde.

Germanie/duutschland.

Geste/maniere van roeren.

Glorie/prijs/eere.

Glorieren/verblijden/oft beroemen.

Glorifieren/idem.

Glorificeren/verheffen/eere doen.

Glorieus/heerlijck/oft die hem vele beroemt.

Glose/een uutlech.

Gloseren/uutlegghen.

Gouverneren/regieren.

Gouvernuer/regierder.

Graed/een trappe.

Grammatijcke/die conste van goede tale te spreken.

Gratie/ghenade.

Gratieus/danckelijck/lieflijck/ghenadich.

Gratificeren/te dancke dienen.

Gratuiteyt/alsmen yet voor niet gheeft.

Grave/swaer.

Graveren/beswaren/verlasten.

Gravatie/verswaringhe/verlastinghe.

Graviteyt/swaerheyt.

Grosseren/een somme maken.

Habitatie/een woonste.

Habitakele/idem.

Habitueren/cleeden.

Heresie/quaet ghevoelen vanden gheloove.

Heretijcke/ongelovich.

Heresiarche/een meester vanden ongheloovighen.

Hesiteren/twijfelen.

Hesitatie/twijfelinghe.

Historie/een gheschiede sake.

Honeur/eere.

Honereren/eeren.

Honeste/eerbaer.

Honesteteyt/eerbaerheyt.

Honorabile/eerlijc.

Horologie/een huere werck.

Humain/menschelijck.

Humaniteyt/menschelicheyt.

Humiliceren/verootmoedighen.

Humiliteyt/ootmoedicheyt.

Hydropisie/watersucht.

Hypocrisie/gheveynstheyt.

Hypocrite/een gheveynst mensche.

Hypoteke/een pandt of verbandt.

Ialosie/een sorchfuuldighe liefde.

Idiote/een ongeleerdt mensche.

Idololatrie/afgoderie.

Idololatre/dye afgoderie doet.

Idone/bequaem.

Ignominie/schande.

Ignoreren/niet weten.

Ignorantie/onwetentheit.

Ignorant/onwetich.

Illumineren/verlichten.

Illuminatie/verlichtinge.

Illusie/begheckinge.

Illustreren/verlichten/verchieren.

Image/een beeldt.

Imagineren/overdencken.

Imiteren/achtervolgen.

Imitatie/een achtervolch.

Impatientie/onlijdtsaemheyt/onverduldicheyt.

Impatient/onlijdtsaem.

Impedieren/beletten.

Impediment/een belet.

Impereren/bevelen/gebieden.

Imperie/keyserijck oft bevel.

Imperiael/den keyserijc aengaende.

Impertinent/onbehoorlic.

Impetreren/vercrijgen.

Impetrant/dye yet vercrijcht.

Imponeren/instellen/bedrieghen.

Importantie/een inbrenghinge.

Importuyn/onghetijdich.

Importuneren/lastich wesen.

Importuniteyt/ongetijdicheyt.

Impossibile/onmoghelijck.

Impost/een lastinghe.

Impotent/onmachtich.

Impressie/een prente oft druckinghe.

Imprimeren/prenten drucken.

Incident/dat onvoorsiens coemt.

Incisie/een snijdinghe.

Inciteren/stoocken/verwecken.

Inconstant/ongestadich.

Inconstantie/onghestadicheyt.

Inconvenient/een ongheval.

Incluus/onbesloten/onbegrepen.

Inclusijf/idem.

Indemne/onbeschadich.

Indignacie/onweerdicheyt.

Indocte/ongheleert.

Indoctrineren/leeren.

Induceren/inleeden.

Inductie/inleedinghe.

Inducie/uutstel/bestaen.

Indulgentie/toelatinghe.

Industrie/const/behendicheyt.

Inequael/onghelijc.

Infame/eerloos.

Infecteren/besmetten.

Inflammeren/verhitten/ontsteken.

Inflatie/swellinghe.

Influentie/invloeynge.

Informeren/onderwijsen.

Infortune/ongheluc.

Infortuneren/ongheluckich maken.

Infortunaet/ongheluckich.

Infingieren/verbreken.

Infractie/verbrekinge/overtredinghe.

Ingenieus/verstandel.

Ingraet/ondancbaere.

Inhabijl/onbequaem.

Inhiberen/verbieden.

Inhibitie/een verbodt.

Inhumain/onmenschelic.

Iniurie/onghelijc.

Iniurieren/ongelijc doen.

Iniurieus/die ongelijc doet/oft vul onghelijcx.

Innoveren/vernyeuwen.

Innovatie/vernyeuwinghe.

Innumerabile/ontellijck.

Inobedient/onghehoorsaem.

Inobedientie/onghehoorsaemheyt.

Inquisitie/ondersoeckinghe/ondervraginghe.

Inquisituer/een ondersoecker.

Insatiabile/onversadelijck.

Insensibile/onghevoelijck.

Insinueren/te kennen gheven.

Insinuatie/een bedecte voorredene.

Inspireren/ingheven/inblasen.

Inspiratie/een godlijck ingheven.

Instantie/een versoeck/oft begheerte.

Institueren/instellen/leeren.

Institutie/instellinghe/leeringhe.

Instrueren/onderwijsen/leeren.

Instructie/een onderwijs.

Instrument/een allame.

Intelligentie/een verstandt.

Intelligibile/verstandelijck.

Intentie/meeninghe.

Intenderen/toeneyghen.
Intenteren/dreeghen.

Interdiceren/verbieden.

Interdict/verboden.

Interlocutoire/sentencie/alsmen niet tprincipale maer eenich accident wijst.

Interpelleren/tusschenspreken oft beletten.

Interpreteren/uutlegghen.

Interpretatie/een uutlegghinge.

Interrumperen/te halven afbreken/oft beletten te doene.

Interrupt/dat achtere blijft oft belet es.

Intervallen/spatien/distantien.

Intricaet/verwerret/quaet om verstaen.

Invective/eenen spijtitighen brief.

Inventie/een vindinghe.

Inverteren/ommekeeren.

Investieren/becleeden/verchieren.

Invisibile/onsienlijck.

Inviteren/nooden.

Inundatie/vloet van watere.

Irrenumerabile/datmen nyedt verghelden en mach.

Irrepabile/datmen niet weder vercrijgen en mach.

Irreprehensibile/onbegrijpelijck/onstraffelijck.

Irrevocabile/datmen niet wederroepen en mach.

Irriteren/spijteren.

Itereren/verhalen/oft anderwerf een sake doen.

Iubileren/verblijden/iuychen.

Iubilatie/groote blijschap.

Iudicie/een vonnesse.

Iudiciael/iugierlijc.

Iugement/een wijsdom.

Iuridiciael/rechtseggelijck.

Iurisdictie/macht om recht te doene.

Iuriste/dye hem metten rechte onderwindt.

Iustitie/rechtveerdichheyt.

Labuer/een werck.

Laboreren/wercken.

Laborieus/dye twerck vermach.

Labyrinthe/een doolhuys.

Lamenteren/claghen.

Lamentatie/een clachte.

Lamentabile/claghelijc.

Latrine/een heymelicheyt.

Lauderen/prijsen.

Laudatie/prijsinghe.

Laxare/ontsluyten.

Leael/ghetrauwe.

Legaet/een boode.

Liberael/milde.

Liberaliteyt/miltheyt.

Libideneus/oncuysch.

Ligament/een coppelinghe oft bandt.

Limite/een pale/oft cant vanden lande.

Limiteren/afpalen.

Logijcke/const om bi redene te spreken.

Litiscontesteren/een proces vesten/instellen.

Litiscontestatie/vestinghe van processe.

Lubrijck/glets/gladde/oft oncuysch.

Lunatijck/dye een tilte heeft.

Luxurie/oncuyscheyt/oft overvloedicheyt.

Luxurieus/oncuysch.

Maculeren/besmetten.

Magnificentie/grootheyt van wercken of daden.

Magnifijc/groot van daden.

Maiesteyt/eere/hoochheyt.

Maligneren/int quade nemen oft verstaen.

Mandaet/een bevel.

Marge/de cant van een bladt oft ander saken.

Margineren/op den cant scrijven.

Materie/daermen yet af maect.

Matrone/een gehaude vrauwe.

Matureren/rijpen.

Maxime/een seker fundament.

Medicament/een medecine.

Mediteren/peylen/overdencken.

Meditatie/overdenckinghe.

Melancolie/droefheyt/swaermoedicheyt.
Melodie/soeten sanck.

Memorie/een ghedenckenesse.

Memoriael/datmen ghedencken mach.

Mineren/breken.

Mirakele/een wonderteeken.

Miserie/catijvicheyt.

Miserabile/catijvich.

Misericorde/medelijden/ontfermherticheyt.

Mobile/roerlijck.

Mobiliteyt/onghestadicheyt.

Modereren/bestieren/regieren.

Moderatie/bestieringe oft manierlichyt.

Modeste/manierich.

Moduleren/bi maten singhen.

Modulatie/alsmen bi maten singt.

Molesteren/quellen.

Molestatie/een quellinghe.

Moleste/idem.

Molificeren/sochte maken.

Monitie/een vermaninghe.

Monopolie/als yemant eenich dinck alleene vercoopen mach.

Monstre/een sake tegen natuere/of een vreemt teeken.

Mortaliteyt/een sterfte.

Mortifieren/doen versterven.

Mortificatie/verstervinghe.

Moveren/roeren/verwecken.

Motijf/een meeninghe.

Multitude/een menichte.

Munitie/ghereetschap van oorloghe.

Mundifieren/suyvere maken.

Murmureren/geruchte maken/meuten.

Murmuratie/gheruchte/meute.

Musijcke/dieconstvansinghen.
Muteren/veranderen.

Mutatie/veranderinghe.

Mysterie/een verholen sake.

Narratie/een verhalinghe.

Narreren/verhalen/vertrecken.

Natie/een gheslachte/oft manieren van volcke.

Nativiteyt/een gheboorte.

Natijf/gheboren.

Naturael/natuerlijc.

Negatijf/datmen verloochent.

Negligent/zorgheloos/onachtsaem.

Negligentie/zorgeloosheyt/onachtsaemheyt/verswijntheyt.

Negotiatie/bewijnt/besicheyt.

Neutrael/noch met deen noch met dandere.

Nobele/edele.

Nobiliteren/edelmaken.

Nobiliteyt/edelheyt.

Noteren/reekenen.

Notitie/kennesse.

Novael/een ackere dye nyeuwe besaeyt es.

Novice/een nyeu incomer.

Noureren/voesteren.

Numeratie/tellinghe.

Nutritie/voedinghe.

Obedient/gehoorsaem.

Obedientie/ghehoorsaemheyt.

Oblatie/offerande.

Obligatie/verbrant.

Obligieren/verbinden.

Oblivieus/verghetele.

Obstinaet/verhardt.

Obstinatie/verhardtheyt.

Observeren/wachten/bewaren/onderhouden.

Obtempereren/obegieren.

Obtineren/vercrijgen.

Occasie/bequaemheyt van tijde/om yet te doene/oft te laten.

Occident/west.

Occidentael/idem.

Occuperen/besich houden/oft besitten by fortsen.

Odieus/haetelijck.

Offenderen/vergrammen/quetsen.

Officie/een werck oft last.

Officier/dye last draghet.

Omage/manschap/getrauwicheyt.

Omnipotent/almachtich.

Opereren/wercken.

Operatie/een werck.

Opineren/meenen.

Opinie/een meeninghe.

Oppilatie/verstoptheyt.

Opposeren/teghenstellen/verweeren.

Opposant/een verweerdere.

Oppositie/teghenstellinghe.

Oppresseren/verfortsen/vercrachten.

Optie/kiesinghe.

Oratie/een relaes/oft vertooch.

Orateur/een ambassaed.

Ordine/een beschick.

Ordinantie/idem.

Ordineren/beschicken.

Orneren/verchieren.

Orthographie/die const van welspellene.

Parabele/een gelijckenesse.

Paralysie/lamheyt/iechheyt.

Partie/een deel.

Participeren/mededeelen.

Participant/mededeelachtich.

Participatie/mededeelinghe.

Particulier/bisondere.

Passage/een duerlijdt.

Passeren/duerlijden.

Passie/een lijden oft genegentheyt.

Pasteur/een herdere.

Pasteure/voedtsel.

Pastureren/voeden.

Patient/lijdtsaem/oft die lijdt.

Patientie/lijdtsaemheyt.

Patrimonie/goet van svaders side.

Patroon/een beschudder oft helper.

Penitentie/berauleedtschap.

Perditie/bederffenisse.

Peremptoire/te nyete doen.

Perfect/vulmaect.

Perfectie/vulmaectheyt.

Pericliteren/in perikele wesen.

Perlustreren/duersoecken.

Permitteren/toelaten.

Permissie/toelatinghe.

Permuteren/verwisseselen.

Pernocteren/vernachten.

Perpetreren/bedrijven.

Persecutie/een vervolghinge.

Persequeren/vervolghen.

Persevereren/ghestadich blijven.

Persisteren/idem.

Perseverantie/ghestadicheyt.

Personeil/dat den personen aengaet.

Persuaderen/raden.

Persuasie/radinghe.

Pertinaet/verhardt.

Pertinatie/verhardtheyt.

Perturberen/beroeren.

Perturbatie/beroerte.

Petitie/een begheerte.

Petulant/verdriet.

Philosophe/die de wijsheyt bemint.

Philosophie/beminninghe der wijsheyt.

Phrenesie/dulheyt/raserie.

Phthysijcke/een uutdroghende siecte.

Physijcke/natuerlijcke const.

Physiognomie/de const van avontueren te legghen uuten ghesichte.

Picture/schilderie.

Pingieren/schilderen.

Pleuresie/een siecte inde side.

Poete/een dichtere.

Poetrie/dichtinghe.

Polijsteren/effen maken.

Politie/een maniere of regiment van levene.

Portie/een deel.

Portioneren/deelen.

Portatijf/draghelijck.

Portabele/idem.

Possesseren/besitten.

Possessie/een besittinghe.

Possesseur/een besittere.

Pranderen/vander noene eten.

Prebende/een beneficie.

Precieus/dierbaer.

Predestineren/verkiesen.

Predestinatie/een verkiesinghe.

Preeminentie/hoocheyt.

Prefatie/een vooredene.

Prefereren/voorstellen.

Prefigureren/voorbeelden.

Preiudicieren/hinderen/schade doen.

Preiudicie/schade/achterdeel.

Prepareren/te voren bereeden.

Preparatie/voorbereedinghe.

Preponeren/voortstellen.

Prepositie/voortstellinghe.

Prerogative/een voordeel.

Presenteren/tegenwoordich maken/schincken oft bieden.

Presumeren/voornemen.

Presumptie/voorneminghe.

Prevenieren/voorcomen.

Preventie/voortcominghe.

Priveren/berooven/afnemen.

Privaet/dat eenen sonderlinge aengaet ende niet der ghemeenten.

Proberen/doen blijcken/proeven.

Probatie/blijckinghe/proevinghe.

Probabele/waerblijckelijck.

Procederen/voortcomen/voortgaen.

Proces/een voortganck.

Procureren/besorghen.

Procuratie/een besorginghe.

Procureur/een besorgher.

Produceren/beleeden.

Productie/een beleedt.

Profaen/onghewijdt.

Profaneren/ontwijden.

Profereren/uutspreken.

Prognosticeren/te voren weten.

Prohemie/een voorredene.

Prologhe/idem.

Prolix/lanck.

Prolongieren/verlanghen/verstellen.

Promissie/een belofte.

Promoveren/tot state bringhen.

Prompt/ghereedt.

Pronuncieren/uutspreken.

Pronunciatie/een uutsprekinghe.

Propheteren/voorsegghen.

Propheteren/voorseggher.

Proponere/voortstellen.

Propositie/een voortstel.

Propoost/idem.

Propre/eyghen.

Proprieteyt/eyghentheyt.

Prospereren/voorspoet hebben.

Prosperiteyt/voorspoet.

Protocol/een patroon/om up te scrijven.

Provesse/een eerlijc fayt.

Proverbie/een gemeen segghen.

Providentie/voorsienicheyt.

Provincie/een lantschap.

Publijcke/openbaer.

Publieren/openbaren.

Publicatie/openbaringhe.

Pulluleren/spruuten/keppen.

Purificatie/suyveringe/reyninghe.

Pusillanime/cleenmoedich.

Pusillanimiteyt/cleenmoedicheyt.

Quadraet/viercant.

Quadrant/een compas.

Quadrangule/een vierhoeck.

Quadrature/viercanticheyt.

Qualiteyt/ghelegentheyt.

Quantiteyt/grootheyt.

Quartier/een vierendeel.

Questie/een vraghe oft gheschil.

Racine/een wortele.

Rapine/een roof.

Rapoort/overbrenginge.

Ratifieren/stercmaken.

Ratificatie/stercmakinghe.

Rationael/redelijc.

Rebelleren/wedersporrich zijn.

Recidiveren/vervallen.

Recidivatie/vervallinghe.

Reciteren/verhalen/vertrecken.

Reclameren/wederroepen.

Recolleren/wederom verhalen.

Recommanderen/bevelen.

Recompenseren/vergelden oft deen teghen dander wicken.

Reconcilieren/wederom vrientschap vernyeuwen.

Reconciliatie/vernyeuwinghe van vriendtschap.

Reconventie/alsden verweerdere wederom heescht.

Recorderen/wederom ghedincken.

Recordatie/ghedenckenesse.

Recreeren/den sin vermaken.

Recreacie/vermakinge des sins.

Recupereren/wedervercrijghen.

Recuperatie/wedervercrijghinge.

Recuseren/ontsegghen.

Recusatie/ontsegghinghe.

Redargueren/berispen.

Reduceren/wederbrenghen.

Redunderen/wederom keeren.

Reeil/dat den saken oft goedinghe aengaet.

Refectie/een vermakinghe oft voedtsel.

Refectioneren/voedtsel gheven.

Refelleren/wederlegghen/contrarie betooghen.

Refuteren/idem.

Refutatie/wederlegghinge.

Regioen/een lantschap.

Rehabiliteren/weder in state stellen.

Reiecteren/verwerpen.

Reiectie/verwerpinge.

Relaes/een vertooch.

Relateren/vertooghen/verhalen.

Releveren/verheffen.

Relievement/een verheffinghe.

Religie/een godsdienst.

Remedieren/beteren/helpen.

Remis/toelatinge/verghevenesse.

Remunereren/loonen/verghelden.

Rumoor/een gheruchte.

Renuncieren/van een sake scheeden.

Renunciatie/afscheedinghe.

Repareren/vermaken/vercrijghen.

Reparatie/vermakinge.

Reparabele/vercrijgelijc/vermakelijc.

Repeteren/verhalen.

Repetitie/verhalinghe.

Reprehenderen/berispen.

Replickieren/wederom segghen.

Replijcke/alsmen wederom segt.

Representeren/vertooghen of teghenwoordich maken.

Reprimeren/bedwingen/wederhouden.

Reproberen/versteken/wederlegghen.

Reprochieren/wederlegghen.

Repudieren/versteken/oft man ende wijf scheeden.

Repugneren/contrarie zijn.

Reserveren/uut anderen bewaren/behouden/uuthouden.

Resideren/rusten/woonen.

Residentie/ruste of woonstede.

Resigneren/verteekenen/eenen anderen geven/oft updraghen.

Resignatie/verteekeninghe/updrachte.

Resisteren/wederstaen.

Resistencie/een wederstant.

Resolveren/ontbinden.

Resolutie/ontbindinge.

Respireren/den asem verhalen.

Responderen/antwoorden.

Reste/een overblijvinge.

Restitueren/wedergeven.

Restitutie/wedergevinghe.

Restringieren/wederhouden/stremmen.

Restrictijf/dat stremmet.

Resumeren/vernemen/verhalen.

Resumptie/verneminghe.

Retarderen/beletten/vertragen/verachteren.

Retardement/belet/verachteringhe.

Retentijf/een onthoudt.

Retracteren/wederroepen.

Reveleren/openbaren/ontdecken.

Revelatie/openbaringe.

Reverbereren/ommeslaen.

Reverberatie/ommeslaninghe.

Reverentie/eerweerdicheyt.

Revoceren/wederroepen.

Revocatie/wederroepinghe.

Revocabele/dat men wederroepen mach.

Revolueren/omkeeren.

Revolutie/een omkeeringhe.

Rhetorijcke/die const van welsegghene.

Rhetoriesien/een constich seggher.

Rigoreus/hardt/straf.

Rigueur/hartheydt/strafheyt.

Ruyne/bederffenesse.

Ruyneren/te niete gaen.

Rumineren/eilkeren/bepeynsen.

Rurael/veltsch/oft dat den velde aengaet.

Rustijc/boerachtich.

Sacrament/een verholen sake.

Sacrilegie/kercroof.

Salaris/loon.

Salueren/beschermen.

Saluatie/bescermenesse.

Saluteren/groeten.

Saluyt/groetenesse.

Samblant/een schijn.

Sanguinolent/bloedich.

Sanguijn/idem.

Satisfactie/vuldoeninge.

Saveur/eenen smake.

Sauveconduyt/een geleed.

Sauvegarde/een bewaernesse.

Scandale/onghestichticheyt.

Scandalizeren/onstichten.

Scientie/een const of wetentheyt.

Scrupule/sorge/swaerheyt.

Scrupuleus/dye alle dinck vreest.

Secreet/verholen.

Secte/een quade opinie.

Seditie/tweedracht/meuterie.

Seditieus/twedrachtich/genegen tot meuten.

Sensibile/ghevoelijck.

Sensualiteyt/sinlicheyt.

Sentencie/meeninghe.

Separeren/verscheeden.

Separatie/verscheedinge.

Sepulture/een begravinghe/oft een graf.

Sequestere/die tgoet bewaert daermen om dinget of middelaer.

Sequestreren/verscheeden.

Servitie/eenen dienst.

Serviteur/een dienaer.

Servitute/slavernie.

Signifieren/beteekenen.

Significatie/beteekenis.

Silentie/swijghinghe/stilheyt.

Similitude/een gelikenis.

Simpele/slecht/enckele.

Simuleren/veisen/gebaren.

Singulier/bisondere.

Singulariteyt/een sonderlinghe sake.

Sinisterlijc/looselijck.

Situeren/stellen.

Situatie/een standt.

Soliciteren/besorghen/oft sorghe draghen.

Solueren/ontbinden.

Solutie/ontbindinge.

Soon/gheluydt.

Soneren/geluyt geven.

Sophiste/een strijder/cabbelare in alle maniere van consten.

Sophistrie/cabbelinge/strijdinghe.

Sorteren/looten.

Sortilegie/waersegginge met lot te werpen.

Spatie/tusschenscheet van plaetsen of van tijden.

Speciael/bysondere.

Specifieren/bisonder deelen.

Spectakele/eenen tooch.

Speculeren/ondersoecken/gheeten/waken.

Stabilieren/vast maken.

Statueren/instellen/ordineren.

Statuyt/een instellinghe oft ordinancie.

Sterijl/onvruchtbaer.

Strict/nauwe.

Strictelijc/nauwelijc.

Structure/een gestichte.

Studie/neersticheyt.

Studeren/neerstichz doen.

Subiect/onderworpen/onderdanich.

Subiectie/onderdanicheit.

Sublimeren/opdoen/rijsen.

Submitteren/overgeven.

Submissie/overgevinge.

Suborneren/heymelic toemaken/om yemant te bedrieghen.

Subscriptie/een onderscrijvinghe.

Substitueren/in een anders plaetse stellen.

Substituyt/die in een anders plaetse gestelt is.

Succederen/in eens anders plaetse comen.

Successie/een upcoemst oft verval.

Succours/helpe.

Succoureren/helpen/bistant doen.

Succumberen/tondervallen.

Suffragaen/een helper.

Superbe/hoveerdich.

Superficie/het uuterste van alle dinghen.

Superscriptie/upscrijvinghe.

Superstitie/valsschen godsdienst.

Suppediteren/onder de voet werpen.

Supplieren/om gracie bidden.

Supplicatie/een ootmoedighe bede.

Suppliant/ die om gracie bidt.

Supporteren/verdragen.

Supprimeren/verdrucken/verswijghen.

Surmonteren/te boven gaen.

Suspitie/quaet vermoeden.

Suspect/van dien men quaet vermoeden heeft.

Sustenteren/onderhouden.

Sustineren/idem.

Syncoperen/vercorten.

Syncopatie/vercortinge.

Tabernakele/een tente oft hutte.

Tarderen/verhayen/verbeyden.

Taxeren/te prijse stellen/berispen.

Temeriteyt/quade stoutheyt.

Temperantie/ghetempertheyt.

Tenteren/besoecken/proeven/tinten.

Tentatie/besoeckinge/proevinghe.

Termijn/een eynde.

Termineren/eynden.

Terribele/vreeselijck.

Testament/uutersten wille.

Torment/lijden/pijne.

Tormenteren/pijnigen.

Torture/pijne.

Tracteren/handelen.

Traditie/een leeringe.

Transfereren/overstellen.

Transgresseren/overtreden.

Translateren/overstellen.

Translatie/overstellige.

Transporteren/overdragen.

Transpoort/overdraghinghe.

Triangle/een driehoec.

Tribuyt/een ghifte oft schattinghe.

Triniteyt/drievuldichz.

Triviael/ghemeene.

Triumphe/blijschap.

Triumpheren/blijschap maken.

Turbatie/beroerte.

Turberen/beroeren.

Turbulent/beroert.

Tyrant/een wreet over heere.

Tyrannizeren/wreedtheyt orbooren.

Vacantie/schortinghe van wetten.

Vagabunde/dye doolt achterlande.

Valeur/weerde.

Valuatie/idem.

Vapeur/doom.

Variable/veranderlijc.

Variatie/veranderinghe.

Varieren/veranderen.

Vehement/scerp/sterc/groot.

Venerabele/eerweerdich.

Venteleren/verwayen/argueren.

Verbael/metten woorde.

Vexeren/quellen.

Vexatie/quellinge/pijne.

Vicaris/die eens anders plaetse bewaert.

Vicegerent/idem.

Victorie/verwinninge.

Victorieus/die verwint.

Vigoreus/vast/vroom.

Violentie/cracht.

Violeren/vercrachten.

Visibile/sienlijck.

Visiteren/scauwen/besien.

Visitatie/schauwinghe.

Vitie/ghebrec/missedt.

Vitieus/ghebreckelijc/quaet.

Vitupereren/schande segghen.

Ulcere/een sweere.

Unguent/een salve.

Unieren/versamen/vereenighen.

Universael/ghemeene over al.

Universalijc/ghemeenlijck.

Vocatie/eenen roep.

Vocabele/eenen name.

Usancie/costume.

Useren/ghebruycken.

Userier/een woeckerre.

Usurperen/gebruycken.

Hier eyndet den vocabularius.

Ghevisiteert ende gheapprobeert by M. Jan Goossens van Oorschot

Prochiaen tsint Jacobs binnen Antwerpen.

Gheprent Thantwerpen inden Mol/by die Weduwe van Henric Peetersen/

Int iaer ons heeren M. ccccc, ende Liii.